Mustafa Kemal Balkanlarda

Kasım 2009 - Yıl 98 - Sayı 267

        Mustafa Kemal Balkanlarda, tarihçi, gazeteci-yazar Altan Deliorman’ın ilk eserinin, 50 yıl aradan sonra yayımlanmış 2. basımı. Yazar, konuyu önce bir “yazı dizisi” olarak işlemiş. Akşam gazetesinde yayımlanan dizinin ilgi görmesi üzerine, dönemin önde gelen yayın kuruluşlarından Türkiye Yayınevi, onu kitaplaştırmak istemiş. Böylece eserin ilk basımı 1959 yılında yayımlanmış. Bu ilk basım kısa zamanda tükenmesine rağmen, 2. basımın yayımlanabilmesi 50 yıl sonraya, 2009’a kalmış. Aradan geçen yıllar eserin, konusu ile ilgili pek çok belgelerin ve tanıkların ortaya çıkması ile daha zengin bir içerik kazanmasını sağlamış.  Bu; temeli 1. basım olan yeni bir eserin ortaya çıkmasına yol açmış.

         

        Soyadından da kolayca anlaşılacağı gibi; kitabın yazarı, “Evlâd-ı Fâtihân” bir aileden gelmektedir. Kendisi bütün Türklüğü kucaklayan bir ülküye bağlı olmakla birlikte, atalarının yurdu olan Balkanlar’a ayrı bir ilgi göstermesi tabiîdir. Üstelik Atatürk de bir Balkanlıdır ve bir Balkan ülkesi başkentinde on dört ay “askerî ataşe” olarak görev yapmıştır. Sofya’daki bu görev dönemi, hem o dönemin Balkanlarını tanımak hem de orada önemli görevler yapan genç binbaşının resmî ve özel hayatına ışık tutmak bakımlarından önem taşımaktadır. Bunlardan dolayı Deliorman’ın bu eseri, bir yandan o günlerin tarihî olaylarını açıklarken, bir yandan da Atatürk’ün Sofya’da geçirdiği ayların Mustafa Kemal’ine yönelik bir özgeçmiş araştırmasını gün ışığına çıkarmaktadır. 

         

        Mustafa Kemal Balkanlarda, 35 bölümden oluşuyor. Bu bölümler içinde “Mustafa Kemal’in hayatında en az bilinen dönem ilk kez ayrıntılarıyla açıklanıyor. Sofya ateşemiliterinin Bulgaristan’daki siyasî faaliyetleri, Sofya’dan Bâbıâli’ye gönderdiği önemli raporlar ve dostlarına yazdığı mektuplar, Balkan komitacıları ile ilişkileri, hayatının sonuna kadar unutamadığı büyük aşkı, Sofya Operası’nda yeniçeri üniformasıyla aldığı birincilik, Cumhuriyet’ten sonra başarılan yeniliklerde ataşemiliterlik döneminin etkileri” ve Atatürk döneminde Türkiye-Bulgaristan ilişkileri ele alınıyor. Atatürk’ün Sofya’ya “sürgün” sayılabilecek bir düşünce ile gönderildiği, fakat çalışmaları ile onu nasıl bir “görev”e dönüştürdüğü, üstün yeteneği ile Bulgar yetkililerini nasıl etkilediği de kolayca anlaşılabiliyor. Altan Deliorman’ın anlatımı ile;

         

        “… kitap, Atatürk’ün enerji dolu, hareketli bir dönemini anlatmaktadır. Görüleceği gibi, Genç Mustafa Kemal, ilerde yapabileceği siyasî atılımların ve sosyal yeniliklerin programını o dönemde kesinleştirmiştir. Sonra da olayları hep o programa göre yönlendirmeğe çalışmıştır. Sofya’da temasta bulunduğu çeşitli şahıslar, sonraki hatıralarında, Mustafa Kemal’in kendilerine açıkladığı tasarılarını dile getirmişlerdir. Bu tasarılar arasında saltanatın kaldırılması, kadın-erkek eşitliği, kadın haklarının sağlanması, kılık-kıyafetin batılı örneğine göre değiştirilmesi, çok sesli müzik, Lâtin harflerinin kabulü, okuma yazma seferberliği gibi hususlar bulunmaktadır.

         

        Mustafa Kemal’in Sofya ateşemiliterliği dönemi, Türk subaylarının Osmanlı Devletinin son yıllarındaki ruh hallerini sezmemize de yardımcı oluyor. Trablusgarb’ın ve Ege adalarının kaybı, Balkan Savaşı’ndaki ağır yenilgi onlarda yılgınlık ve bezginlik değil, hırçınlık, azimkârlık ve atılım hırsı uyandırmıştır.

         

        Bu kitap, ister istemez siyaset, komitacılık, aşk, hüzün, macera, dostluk ve vefa rüzgârları estiriyor. Bunun sebebi, 20. yüzyıl başlarında Balkan ülkelerine hâkim olan atmosferdir. Demokrasi denemelerinin yanı sıra darbeler, ihtilâller, suikastlar da yerli yerindedir. Mustafa Kemal işte böyle bir ortamda görev yapmıştır. Onun Sofya’daki 14 aylık hayatını anlatırken hayale yer vermedik. Kitabı, sadece, Onunla yakınlığı bulunanların tanıklıklarına, yazılı bilgi ve belgelere dayandırdık.”

         

        Kitap birçok ilgi çekici fotoğraflar, mektup örnekleri, onların özgünlerinin fotokopileri ile de süslenmiş. Bize göre, kesinlikle okunması gereken bir eser. Bir okumaya başlayanlar onu, güzel Türkçesi, akıcı üslûbu dolayısıyla ellerinden bırakamayacaklar; böylece hem tarihimizin önemli bir dönemini yetkili bir yazardan öğrenecekler, hem de büyük Atatürk’ün gençlik dönemini değişik yönleri ile tanıyacaklardır.

         

        Mustafa Kemal Balkanlarda / Altan Deliorman. 2. bs. İstanbul: Bayrak Basım-Yayım-Tanıtım, 2009), 224 s. ISBN 278-275-7728-56-6 kimliği ile 1. hamur kâğıda, titiz bir sayfa düzenlemesi uygulanarak basılmış olan; kuşe kartonlu kapağında Atatürk’ün Sofya’daki bir baloda birinci gelmesini sağlayan “yeniçeri” giyimli, çok renkli bir resmini taşıyan bu yararlı ve değerli esere erişim için 0212 531 87 48 numaralı telefona başvurulabilir.   

             

         

         


Türk Yurdu Kasım 2009
Türk Yurdu Kasım 2009
Kasım 2009 - Yıl 98 - Sayı 267

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele