PROF. DR. MEHMET SAİT KETENE

Ekim 2008 - Yıl 97 - Sayı 254

                                            

 

Tarihi Türk Yurdu Kerkük’ün Türkmen eşrafından Prof. Dr Mehmet Sait Ketene 31.8.2008 tarihinde vefat etmiş ve Ankara’da defnedilmiştir.[1] Ata toprağında başlayan hayat çizgisi dünyanın değişik köşelerinde seyrettikten sonra Ankara’da nihayete ermiştir.

 Lozan ve Ankara Anlaşmaları ile Türkiye’nin, Musul Vilayeti’ni (Musul, Erbil, Kerkük, Süleymaniye) kaybetmesiyle yüzyıllardır bu topraklarda yaşayan Türkmenler hiçbir hakka sahip olmadan değişik rejimlerin baskısı altında varlıklarını sürdürmüşlerdir. Oldukça sıkıntılı ortamda gözlerini açan Ketene, ailesinin diğer fertleri ile ve tahsilli birçok Türkmen gibi can güvenliğinin bulunmaması sebebiyle dünyanın değişik ülkelerine dağılmak mecburiyetinde kaldılar.

M.S. Ketene, dedesi Hamdi Beyin 19. asrın sonlarında Kerkük’te ilkokul öğrenimini bitirdikten sonra dayısı Salih Beyin yanına Dohuk’a gidip orada evlenerek yerleşmesi sonucu bu şehrin köylerinden Kembe’de 1926 yılında doğmuştur. Babası dini eğitimini tamamladıktan sonra Erbil’de Nakşibendî şeyhi Şeyh Mustafa’nın yanında bir müddet kalmış, bilahare Dohuk kazası Kembe köyünde şeyh ve mürşit olarak çalışştır. Babasının 1938 yılında ölümü üzerine aile tekrar Dohuk’a dönmüştür. İlköğretimin 6.sınıfını Dohuk’ta bitirmiştir. Ailesinin imkânlarının zayıflaması, Musul ve Kerkük’te öğrenimine devam edemeyeceğinin belli olması üzerine 1941 Eylül ayında Bağdat’ın güneyindeki Bistamiye’de bulunan Köy Öğretmen Okulu’na girmiştir. Eğitim süresi olan 4 yılın sonunda köy okullarında öğretmen olarak görev yapacaktı. Bu okula gelinceye kadar ırklar ve mezhepler arasındaki farklılıklar hususunda bilgisi yoktu. Kürtçülük şuurunun artması üzerine Dohuklu arkadaşlarının kendilerinden soğumaya başladığını fark etmişti. 1944 yılı Haziran ayında ortaokul bakalorya imtihanlarını başarı ile vermesi üzerine başka bir devlet okuluna gitmeye karar verdi. Yatılı eğitim veren Ziraat Enstitüsü’ne girdi.1946’da Kerkük’te dışarıdan girdiği lise bitirme imtihanlarında başarılı oldu.

1947’de okulu bitirdiğinde Kerkük İl Tarım Müdürlüğü’nde görev aldı. Şuvan nahiyesinde çekirge mücadelesinde görevlendirildi.1947-1948 yıllarında görevine devam etti. Stajyerliği kalkmadan görevinden ayrılarak üniversite eğitimi için Toros ekspresi ile Musul üzerinden Türkiye’ye gitti. Diploma denkliklerini yaptırarak Ankara Ziraat Fakültesi’ne yazıldı. Asaletinin kaldırılmasını beklemeden görevden ayrıldığı için Irak hükümetinin burs vermemesi üzerine Milli Eğitim Bakanlığı bursu aldı.1951’de mezun olup Bağdat’a dönerek Ebugelp Devlet Üretme Çiftliğine ziraat uzman yardımcısı oldu. 30.3.1952’de dayısının kızı ile evlendi.

            1953’de ormancılık alanında ihtisas yapmak üzere Amerika’ya gitti. Yüksek lisansını tamamladıktan sonra hidroloji alanında doktora yapmak düşüncesi, Irak makamlarının onay vermemesi üzerine gerçekleşmedi.1956’da memleketine döndüğünde Bağdat Ziraat Fakültesinde öğretim üyesi olarak çalıştı.1957’de Orman Genel Müdürlüğü kadrosuna nakledildi.

            Akademik kariyer yapmak düşüncesini Türkiye’de gerçekleştirdi. Gerekli izinleri alarak 1958 sonunda İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesinde başladığı doktora çalışmasını 1962’de bitirdi. Bağdat Orman Genel Müdürlüğünde görevlendirildi.

              Türkmenlerin siyasi ve kültürel haklarını kazanmak için yapılan mücadeleye fiili olarak katıldı.1962’de Dr. Merdan Ali, Süleyman Abdulkadir, Necmettin İzzet ve arkadaşları Irak tarihinde ilk defa Türkmen Kültür Ocağı kurmuşlardır. 27 Nisan 1962’de yapılan genel kongrede seçilen yeni idare heyetine girerek genel sekreter oldu. Ocak, Kardeşlik isminde aylık bir dergi çıkarmaya başladı.

                 1963’te yeni açılan Yüksek Orman Enstitüsünün müdürlüğüne tayin edildi.1973’te Bağdat’ta Bilimsel Araştırma Kurumuna nakil işlemlerini bitirip Ziraat ve Orman Fakültelerinden ayrıldı. Doğal Kaynaklar Araştırma Merkezinde araştırmacı olarak çalıştı.1973’ten itibaren Bağdat’ta Türkmen Ocağı’nın çalışmalarına katıldı. Sınıf arkadaşı olan Dr. Rıza Demirci’ye yardımcı oldu.

                  1974’te Türkmen Ocağı’nın genel kongresi toplandı Baas Partisi’ne yakın olanlar yönetimde söz sahibi olmayı arzu ediyorlardı. Dr. Rıza Demirci, Necdet Koçak, Fazıl Demirci ve Dr. Enver Ali ile yapılan görüşmelerden sonra Dr. Merdan Ali’nin listesinin seçilmesi temin edildi. Ketene ikinci başkan oldu. Yönetim Kurulu olarak Türkmen Ocağı’nın değerlerinin yükseltilerek Irak’ta tek bir millî teşkilat ve hatta Türkmen Partisi gibi hareket edilmesini temin etmeye çalıştılar. Başkanlık naibi olan Saddam Hüseyin’i ziyaret ettiler. Görüşmede, Saddam’ın Türkmenlerin Baas Partisi’ne üye olmalarını belirtmesi üzerine söz alarak ‘Sayın naip, siz Baas Partisisiniz, biz ise Türkmeniz. Yani ayrı bir milletiz. En doğrusu, siz yardımcı olursanız bir kardeş Türkmen Partisi kuralım ve Irak’ın refahı için her türlü işbirliğinde bulunalım’ demiştir.[2]

                    1976’da baskı sonucu idari görevinden ayrılarak Doğal Kaynaklar Araştırma Enstitüsünde araştırmacı ve Klimatoloji Bölümü Başkanı olarak kaldı. 1977’de emekli oldu. Ülkede kalmasının can güvenliği bakımından sıkıntı verecek noktaya gelmesi üzerine bu kararı verdi. Ailesi ile birlikte Türkiye’ye gelerek yeni iş imkânları araştırdı. Alparslan Türkeş, İhsan Sabri Çağlıyangil, İhsan Doğramacı ile görüştü. Türkiye’nin siyasi bakımdan karışık günlerinde olması sebebiyle Libya’ya giderek Tarım Bakanlığı ile millî parklar kurmak üzere anlaşmalar imzaladı. Bu projenin müdürlüğünü üstlendi.

                    1981’de Tarım Araştırma Merkezinde başka bir göreve başladı. Libya’da düzenli meteoroloji istasyonları kuracak ve bunların istikrarlı çalışmalarını sağlayacak tedbirleri alacaktı. 1981’de Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine giderek yerleşme imkânlarını araştırdı. Burada Orman Genel Müdürlüğü ile görüşerek bir milli park ve özel bir üniversite kurması tekliflerine sıcak bakılmadı.

                     1984-1988 yılları arasında Ankara’da ziraat ve orman alanında serbest mühendislik ve müşavirlik yaptı.1989-1991 arasında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığında müşavirlik görevini üstlendi. 1992 yılını serbest danışman olarak geçirdi. 1993-1995 arasında TİKA’da danışmanlık yaptı. TİKA için Kuzey Irak’ta Eğitim ve Türkiye’nin Yardımı konulu raporu hazırladı. Ailenin bir kolu Kanada’ya yerleştiği için sık sık bu ülkeye gitti.

                     Türkmenlerin geleceği ile ilgilenen siyasi ve kültürel çalışmalara iştirak etti.1997 yılında bazı arkadaşları ile Aydın Türkmen Derneğinin kuruluşuna katıldı. Bu derneğin ikinci başkanı oldu. Çok farklı düşünce ve seslerin egemen olduğu Türkmen toplumunda bir ekip olarak inandıklarının savunmasını yaptı.

                     17 Kasım 2000’de II. Türkmen Kurultayı’na katılmak üzere Erbil’e gitti. Diyarbakır’dan Erbil’e kara yolundan otobüste birlikte seyahat ettik. Mafsallarından ileri derecede rahatsız olmasına rağmen seyahatin sıkıntılarına ata topraklarını yeniden görmek gayesiyle katlanmıştı. Kurultayda söz alarak düşüncelerini dile getirdi. 18 Ekim 2003’te Dohuk’a gitti. Burada akraba ve arkadaşlarını gördü. 22 Ekim’de Kerkük’e vardı. 26 yıl sonra memleketine kavuşmuştu.

                     Türkmen hareketinin geleceği hususunda görüşlerini yazılı ve sözlü olarak açıkladı. Muktedir ve güvenilir kişilerin yönetime getirilmesini vurguladı. Mesleki alanda Türkiye, Irak, Libya, Tunus’ta neşriyatta bulundu. Bu yayınları Türkçe, Arapça ve İngilizce olarak hazırlanmıştır. Kitapları yanında 130 makalesi gazete ve dergilerde çıkmıştır. Üç oğlu ve bir kızından torunları bulunmaktadır. Hatıralarında temaslarını günü gününe aktarmıştır. Türkmen hareketinin tarihinin yazılmasında önemli kaynaklardan biridir. Irak Türkmenleri eğitime değer vermişler ve fazla sayıda münevvere sahip olmuşlardır. Bunların arasında hatıralarını yazarak tarihte bir iz bırakanların başında M. Sait Ketene gelmektedir. Bu özelliği ve hizmetleriyle unutulmayacaktır.

 

 


         

[1] Hürriyet,1.9.2008

[2] Prof. Dr. Mehmet Sait Ketene, Bir Irak Türkmeni Olarak Anılarım, Ankara 2004,s.114


Türk Yurdu Ekim 2008
Türk Yurdu Ekim 2008
Ekim 2008 - Yıl 97 - Sayı 254

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele