RUMELİ’NİN GÖZCÜSÜ SEYYİD ALİ (KIZIL DELİ) SULTAN

Aralık 2021 - Yıl 110 - Sayı 412

Son Yazıları

Seyyid Ali Sultan, tarikat ehli içerisinde gülbanklarda “Rumeli’nin gözcüsü Seyyid Ali Sultan” olarak anılmaktadır. Seyyid Ali Sultan, Hacı Bektaş Veli Dergâhı’nda bulunan on iki posttan ikincisi olan aşçı postunun sahibidir. Seyyid Ali Sultan, Rumeli ve Balkanlarda Türk İslam kültürünün yerleşmesinde, yayılmasında en önemli kolonizatör Türk dervişlerinden biridir. Seyyid Ali Sultan Dergâhı’ndaki Bektaşiler, Hacı Bektaş Veli Dergâhı’nı “Pir Evi” olarak kabul eder ve gönülden bağlıdırlar. Dergâh postnişini (halife baba) pir evinden el alır, icaz görür ve akabinde kendisine bağlı babaları görgüden geçirir. Seyyid Ali Sultan Dergâhı’nda On İki Hizmet; Mürşid, Himat, Tarikçi, Zakir, Saki, Çerağcı, İç Gözcü, Kurbancı, Mihman (Hızır), Saka, Karababa, Dış Gözcü olarak sıralanmaktadır.

Erkânlar

İkrar erkânı, müsahiplik erkânı, mürşitlik erkânı, birlik erkânı, ayin-i cem erkânı ya da rıza gecesi, Nevruz erkânı (görgü cemi) mart ayında ve aşura kurbanında olmak üzere yılda iki kez kurulan görgü (baş okutma) erkânlarıdır. Babalar dergâh’ta postnişin tarafından, talipler ise kendi cemlerinde baba tarafından görgüden geçirilir. Dardan indirme erkânı, Hakk’a yürüyen kişi için yedinci günde, kırkıncı günde ve bir yılın sonunda olmak üzere üç kez gerçekleştirilen erkândır. Post erkânı ise üç yılda bir post sahibi hizmet görevi aldığı veya bulunduğu için kurulan bir erkândır. Burada önemli husus, post sahibinin müsahipli olmak mecburiyetidir. Ayin-i cem erkânı ya da rıza gecesi ve Nevruz erkânı lokma ile diğer erkânlar ise kurban ile gerçekleşir.

Yıl İçinde Gerçekleştirilen Etkinlikler

Mevsimler köyünde Şehit Baba, Ruşenler köyünde Ruşen Baba, Babalar köyünde Mustafa baba, Karaören köyünde Gani Baba, Kütüklü köyünde Dolu baba, Köse köyünde Sinan Baba, Çilingir Baba, Hasan Baba ve Gazi Baba, Kamberler köyünde Ali Baba, Kamber Baba ve Gaip Baba, Hebilköy köyünde Kırklar kurbanı, Mehrikoz köyünde Atmezarı kurbanı, Mürsel Sırtı Mevkisi’nde yoğun katılım ile Mürsel Bali Kurbanı her yıl yaşatılmaya devam edilmektedir. Seyyid Ali Sultan Dergâhı’ndaki kurbanlar ise Sultan Kurbanı, Aşure Kurbanı, Onikiler Kurbanı olmak üzere gerçekleşir. Seçek şenlikleri, Seyyid Ali Sultan ve kırk erenlerin bölgeyi fethi ile birlikte güreş tuttukları ve yedi asırdır süre gelen yağlı güreşlerin yapıldığı ve bölgenin fethinin kutlandığı bir zafer bayramıdır.

Dergâha Bağlı Bektaşilerin Yaşadıkları Köyler

Meriç ilinde Ruşenler, Babalar, Kara ören, Köseler, Kütüklü, Mevsimler, Taşağıl, Çökekli tamamı Bektaşi olmakla birlikte Kartunça, Büyük Dervent, Hacı Ali, Ahrenpınar ve Demirören Sünni ve Bektaşilerin bir arada yaşadığı köyler arasındadır. Rodop ilinde ise Kamberler sadece Bektaşi Salıncak, Hebilköy, Musacık, Kaypak Sünni ve Bektaşiler bir arada yaşamaktadırlar. Dergâh çevresinde bulunan bu köylerde Bektaşilerin nüfusu 2500 civarındadır. Mevsimler, Ruşenler, Babalar, Karaören, Kütüklü, Taşağıl köylerindeki Bektaşilerin kendi imkânları ile yaptığı cem evleri mevcuttur. Büyük Derbent köyü cemevi ise, Yunan devletinin izni ile yapılmış ancak tabelasının “Alevi Dinî Hizmet Evi” olması, bölgede yaşayan Bektaşilerin zihinlerinde soru işaretleri doğurmuştur. Lozan’dan bu yana “Burada Müslüman Türk yoktur.” diyen Yunan Devleti’nin verdiği bu iznin “İslam içi mi yoksa İslam dışı mı” olduğu, cemevi yetkililerine sorulmasına rağmen cevap alınamamıştır.

Seyyid Ali Sultan Dergâhı

Batı Trakya’nın Dimetoka kasabasında Rodop Dağları’nın doğusunda, Tanrı Dağı’nın güney yamacının, arazisi düz sayılabilecek yerinde kurulmuştur. Bir tarafı ormanlık, diğer tarafında tarıma elverişli açık arazi olan Dergâh, Kızıl Deli Irmağı’nın kuzeyinde yer almaktadır. Balkanlar’da bulunan Bektaşi Dergâhları içerisinde türünün en eski örneğidir. Ayrıca Osmanlı döneminde ordu sefere çıktığında ve iskân ile birlikte göçmenlerin Rumeli’ye geçişlerinde toplandıkları, barındıkları ve daha sonra uygun yerlere gönderildikleri bir merkez özelliğini de taşımaktadır. Seyyid Ali Sultan Dergâhı, Bektaşilik’te bir halifelik makamıdır ve sayılı önemli dergâhlar arasında yer almaktadır. Seyyid Ali Sultan Dergâhı, Mürsel Bali’nin ve Pir-i Sani Balım Sultan’ın yetiştiği posta oturduğu Dergâh’tır. Seyyid Ali Sultan Dergâhı, etrafı taş duvarla çevrili olmakla birlikte içerisinde türbe, meydan evi, aş evi, mektep, çeşme, hazire, cami ve şu anda türbedarın kullandığı Paşa Konakları olarak bilinen misafirhane olmak üzere sekiz bölümden oluşmaktadır. Yaklaşık 2000 dönüm arazisi olan Seyyid Ali Sultan Dergâhı Vakfı’nın, Osmanlı döneminde Bektaşi Dergâhlarının kapatılması ile birlikte arazileri satılmış; günümüze kalan sadece 60 dönüm arazinin olduğu bilinmektedir. Ancak Yunanistan Devleti, Seyyid Ali Sultan Dergâhı’na ait olan vakıf arazisini devlete bağlı Dimetoka Atanmış Müftülüğü’nün tasarrufuna bırakmıştır. Seyyid Ali Sultan Dergâhı, Yunanistan Devleti tarafından 3028/2002 Sayılı Tarihî Eserler ve Kültürel Mirasın Korunması Kanunu’na göre anıt kabul edilmektedir. Son zamanlarda Seyyid Ali Sultan Dergâhı Koruma Heyeti adıyla gayriresmî bir topluluk, Yunan devlet makamlarına Dergâh’ta tamir ve tadilat başlatmak üzere başvuruda bulunmuş; ancak makamlarca verilen cevap ise Yunanistan Kültür Bakanlığına bağlı Bizans eserlerini restore eden birimin Dergâh’ta restorasyonu gerçekleştirmesi yönünde olmuştur. Bölgede yaşayan Bektaşilerin tepisini çeken bu konu, şu an itibarıyla belirsizliğini korumaktadır. Yıllardır Türk İslam eserlerinin özelliğini yitirmesi konusunda başarılı olan Yunan Devleti’nin Seyyid Ali Sultan Dergâhı’nı bu şekilde gündemine alması, faal olan Dergâh’ımızın geleceği hakkında kaygı verici bir durum ortaya çıkarmıştır.


Türk Yurdu Aralık 2021
Türk Yurdu Aralık 2021
Aralık 2021 - Yıl 110 - Sayı 412

Basılı: 25 TL

E-Dergi: 10 TL

Sayının Makaleleri İncele