Türk Devleti Hizmetinde Ermeniler

Nisan 2015 - Yıl 104 - Sayı 332

        1915 yılında yapılan tehcirin 100. yıldönümü vesilesiyle tarihte birlikte uzun yıllar yaşadığımız Ermeni toplumunun içinden çıkan Rahip Y. G. Çark’ın Türk devletine hizmetlerini anlatmak gayesiyle kaleme aldığı Türk Devleti Hizmetinde Ermeniler 1453-1953 isimli eserinin1 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından satın alınması için yaptığı müracaatın kabulü sürecine temas etmek istiyoruz.

        
Yazar aşağıdaki dilekçesiyle müracaatını yapmıştır:

         

        T.C. Milli Eğitim Vekâleti Yüksek Katına

        
“Türk Devleti Hizmetinde Ermeniler” adlı kitabımı sizlere takdim etmekle mezkûr eserimin maksadı Ermeni vatandaşlarına Türk tarihini tanıtmak, Türk hükümetinin asırlardan beri onlara emniyet ve alâka göstermiş olduğunu, bilmukabele Ermeni vatandaşlarının da kendi ecdatları gibi Türk hükümetine karşı sevgi ile bağlanmalarını telkin etmek olduğunu tebarüz ettirmektir.
Bu itibarla, sizlerin de tetkik neticesinde takdir edeceğinize emin olmamla, iş bu eserimin tarafınızdan berai muavenet ve en iyi şartlar altında satın alınması takarrür edeceği takdirde, keyfiyetin bendenize bildireceğinize intizaren şükranlarımın ihzariyle derin saygılarımın kabulünü istirham eylerim.

        
Müellif
Yervant Çark
Katolik Rahibi 17.07.1953
Adres:
İstiklâl Caddesi Perukâr Çıkmazı 2
İstanbul-Beyoğlu

         

        [gid]74[/gid]

        
Dönemin mevzuatına uygun olarak Bakanlık Yayım Müdürlüğü, eser hakkında görüşlerinin bildirilme sini 22.07.1953 tarih ve 12714 sayılı yazı ile Talim ve Terbiye Dairesi Başkanlığı’ndan talep etmiştir. Talim ve Terbiye Dairesi Başkanlığı 27.07.1953 tarih ve1542 sayılı yazı ile Gazi Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü’nden eserin tetkik ettirilerek satın alınmaya değerde görülüp görülmediğinin bildirilmesini istemiştir. Gazi Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü bu yazıya makul süre içinde cevap vermediği için bir yıl sonra 12 Ekim, 27 Kasım, 24 Aralık 1954 tarihlerinde üç ayrı yazı ile netice sorulmuştur. Gazi Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü Vedide Baha Pars imzasıyla 28.12.1953 tarih ve 4021/4885 sayılı yazı ekinde bir inceleme raporu göndermiştir.

        
Gazi Eğitim Enstitüsü yönetiminin inceleme için görevlendirdiği, önceki yıllarda Milli Eğitim Bakanlığı Yayım Müdürlüğü yapan ve mevzuata hâkim olan Türk Devrim Tarihi öğretmeni Faik Reşit Unat raporunda dikkat çekici hususlara temas etmiştir.

        
Müdürlük Makamına

        
“Yervant Çark” tarafından yazılan ve Vekâlet tarafından tetkik edilmek üzere Enstitümüze gönderilen Türk Devleti Hizmetinde Ermeniler 1453-1953 adlı eseri inceledim.

        
İmparatorluk devrinde çeşitli şekillerde resmi devlet hizmetlerinde vazife almış ve memlekete kendi sahasında faydalı olmağa çalışmış Ermeni asıllı Türk vatandaşlarını, bugünkü nesillere tanıtmak amacıyla yazıldığı, biyografik ve kronolojik bilgiler vermekle beraber Türkler ve Ermeniler arasında ihtilaflı konulara dokunmadan geçmeği dikkatten uzak tutmadığı görülen bu eseri, genel kütüphanelerle lise ve öğretmen okulu kütüphanelerinde bulundurulmağa değer gördüğümü ve eseri ilişik olarak sunulduğunu saygılarımla arz ederim.

        
Türk Devrim Tarihi Öğretmeni
Faik Reşit Unat

        Talim ve Terbiye Dairesi Başkanlığı cevabı almasına rağmen işlemi bekleterek sonuçlandırmış, 28. 04. 1955 tarih ve 1355 sayılı yazı ile yayım Müdürlüğüne söz konusu kitabın yayımına yardımda bulunulmak üzere bir miktarının Bakanlıkça satın alınarak genel kitaplıklara dağıtılmasının uygun görüldüğü belirtilmiştir.

        
Yazar eserinin başına bir ithaf koymuştur: “Vatan uğruna/Bakmıyan göz nuruna/Yavrularına bir veda/Vatanına bir bin feda /Destan dillere/Destan ellere/Türk vatanı yiğitlerine/Çanakkale şehitlerine/ İçlerinde bulunan aziz pederime.

        
Bu ifadeden yazarının babasının Çanakkale’de şehit düştüğü anlaşılıyor. Ermeni toplumundan son dönemde yetişen en önemli araştırmacılardan Kevork Pamukciyan, G. Y. Çark’ın Kidagan Darekirk (Bilgi Salnamesi) isimli derginin yayıncısı olduğunu kaydetmiştir. 2 Ermenilerin çıkardığı süreli yayınlarla ilgili bir eserde ise bu derginin adına rastlayamadık.3 Ermeni Kilisesi, kuruluşundan 451 yılında toplanan Kadıköy Konsili’ne kadar bütünlüğünü muhafaza etmiş, bu tarihten sonra ilk anlaşmazlıklar çıkmıştır. 13 Ağustos 1742’de Türkiye’de Katolik Ermeni Kilisesi resmen kurulmuştur.4 1830 yılında İstanbul Ermeni Katolik Cemaati, Latinlerin kilisesi dışında ayrı bir varlık olarak tanındı. Türkiye Ermenilerinin Katolik inancında olanları daha küçük bir topluluktur. Biyografisi hakkında fazla bilgi sahibi olmadığımız G. Y. Çark, 1956-1959 yılları arasında İstanbul Kadıköy Surp Levon Kilisesi papazı olarak görev yapmıştır. 5Yazarın üslubundan geçmişte Ermeni toplumu içinde mezhep farklılığından dolayı şiddetli bir geçimsizliğin yaşandığı, zaman zaman kanlı tasfiyelerin vukua geldiği anlaşılıyor.

        
Yazar eserinde Unat’ın da belirttiği gibi Türk ve Ermeni toplumları arasındaki ilişkilere olumlu yaklaşmıştır. Buna rağmen eserle ilgili değerlendirme raporunun geciktirilmesi dikkat çekicidir.

        
Söz konusu eserin sınırlı baskısı bir süre sonra bittiğinden kitap müzayedelerinde yüksek fiyatla satılır hâle gelmiştir. Yazarının muhtemelen dünyadan ayrılması sebebiyle sahipsiz kalan eserin, 2006 yılında İstanbul’da yeni bir baskısı yapılmıştır: Ermeni Rahip Yervant Gomidas Çarkcıyan, Türk Devleti Hizmetinde Ermeniler. Yeni basımda etik kurallara riayet edilmemiş yazarın ve eserin ismi üzerinde tasarrufta bulunarak bazı değişiklikler yapılmıştır.


Türk Yurdu Nisan 2015
Türk Yurdu Nisan 2015
Nisan 2015 - Yıl 104 - Sayı 332

Basılı: 10 TL

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele