Bir Geçiş Dönemi Aydını: MUSTAFA ŞEKİP TUNÇ (1886–1958)

Temmuz 2008 - Yıl 97 - Sayı 251

 

            1886 yılında İstanbul’da doğan Mustafa Şekip Tunç, Nevşehirli bir ailenin çocuğudur. Mustafa Şekip, ilk tahsiline babasının görev yeri olan Halep’te başladı. Üç yıl burada okuduktan sonra, babasının Manastır’a nakli dolayısıyla, Rüştiye’yi Manastır’da tamamladı. Mustafa Şekip Manastır’da bir müddet Askerî Rüştiye’de de okudu. Manastır İdadisi birinci sınıfta iken ailesiyle birlikte İstanbul’a döndü ve orada Vefa İdadisine girdi. 1905’te idadiden mezun olduktan sonra Mülkiye Mektebine girdi ve 1908’de Mülkiye’den mezun oldu.

            Mülkiye’den mezun olduktan sonra, Kosova vilayeti maiyet memurluğuna tayin edildi. Aynı dönemde Palanga kazası kaymakam vekilliğini de yürüttü. Mustafa Şekip, vilayet merkezi Üsküp’te, idarecilikten çok, maarif işleriyle uğraştı. Orada, Üküp’lü gençlerin kurduğu «Şübban-ı Vatan» adlı cemiyetin açtığı ve özel eğitim - öğretim metotlarının tecrübe edildiği ilkokulun öğretim heyetine katıldı. Böylece, büyük bir sevgi duyduğu öğretmenlik mesleğine fahrî olarak başlamış oldu. Bu ilk öğretmenlik denemesinden sonra, insan ruhuna ilmî surette nüfûz etmek gerektiğini düşünerek, hayatını öğretmenliğe hasretmeye karar verdi ve kaymakam olarak atandığı Fizovik’te dört ay gibi kısa bir süre görev yaptıktan sonra, kaymakamlıktan istifa etti ve Üsküp Muallim Mektebi’nde öğretmenliğe başladı (Türkmen, 1944: 14).

            Balkan Savaşları sonuna kadar Üsküp’te öğretmenlik yapan Mustafa Şekip, 1912’de Harput Sultânîsi Edebiyat öğretmenliğine tayin edildi fakat sonradan görev yeri Yanya Sultânîsi olarak değiştirildi. Ancak harp dolayısıyla Yanya’ya gidemediğinden 1913’te Balıkesir Sultânîsi’ne Edebiyat öğretmeni olarak tayin edildi. Burada birkaç ay çalıştıktan sonra Maarif Nezareti tarafından Avrupa’ya gönderildi. Maarif Nezareti Mustafa Şekip’i Lozan’da Fransız Edebiyatı Tarihi tahsil etmesi için göndermişse de O, o zaman yeni açılmış bulunan J.J. Rousseau Pedagoji Enstitüsü’nü görmek, özellikle arzu ettiği terbiye ilimlerini ve ruhiyatı öğrenmek için Cenevre’ye gitmek istedi. Böylece Maarif Nezareti O’nu, Cenevre Üniversitesi’ne gönderdi. Mustafa Şekip orada, psikoloji ve yine aynı Üniversiteye bağlı J.J. Rousseau Pedagoji Enstitüsü’nde pedagoji eğitimi gördü.    

            Yurda döndükten sonra, Darülmuallimât-ı Aliyye’ye (Yüksek Kız Öğretmen Okulu), terbiye ve ruhiyat (pedagoji ve psikoloji) öğretmeni olarak tayin edildi. 1918’den sonra bu görevine ek olarak, Maarif Nezareti Orta Tedrisat 1. Şube Müdürlüğü de yaptı. Bu sıralarda Nafi Atuf’un idaresinde çıkan Terbiye Mecmuası’nda Pedagoji ve Psikolojiye dair yayınladığı yazılar Darülfünûn hocalarının dikkatlerini çekti ve Ziya Gökalp’ın teklifi üzerine Darülfünûn’un ıslahı sırasında sırf kendisi için kurulmuş olan Edebiyat Şubesi Pedagoji Kürsüsü müderris muavinliğine atanarak akademik hayata geçti. 1919’da müderris muavinliğinden muallimliğe, 1924’te de muallimlikten müderrisliğe (profesörlüğe) terfî etti. Uzun yıllar bu görevi sürdüren Mustafa Şekip, bir süre İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi “Din Felsefesi” profesörlüğünü de yürüttü. 1933’te ordinaryüs profesör oldu ve Felsefe, Psikoloji ve Pedagoji ordinaryüs profesörü olarak çalışğı sıralarda yaş haddi sebebiyle 70 yaşında, 8 Mayıs 1953’te emekliye ayrıldı.

            Emekliye ayrıldıktan sonra da çalışmalarına muhtelif mecmualardaki yazılarıyla devam eden Mustafa Şekip, 17 Ocak 1958’de muzdarip olduğu kalp kifayetsizliğinden vefat ederek, 18 Ocak 1958’de Zincirlikuyu’da asri mezarlıktaki ebedi istirahatgahına defnedildi (Derin, 1958a: 26).

            Bilgi, Dergâh, Dârülfünun Edebiyat Fakültesi Mecmuası, Hayat, İş, Kültür Haftası, Millî Mecmua, Terbiye Mecmuası, Türk Düşüncesi, Türk Yurdu gibi pek çok dergide yayınlanmış makalelerinin dışındaki eserleri şunlardır:

- Ruhiyat Dersleri, İstanbul, 1919 - 2.bsk., 1924.

- Ruhiyat Derslerine Lâhika, İstanbul, 1920.

- Gülmek Nedir, Kime Gülüyoruz?, İstanbul, 1921.

- Ruhiyat, İstanbul, 1924 - 3.bsk., 1929 - 5.bsk., 1934.

- Felsefe Dersleri, İstanbul, 1924 - 2.bsk., 1926.

- Felsefe-i Din, İstanbul, 1927.

- Terakki Fikrinin Menşe ve Tekâmülü, İstanbul, 1928.

- Yeni Türk Kadını ve Ruhî Münasebetleri, Ankara, 1939.

- Üç Zihniyet, 1940.

- İnsan Ruhu Üzerinde Gezintiler, İstanbul, 1943.

- Ruh Yapımız ve Onun Tipleri Bakımından Ahlâk, İstanbul, 1944.

- Ruh Âleminde, İstanbul, 1945.

- Fikir Sohbetleri, İstanbul, 1948.

- Psikolojiye Giriş, İstanbul, 1949.

- Psikoloji Dersleri (Terbiye Bakımından), İstanbul, 1950.

- Bir Din Felsefesine Doğru, İstanbul, 1959.

- Çin Felsefesinin Kaynakları, Ankara, t.y. (Derin, 1958b: 20); (Orhan, 1944: 24-25).

 

Batı Dillerinden Türkçeye Çevirdiği Eserler:

- Geçici (François Copée’den çeviri), Üsküp, 1910.

- Ruhiyat (Ebinghaus’dan çeviri), İstanbul, 1914.

- Mülahhas Ruhiyat (Ebinghaus’dan çeviri), İstanbul, 1919.

- Hissiyat Ruhiyatı (Th. Ribot’dan çeviri), İstanbul, 1919, 2.bsk., 1927.

- İhtiraslar Üzerine bir Tecrübe-i Kalemiyye (Th. Ribot’dan çeviri),  İstanbul, 1920.

- Terbiye Musahabeleri (W. James’den çeviri), İstanbul, 1923,   2. bsk. 1931.

- Manevî Kudrete Dair Birkaç Konferans (H.Bergson’dan çeviri),İstanbul, 1923, 2.bsk., 1934.

- Psikanalize Dair Beş Konferans (Freud’dan çeviri), İstanbul, 1926 - 2.bsk, 1929 - 3.bsk., 1931 - 4.bsk. 1948.

- Psikoloji (G. Dwelschauvers’den çeviri), İstanbul, 1928 - 2.bsk., 1952

- Yaratıcı Muhayyile Hakkında Bir Kalem Tecrübesi (Th. Ribot’dan çeviri), İstanbul, 1932.

- Yaratıcı Tekâmül (Hayatın Tekâmülü) (H:Bergson’dan çeviri), İstanbul, 1934.

- İtiyat Kanunları (W.James’den çeviri), İstanbul, 1934

- Ruhiyat Müsâhabeleri (W.James’den çeviri), İstanbul, 1937.

- Oyun ve Sanat (H.Delacroix’den çeviri), İstanbul, 1938.

- Muasır Fransız Psikolojisi (G. Dwelshauvers’den çeviri), İstanbul, 1940.

- Gülme (H.Bergson’dan çeviri), İstanbul, 1945.

- Şuurun Doğrudan Doğruya Verileri (H.Bergson’dan çeviri), İstanbul, 1950. (Orhan, 1944: 25).

 

Kaynaklar

Derin, Fahri Ç. (1958a). “Mustafa Şekip Tunç”, Bilgi, C. 11, S. 132, s. 18-19, 26.

_____, (1958b). “Mustafa Şekip Tunç’un Eserleri” Bilgi, C. 11, S. 132. s. 20-23, 25.

Orhan, C. (1944). “Mustafa Şekip’in Eser ve Yazıları”, Prof. Mustafa Şekip Tunç Jübilesi, İstanbul: Maarif Matbaası. s. 24-29.

Türkmen, S. (1944).  “Mustafa Şekip Hayatını Anlatıyor”, Prof. Mustafa Şekip Tunç Jübilesi, İstanbul: Maarif Matbaası. s. 11-17.

 


        
 

Türk Yurdu Temmuz 2008
Türk Yurdu Temmuz 2008
Temmuz 2008 - Yıl 97 - Sayı 251

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele