Doğu Türkistan Meselesi Ve Türkiye-Çin İlişkileri

Nisan 2021 - Yıl 110 - Sayı 404

Çin Halk Cumhuriyeti'nin Doğu Türkistan Türklerine uyguladığı etnik, dinî ve kültürel soykırıma karşı Batılı ülkelerin ve insan hakları konusunda faaliyet yapan uluslararası sivil toplum kuruluşlarının tepkileri giderek yoğunlaşıyor. ABD, Kanada ve Avrupa Birliği’nden sonra İngiltere de Çin’in Uygur Türklerine uyguladığı baskı ve insan hakları ihlalleri sebebiyle dört Çinli yetkili ve bir kuruluşa yaptırım kararı aldı. Dışişleri Bakanı Dominic Raab, bu uygulamaların, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana görülen “en büyük insan hakları krizinden biri” olduğunu ifade etti ve İngiltere’nin Pekin Büyükelçisi’ni Londra’ya çağırdı. Bakan, insanlık dışı uygulamaların uydu görüntüleri, hayatta kalanların ifadeleri, Çin Hükûmeti’nin kendisinden sızanlar, İnsan Hakları İzleme Örgütü, Uluslararası Af Örgütü de dâhil olmak üzere güvenilir açık kaynak raporları ile bölgede yaşananların kanıtlarının açık olduğunu belirtti. Ayrıca dinî inancın, Uygur dili ve kültürünün sistematik bir ayrımcılığa uğradığını söyleyerek uluslararası toplumun bu duruma göz yummayacağına dair mesajın diğer bazı Batılı ülkelerle beraber Pekin’e de iletileceğini açıkladı.

Diğer yandan Uluslararası Af Örgütü, Çin Hükûmeti’ni, Uygur Türklerine uygulanan baskılar çerçevesinde, çocukların ailelerinden koparılarak yetimhanelere konulmasından dolayı suçlayan “Kırık Kalpler ve Hayat: Baskıyla Ayrılan Uygur Ailelerinin Kâbusu” başlıklı raporu, geçen hafta kamuoyuna açıkladı. Bu çocukların ailelerine dönebilmeleri için derhâl salıverilmeleri istendi.

Çin’in soykırım uygulamaları, Batı dünyasında giderek genişleyen tepkilere yol açarken ekonomisi zayıf Asya ve Afrika ülkeleriyle Türkiye dâhil Müslüman ülkeler, ya suskun kalıyorlar yahut Pekin tarafından hazırlanan ve yaptıklarını inkâr eden, uygulamaların terör ve teröristlerle mücadeleden ibaret olduğu iddiasıyla kendini temize çıkarmaya yönelik metinleri imzalıyorlar. Böylece Çin’in yanında yer alıyorlar. Çünkü Çin, dünyanın en büyük ekonomilerinden biri; çok büyük ekonomik ve mali kaynakları elinde bulunduruyor. Komünist merkezî, otoriter devlet sistemiyle kapitalist piyasa ekonomisi yöntemleri birlikte yürütülüyor. Büyük sermayeye sahip olan yüzlerce Çin firması, Asya ve Afrika başta olmak üzere, dünyanın her tarafında sanayi ve tarım alanlarında yatırımlar yapıyor; devletleri krediler vererek borçlandırıyor; doğal kaynakları işletiyor; borsalara giriyor; büyük ihaleler alıyor. ABD ve Rusya’nın askerî güce dayalı emperyalist politikalarına karşılık Çin, aynı doğrultuda ama farklı yöntemlerle küresel hâkim bir merkez olmaya çalışıyor; bu yönde ekonomik ve parasal gücüne dayanarak etkili oluyor. ABD, bu rekabetten ciddi olarak endişe duyuyor.

Türkiye ile Çin arasında hâlen 22 milyar dolarlık bir ticaret hacmi var; Çin’e 2 milyar dolara yakın ihracat yaparken bunun on kat fazlasını, 20 milyar dolarlık ithalat yapıyoruz. Ancak ilişkilerimiz sadece ticaretle sınırlı değil; son yıllarda Çin firmalarının ülkemizde çeşitli alanlarda yatırım yaptıklarını görüyoruz.

2014 yılında, Çin’in KBC Şirketi, 665 milyon lira vererek Tekstilbank’ın yüzde 75.5 hissesini satın aldı. 2015’te Cosco Pasifik, 940 milyon dolara, Türkiye’nin üçüncü büyük limanı Kumport’un işletme hakkını satın aldı. Aynı firma, bir Suudi firmasıyla ortaklaşa 66.7 milyon dolara Demirer Kablo’yu, bir e-ticaret devi olan Çin’in Alibaba firması, 2018’de 728 milyon dolara Trendyol'u satın aldı. Çin’in dünyanın en büyük “küresel güç”ü olma vizyonunun başat projesi olan “Kuşak-Yol Projesi”nin “orta koridor“ ülkesi Türkiye’de, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu işletmesinin yüzde 51 hissesini, 659.13 milyon dolar vererek alıp “büyük ortak” oldular. Son iki yılda TCMB ile swap yani takas anlaşması yaptılar mı, yapıldıysa miktarı nedir? Henüz bilmiyoruz.

Türkiye, birkaç yıldır ticari ve ekonomik ilişkilerin gelişmesine paralel olarak, Doğu Türkistan meselesini Hükûmet’in gündeminden çıkarmış durumda. Batılı ülkelerin ve uluslararası kuruluşların Çin’i kınayan metinlerini imzalamıyoruz, resmî bir açıklama da yapılmıyor. Bu suskunluk, eskiden beri komünist Çin yönetimiyle ideolojik bağlantısı olan, uygulamalarını haklı bulan solcu çevrelerde beğenilip alkışlanıyor. Üç yıldır iktidarı destekleyen gazeteler ve TRT, Doğu Türkistan‘la ilgili haberlere artık yer vermiyor. Oysa bunlardan bazıları, daha önce konuyu haber yapmakla kalmaz; yapılanların insanların dinî inançlarına saldırı olduğunu anlatan yazılar da yayımlarlardı.

Çin, hâlen ekonomik, teknolojik ve askerî gücüyle küresel bir aktör durumunda; günümüzde ABD ve Rusya'nın yanısıra dünyadaki politik ve ekonomik dengeleri etkileyen, yönlendiren üç merkezden biri; ama onun bu gücü, Ankara’nın otuz milyondan fazla Türk ve Müslümana yapılanları görmezlikten gelmesinin gerekçesi olmamalıdır. Mursi’nin darbeyle devrilmesi üzerine Mısır ile, Filistinlilere yapılan baskılar ve Gazze ambargosu nedeniyle İsrail ile diplomatik ilişkilerimizi dondurma noktasına getiren Hükûmet’in, Pekin’e karşı bu derece suskun kalması, sınırlı ve ölçülü de olsa diplomatik bir dille bile tepki göstermekten kaçınması millî ve tarihî bir vebaldir. Gerçi Ankara’nın bu tavrı yeni değil, Ecevit’in Başbakan olduğu 57. Hükûmet döneminde de benzer bir yanlış yapılmış; 2000 yılında Türkiye’ye gelen Çin Devlet Başkanı’na en yüksek ödülümüz olan Devlet Nişanı verilmişti.

Bugün çok sayıda Batılı ülke, Uygur Türklerine yönelik uygulamalarıyla insan haklarını ihlal eden Çin'i, sadece kınamakla kalmıyor; yaptırım kararları alarak geri adım atmaya zorluyorlar. Bu ülkelerin hepsinin Çin ile ticari ve ekonomik ilişkilerinin çapı bizimkiyle kıyaslanmayacak derecede yüksektir. Ama bundan dolayı bu ilişkilerinde herhangi bir gerileme olmuyor. Çünkü küresel ekonomide herkesin birbirine ihtiyacı yani karşılıklı çıkarları var. Kimse endişe etmesin, Türkiye evrensel hukuk kurallarına uymasını istiyor diye Çin Hükûmeti, aramızdaki ilişkileri dondurmaya kalkışmaz; çünkü ticareti bizden çok daha iyi biliyorlar. Bu alanda bizden en az üç dört misli fazla kazandıklarının, stratejik projeleri olan “çevre-yol projesi”nde coğrafi konumumuzun seçeneksiz bir öneme sahip olduğunun farkındalar.

Çin Dışişleri Bakanı, 25 Mart’ta iki günlüğüne Ankara’ya geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kabul edildi, mevkidaşı Mevlüt Çavuşoğlu ile uzunca bir görüşme yaptı. Görüşmelerle ilgili ayrıntılı bir açıklama olmadı. Ancak aylar önce “Sinovac” aşısını üreten Çin firmasıyla imzalanan anlaşmaya göre Şubat-Mart aylarına kadar 50 milyon, iki ay sonra 100 milyon doz aşının ülkemize gelmesi gerekirken şimdiye kadar sadece on beş milyon dozun geldiğinin anlatılarak gecikmenin telafi edilmesinin istendiği, Bakan’ın cevaben bu konuda bilgisinin olmadığını, döndüğünde başbakanına durumu ileteceğini söylediği, kısaca ifade edildi.

Batılı ülkelerin Sinovac aşısını kuşkuyla karşıladığı, sipariş vermediği dönemde, Türkiye’nin tam tersine yüz milyonluk sipariş vermesi, aşının reklamını sağladı; referans olduğumuz için bize şükran duymaları gerekir. Üretimin ve ticaretin merkezî planlama ve kontrol altında yürütüldüğü Çin’de, yönetimin Türkiye’ye ne zaman ve ne miktarda aşı gönderileceğinden ve yaşanan gecikmeden bilgisinin olmaması mümkün değil. Dışişleri Bakanı ülkemize gelirken bu konuda bir soruya muhatap olacağını nasıl bilmez? Bu cevabın diplomasideki anlamı şudur: Pekin, aylarca önce bağlantısını yaptığımız aşıların gelmemesinden dolayı büyük sıkıntılar yaşadığımızı görüyor. Aşı meselesini baskı unsuru olarak kullanıp Türkiye’nin Doğu Türkistan konusunu fazla kurcalamamasını, sessizliğini korumasını, hatta İade Anlaşması’nı Meclis’ten geçirmesini istiyor; kısacası şantaj yapıyor.

İki ülke Dışişleri Bakanlarının görüşmesi, alışılmadık derecede kapalı geçti. Bu seviyedeki görüşmelerde âdet olan ortak basın toplantısı yapılmadığı gibi, hangi konuların görüşüldüğünü içeren bir duyuru da olmadı. Oysa Batılı ülkelerle Çin arasında siyasal ve ekonomik tansiyonun yükselmekte olduğu, Pasifik’te karşılıklı askerî güç gösterilerinin yapıldığı dönemde, dünya kamuoyu bu ziyareti merakla izliyordu. Görüşmeler sırasında bizim aşı konusundaki talebimize karşılık Çin Dışişleri Bakanı’nın, üç yıl önce imzalanan ve Çin Parlamentosunda evvelki yıl onaylanan “Suçluların İadesi Anlaşması"nın TBMM gündemine henüz alınmamış olmasını gündeme getirip getirmediğini, getirdiyse ne cevap verildiğini bilmiyoruz.

İnsanlık tarihinin kaydettiği ve otuz milyon civarında Müslüman Türk’ün içinde tutulduğu büyük bir hapishane görünümündeki Doğu Türkistan, hangi gerekçeyle olursa olsun dikkatlerden kaçırılarak unutturulacak bir mesele değildir. Derin bir meskenet içerisinde asırlardır uykuda olan, inancının ve kimliğinin henüz farkına varmayan İslam dünyasının duyarsızlığına artık şaşırmıyor, acıyoruz. Öte yandan 30 yıl önce Sovyetler Birliği’nin küresel bir depremle dağılması sonucu bağımsızlığını kazanan Türk devletlerinin ilgisizliğini görüp üzülüyoruz. Ancak bunda, Çin ile sınır komşusu olmalarından kaynaklanan, üzerlerinde giderek artan, her an tehdide dönüşebilen ekonomi, siyaset ve nüfus baskılardan dolayı tavırlarını abartmamak gerekiyor.

Fakat Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin durumu bunların hepsinden farklıdır. Asırlar boyunca bağımsızlığını korumuş olan yegâne Türk ve Müslüman devletiyiz. Bin yıldır dinî ve millî kimliğimizin omuzlarımıza yüklediği sorumlulukların her zaman bilincinde olduk. Soydaşlarımıza, dindaşlarımıza sırtımızı dönmedik; en zor dönemlerimizde bile elimizden geldiğince yardımcı olduk. Yaptıklarımızın diyetini ödetmeyi asla düşünmedik. Günümüzde daha farklı bir tutum içerisinde olamayız; milletimizin zengin tarihinden süzülerek günümüze gelen hasletlerine, onuruna, izzetine, vakarına uymayan tavırlar kendimizi inkâr anlamına gelir. Diplomatik yollardan yapabileceklerimiz vardır; bunları yapmamak, susup seyirci kalmak, sadece siyasi bir yanlış değil, millî ve tarihî bir vebal olur ve altından kimse kalkamaz.

 

ÖĞRENCİ ANDI’NIN İPTALİ - HUKUKİ GÖRÜNÜMLÜ SİYASİ BİR KARAR

Danıştay İdari Dava Daireleri, Millî Eğitim Bakanlığının, 1933 yılından beri ilkokullarda toplu olarak okunan “Andımız”ın kaldırılmasına ilişkin kararını onayladı. Bakanlık, 8 Ekim 2013 tarihinde, İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin “Öğrenci Andı” başlıklı 12. maddesini yürürlükten kaldırırken çok tepki çeken bir karar almıştı. O yıllarda, terörle mücadele konusunda “açılım süreci” olarak ifade edilen politika yürütülüyordu. PKK elebaşlarıyla Oslo, İmralı ve Kandil’de görüşülerek terör örgütünün silah bırakıp dağdan inmeye ikna edilmesi için çalışılıyordu. Güney Doğu’da bazı şehirlerde örgütün siyasi uzantısı olan partinin toplantılarında “Andımız’ı okutmayacağız!” sloganları atılıyordu. Bakanlık’ın iptal kararını, millî kimliğimiz, üniter devlet yapımız ve Cumhuriyet’imizin temel kuruluş ilkeleri konularında sorunları bulunan, Anayasa’da değişiklik yapılarak Türkiye vatandaşlığı esası üzerinden kimliksiz (nötr) bir tanımla yapılmasını savunan çevreler, olumlu bir adım olarak görüp desteklediler.

Türk Kamu-Sen, kararın iptali ve yürütülmesinin durdurulması talebiyle Danıştay’a dava açtı. Danıştay 8. Daire, önce yürütmeyi durdurdu, ardından kararı iptal etti. İptal kararının gerekçesinde çok önemli bir husus yer alıyordu: “... Dava konusu değerleme ile öğrenci andının kaldırılmasını gerekli kılacak ve idarece yaptırılmış eğitim biliminin gerekleri ve pedagojik formasyon ilkeleri bakımından değerlendirmeler içeren, dava dosyasına sunulmuş araştırma, inceleme ve tespit bulunmadığı anlaşılmaktadır.”.

Kararın gerekçesinde de görüldüğü gibi, Bakanlık’ın kararının pedagojik ve bilimsel bir tarafı yoktur; hangi yol ve yöntemle alındığı da belirsizdir. Açıkçası siyasi iktidarın tercih ve isteğiyle bu karar alınmıştır. Oysa istenseydi, yemin metninde uygun görülmeyen veya eklenmesi gereken bir husus varsa bir düzenleme yoluna gidilebilirdi. Mesela bütün öğrencilerin okul binasının önünde toplanıp okumaları uygun görülmüyorsa başka bir şekil bulunabilirdi. Nitekim 1933 yılına ait ilk metin, 1971 ve 1992’de iki defa değiştirilmiştir.

Bu iptal kararını verenler, çocuklarımızın coşkulu bir şekilde “Türk’üm, doğruyum, çalışkanım, yurdumu seviyorum!” demelerinden neden rahatsızlık duyulduğunu, 88 yıldır okunan bu “Ant”ın yanlışlığına hangi gerekçeyle hükmettiklerini mutlaka açıklamalıdırlar.

Hukuken 2018 tarihli Danıştay 8. Daire kararının 30 gün içerisinde uygulanması gerekirken Bakanlık bunu yapmak yerine karara itiraz etti. Danıştay Dava Daireleri Kurulu, iki yıl bekledikten sonra bu kararı verdi. Bir taraftan 2021 yılı “İstiklal Marşı Yılı”, “Türkçe Yılı” olarak ilan ediliyor; millî eğitim ve kültür konularında sorunlar bulunduğu belirtiliyor diğer taraftan ilkokulda okuyan her vatandaşımızın yüreğinde ve hafızasında unutulmaz bir hatıra olarak iz bırakan Öğrenci Andı’nın kaldırılması uygun görülüyor. Bu çelişki, kararın hukuki olduğu öne sürülerek savunulamaz. Çünkü herkes biliyor ki Bakanlık, milletimizin vicdanını sızlatacak, tepkilere yol açacak böylesine bir kararı, üst iradenin isteği olmadan kendi inisiyatifiyle alamaz. İdari Kurul, meseleyi sırf hukuki açıdan incelemiş olsa 8. Dairenin iki yıl önce sağlam gerekçelere dayalı olan kararını, dosyasına yeni bir belge sunulmamasına rağmen bozamaz.

Ortak değerlerimizi, Türklük bilincini, vatan sevgisini daha da güçlendirmek ihtiyacı duyduğumuz günümüz şartlarında yapılan bu yanlış, gecikilmeden düzeltilmelidir. AYM yolu da açık olmakla beraber daha çabuk bir çözüm imkânı olacağından, Meclis yolu tercih edilmelidir. Konu siyasallaştırılmadan TBMM’de partiler üstü bir mesele olarak ele alınmalı ve gerekli yasal düzenleme yapılmalıdır. Yanlışta ısrar edilirse yıllar boyunca sürecek toplumsal bir tepkinin ve tartışmanın kapıları açılmış olur.

Çin Halk Cumhuriyeti'nin Doğu Türkistan Türklerine uyguladığı etnik, dinî ve kültürel soykırıma karşı Batılı ülkelerin ve insan hakları konusunda faaliyet yapan uluslararası sivil toplum kuruluşlarının tepkileri giderek yoğunlaşıyor. ABD, Kanada ve Avrupa Birliği’nden sonra İngiltere de Çin’in Uygur Türklerine uyguladığı baskı ve insan hakları ihlalleri sebebiyle dört Çinli yetkili ve bir kuruluşa yaptırım kararı aldı. Dışişleri Bakanı Dominic Raab, bu uygulamaların, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana görülen “en büyük insan hakları krizinden biri” olduğunu ifade etti ve İngiltere’nin Pekin Büyükelçisi’ni Londra’ya çağırdı. Bakan, insanlık dışı uygulamaların uydu görüntüleri, hayatta kalanların ifadeleri, Çin Hükûmeti’nin kendisinden sızanlar, İnsan Hakları İzleme Örgütü, Uluslararası Af Örgütü de dâhil olmak üzere güvenilir açık kaynak raporları ile bölgede yaşananların kanıtlarının açık olduğunu belirtti. Ayrıca dinî inancın, Uygur dili ve kültürünün sistematik bir ayrımcılığa uğradığını söyleyerek uluslararası toplumun bu duruma göz yummayacağına dair mesajın diğer bazı Batılı ülkelerle beraber Pekin’e de iletileceğini açıkladı.

Diğer yandan Uluslararası Af Örgütü, Çin Hükûmeti’ni, Uygur Türklerine uygulanan baskılar çerçevesinde, çocukların ailelerinden koparılarak yetimhanelere konulmasından dolayı suçlayan “Kırık Kalpler ve Hayat: Baskıyla Ayrılan Uygur Ailelerinin Kâbusu” başlıklı raporu, geçen hafta kamuoyuna açıkladı. Bu çocukların ailelerine dönebilmeleri için derhâl salıverilmeleri istendi.

Çin’in soykırım uygulamaları, Batı dünyasında giderek genişleyen tepkilere yol açarken ekonomisi zayıf Asya ve Afrika ülkeleriyle Türkiye dâhil Müslüman ülkeler, ya suskun kalıyorlar yahut Pekin tarafından hazırlanan ve yaptıklarını inkâr eden, uygulamaların terör ve teröristlerle mücadeleden ibaret olduğu iddiasıyla kendini temize çıkarmaya yönelik metinleri imzalıyorlar. Böylece Çin’in yanında yer alıyorlar. Çünkü Çin, dünyanın en büyük ekonomilerinden biri; çok büyük ekonomik ve mali kaynakları elinde bulunduruyor. Komünist merkezî, otoriter devlet sistemiyle kapitalist piyasa ekonomisi yöntemleri birlikte yürütülüyor. Büyük sermayeye sahip olan yüzlerce Çin firması, Asya ve Afrika başta olmak üzere, dünyanın her tarafında sanayi ve tarım alanlarında yatırımlar yapıyor; devletleri krediler vererek borçlandırıyor; doğal kaynakları işletiyor; borsalara giriyor; büyük ihaleler alıyor. ABD ve Rusya’nın askerî güce dayalı emperyalist politikalarına karşılık Çin, aynı doğrultuda ama farklı yöntemlerle küresel hâkim bir merkez olmaya çalışıyor; bu yönde ekonomik ve parasal gücüne dayanarak etkili oluyor. ABD, bu rekabetten ciddi olarak endişe duyuyor.

Türkiye ile Çin arasında hâlen 22 milyar dolarlık bir ticaret hacmi var; Çin’e 2 milyar dolara yakın ihracat yaparken bunun on kat fazlasını, 20 milyar dolarlık ithalat yapıyoruz. Ancak ilişkilerimiz sadece ticaretle sınırlı değil; son yıllarda Çin firmalarının ülkemizde çeşitli alanlarda yatırım yaptıklarını görüyoruz.

2014 yılında, Çin’in KBC Şirketi, 665 milyon lira vererek Tekstilbank’ın yüzde 75.5 hissesini satın aldı. 2015’te Cosco Pasifik, 940 milyon dolara, Türkiye’nin üçüncü büyük limanı Kumport’un işletme hakkını satın aldı. Aynı firma, bir Suudi firmasıyla ortaklaşa 66.7 milyon dolara Demirer Kablo’yu, bir e-ticaret devi olan Çin’in Alibaba firması, 2018’de 728 milyon dolara Trendyol'u satın aldı. Çin’in dünyanın en büyük “küresel güç”ü olma vizyonunun başat projesi olan “Kuşak-Yol Projesi”nin “orta koridor“ ülkesi Türkiye’de, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Kuzey Marmara Otoyolu işletmesinin yüzde 51 hissesini, 659.13 milyon dolar vererek alıp “büyük ortak” oldular. Son iki yılda TCMB ile swap yani takas anlaşması yaptılar mı, yapıldıysa miktarı nedir? Henüz bilmiyoruz.

Türkiye, birkaç yıldır ticari ve ekonomik ilişkilerin gelişmesine paralel olarak, Doğu Türkistan meselesini Hükûmet’in gündeminden çıkarmış durumda. Batılı ülkelerin ve uluslararası kuruluşların Çin’i kınayan metinlerini imzalamıyoruz, resmî bir açıklama da yapılmıyor. Bu suskunluk, eskiden beri komünist Çin yönetimiyle ideolojik bağlantısı olan, uygulamalarını haklı bulan solcu çevrelerde beğenilip alkışlanıyor. Üç yıldır iktidarı destekleyen gazeteler ve TRT, Doğu Türkistan‘la ilgili haberlere artık yer vermiyor. Oysa bunlardan bazıları, daha önce konuyu haber yapmakla kalmaz; yapılanların insanların dinî inançlarına saldırı olduğunu anlatan yazılar da yayımlarlardı.

Çin, hâlen ekonomik, teknolojik ve askerî gücüyle küresel bir aktör durumunda; günümüzde ABD ve Rusya'nın yanısıra dünyadaki politik ve ekonomik dengeleri etkileyen, yönlendiren üç merkezden biri; ama onun bu gücü, Ankara’nın otuz milyondan fazla Türk ve Müslümana yapılanları görmezlikten gelmesinin gerekçesi olmamalıdır. Mursi’nin darbeyle devrilmesi üzerine Mısır ile, Filistinlilere yapılan baskılar ve Gazze ambargosu nedeniyle İsrail ile diplomatik ilişkilerimizi dondurma noktasına getiren Hükûmet’in, Pekin’e karşı bu derece suskun kalması, sınırlı ve ölçülü de olsa diplomatik bir dille bile tepki göstermekten kaçınması millî ve tarihî bir vebaldir. Gerçi Ankara’nın bu tavrı yeni değil, Ecevit’in Başbakan olduğu 57. Hükûmet döneminde de benzer bir yanlış yapılmış; 2000 yılında Türkiye’ye gelen Çin Devlet Başkanı’na en yüksek ödülümüz olan Devlet Nişanı verilmişti.

Bugün çok sayıda Batılı ülke, Uygur Türklerine yönelik uygulamalarıyla insan haklarını ihlal eden Çin'i, sadece kınamakla kalmıyor; yaptırım kararları alarak geri adım atmaya zorluyorlar. Bu ülkelerin hepsinin Çin ile ticari ve ekonomik ilişkilerinin çapı bizimkiyle kıyaslanmayacak derecede yüksektir. Ama bundan dolayı bu ilişkilerinde herhangi bir gerileme olmuyor. Çünkü küresel ekonomide herkesin birbirine ihtiyacı yani karşılıklı çıkarları var. Kimse endişe etmesin, Türkiye evrensel hukuk kurallarına uymasını istiyor diye Çin Hükûmeti, aramızdaki ilişkileri dondurmaya kalkışmaz; çünkü ticareti bizden çok daha iyi biliyorlar. Bu alanda bizden en az üç dört misli fazla kazandıklarının, stratejik projeleri olan “çevre-yol projesi”nde coğrafi konumumuzun seçeneksiz bir öneme sahip olduğunun farkındalar.

Çin Dışişleri Bakanı, 25 Mart’ta iki günlüğüne Ankara’ya geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kabul edildi, mevkidaşı Mevlüt Çavuşoğlu ile uzunca bir görüşme yaptı. Görüşmelerle ilgili ayrıntılı bir açıklama olmadı. Ancak aylar önce “Sinovac” aşısını üreten Çin firmasıyla imzalanan anlaşmaya göre Şubat-Mart aylarına kadar 50 milyon, iki ay sonra 100 milyon doz aşının ülkemize gelmesi gerekirken şimdiye kadar sadece on beş milyon dozun geldiğinin anlatılarak gecikmenin telafi edilmesinin istendiği, Bakan’ın cevaben bu konuda bilgisinin olmadığını, döndüğünde başbakanına durumu ileteceğini söylediği, kısaca ifade edildi.

Batılı ülkelerin Sinovac aşısını kuşkuyla karşıladığı, sipariş vermediği dönemde, Türkiye’nin tam tersine yüz milyonluk sipariş vermesi, aşının reklamını sağladı; referans olduğumuz için bize şükran duymaları gerekir. Üretimin ve ticaretin merkezî planlama ve kontrol altında yürütüldüğü Çin’de, yönetimin Türkiye’ye ne zaman ve ne miktarda aşı gönderileceğinden ve yaşanan gecikmeden bilgisinin olmaması mümkün değil. Dışişleri Bakanı ülkemize gelirken bu konuda bir soruya muhatap olacağını nasıl bilmez? Bu cevabın diplomasideki anlamı şudur: Pekin, aylarca önce bağlantısını yaptığımız aşıların gelmemesinden dolayı büyük sıkıntılar yaşadığımızı görüyor. Aşı meselesini baskı unsuru olarak kullanıp Türkiye’nin Doğu Türkistan konusunu fazla kurcalamamasını, sessizliğini korumasını, hatta İade Anlaşması’nı Meclis’ten geçirmesini istiyor; kısacası şantaj yapıyor.

İki ülke Dışişleri Bakanlarının görüşmesi, alışılmadık derecede kapalı geçti. Bu seviyedeki görüşmelerde âdet olan ortak basın toplantısı yapılmadığı gibi, hangi konuların görüşüldüğünü içeren bir duyuru da olmadı. Oysa Batılı ülkelerle Çin arasında siyasal ve ekonomik tansiyonun yükselmekte olduğu, Pasifik’te karşılıklı askerî güç gösterilerinin yapıldığı dönemde, dünya kamuoyu bu ziyareti merakla izliyordu. Görüşmeler sırasında bizim aşı konusundaki talebimize karşılık Çin Dışişleri Bakanı’nın, üç yıl önce imzalanan ve Çin Parlamentosunda evvelki yıl onaylanan “Suçluların İadesi Anlaşması"nın TBMM gündemine henüz alınmamış olmasını gündeme getirip getirmediğini, getirdiyse ne cevap verildiğini bilmiyoruz.

İnsanlık tarihinin kaydettiği ve otuz milyon civarında Müslüman Türk’ün içinde tutulduğu büyük bir hapishane görünümündeki Doğu Türkistan, hangi gerekçeyle olursa olsun dikkatlerden kaçırılarak unutturulacak bir mesele değildir. Derin bir meskenet içerisinde asırlardır uykuda olan, inancının ve kimliğinin henüz farkına varmayan İslam dünyasının duyarsızlığına artık şaşırmıyor, acıyoruz. Öte yandan 30 yıl önce Sovyetler Birliği’nin küresel bir depremle dağılması sonucu bağımsızlığını kazanan Türk devletlerinin ilgisizliğini görüp üzülüyoruz. Ancak bunda, Çin ile sınır komşusu olmalarından kaynaklanan, üzerlerinde giderek artan, her an tehdide dönüşebilen ekonomi, siyaset ve nüfus baskılardan dolayı tavırlarını abartmamak gerekiyor.

Fakat Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin durumu bunların hepsinden farklıdır. Asırlar boyunca bağımsızlığını korumuş olan yegâne Türk ve Müslüman devletiyiz. Bin yıldır dinî ve millî kimliğimizin omuzlarımıza yüklediği sorumlulukların her zaman bilincinde olduk. Soydaşlarımıza, dindaşlarımıza sırtımızı dönmedik; en zor dönemlerimizde bile elimizden geldiğince yardımcı olduk. Yaptıklarımızın diyetini ödetmeyi asla düşünmedik. Günümüzde daha farklı bir tutum içerisinde olamayız; milletimizin zengin tarihinden süzülerek günümüze gelen hasletlerine, onuruna, izzetine, vakarına uymayan tavırlar kendimizi inkâr anlamına gelir. Diplomatik yollardan yapabileceklerimiz vardır; bunları yapmamak, susup seyirci kalmak, sadece siyasi bir yanlış değil, millî ve tarihî bir vebal olur ve altından kimse kalkamaz.

 

ÖĞRENCİ ANDI’NIN İPTALİ - HUKUKİ GÖRÜNÜMLÜ SİYASİ BİR KARAR

Danıştay İdari Dava Daireleri, Millî Eğitim Bakanlığının, 1933 yılından beri ilkokullarda toplu olarak okunan “Andımız”ın kaldırılmasına ilişkin kararını onayladı. Bakanlık, 8 Ekim 2013 tarihinde, İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nin “Öğrenci Andı” başlıklı 12. maddesini yürürlükten kaldırırken çok tepki çeken bir karar almıştı. O yıllarda, terörle mücadele konusunda “açılım süreci” olarak ifade edilen politika yürütülüyordu. PKK elebaşlarıyla Oslo, İmralı ve Kandil’de görüşülerek terör örgütünün silah bırakıp dağdan inmeye ikna edilmesi için çalışılıyordu. Güney Doğu’da bazı şehirlerde örgütün siyasi uzantısı olan partinin toplantılarında “Andımız’ı okutmayacağız!” sloganları atılıyordu. Bakanlık’ın iptal kararını, millî kimliğimiz, üniter devlet yapımız ve Cumhuriyet’imizin temel kuruluş ilkeleri konularında sorunları bulunan, Anayasa’da değişiklik yapılarak Türkiye vatandaşlığı esası üzerinden kimliksiz (nötr) bir tanımla yapılmasını savunan çevreler, olumlu bir adım olarak görüp desteklediler.

Türk Kamu-Sen, kararın iptali ve yürütülmesinin durdurulması talebiyle Danıştay’a dava açtı. Danıştay 8. Daire, önce yürütmeyi durdurdu, ardından kararı iptal etti. İptal kararının gerekçesinde çok önemli bir husus yer alıyordu: “... Dava konusu değerleme ile öğrenci andının kaldırılmasını gerekli kılacak ve idarece yaptırılmış eğitim biliminin gerekleri ve pedagojik formasyon ilkeleri bakımından değerlendirmeler içeren, dava dosyasına sunulmuş araştırma, inceleme ve tespit bulunmadığı anlaşılmaktadır.”.

Kararın gerekçesinde de görüldüğü gibi, Bakanlık’ın kararının pedagojik ve bilimsel bir tarafı yoktur; hangi yol ve yöntemle alındığı da belirsizdir. Açıkçası siyasi iktidarın tercih ve isteğiyle bu karar alınmıştır. Oysa istenseydi, yemin metninde uygun görülmeyen veya eklenmesi gereken bir husus varsa bir düzenleme yoluna gidilebilirdi. Mesela bütün öğrencilerin okul binasının önünde toplanıp okumaları uygun görülmüyorsa başka bir şekil bulunabilirdi. Nitekim 1933 yılına ait ilk metin, 1971 ve 1992’de iki defa değiştirilmiştir.

Bu iptal kararını verenler, çocuklarımızın coşkulu bir şekilde “Türk’üm, doğruyum, çalışkanım, yurdumu seviyorum!” demelerinden neden rahatsızlık duyulduğunu, 88 yıldır okunan bu “Ant”ın yanlışlığına hangi gerekçeyle hükmettiklerini mutlaka açıklamalıdırlar.

Hukuken 2018 tarihli Danıştay 8. Daire kararının 30 gün içerisinde uygulanması gerekirken Bakanlık bunu yapmak yerine karara itiraz etti. Danıştay Dava Daireleri Kurulu, iki yıl bekledikten sonra bu kararı verdi. Bir taraftan 2021 yılı “İstiklal Marşı Yılı”, “Türkçe Yılı” olarak ilan ediliyor; millî eğitim ve kültür konularında sorunlar bulunduğu belirtiliyor diğer taraftan ilkokulda okuyan her vatandaşımızın yüreğinde ve hafızasında unutulmaz bir hatıra olarak iz bırakan Öğrenci Andı’nın kaldırılması uygun görülüyor. Bu çelişki, kararın hukuki olduğu öne sürülerek savunulamaz. Çünkü herkes biliyor ki Bakanlık, milletimizin vicdanını sızlatacak, tepkilere yol açacak böylesine bir kararı, üst iradenin isteği olmadan kendi inisiyatifiyle alamaz. İdari Kurul, meseleyi sırf hukuki açıdan incelemiş olsa 8. Dairenin iki yıl önce sağlam gerekçelere dayalı olan kararını, dosyasına yeni bir belge sunulmamasına rağmen bozamaz.

Ortak değerlerimizi, Türklük bilincini, vatan sevgisini daha da güçlendirmek ihtiyacı duyduğumuz günümüz şartlarında yapılan bu yanlış, gecikilmeden düzeltilmelidir. AYM yolu da açık olmakla beraber daha çabuk bir çözüm imkânı olacağından, Meclis yolu tercih edilmelidir. Konu siyasallaştırılmadan TBMM’de partiler üstü bir mesele olarak ele alınmalı ve gerekli yasal düzenleme yapılmalıdır. Yanlışta ısrar edilirse yıllar boyunca sürecek toplumsal bir tepkinin ve tartışmanın kapıları açılmış olur.


Türk Yurdu Nisan 2021
Türk Yurdu Nisan 2021
Nisan 2021 - Yıl 110 - Sayı 404

Basılı: 25 TL

E-Dergi: 10 TL

Sayının Makaleleri İncele