Türk Dünyası İçin Ortak Tarih Ders Kitabı Yazımı Meselesi

Nisan 2015 - Yıl 104 - Sayı 332

        14 Haziran 2015 tarihli Yeniçağ gazetesinde “Türklerin Ortak Tarihi Yazılıyor” başlığıyla manşetten verilen haber, Türk dünyası ortak tarih ders kitabı yazımı projesini tekrar gündeme taşımış oldu. Aynı gazetede Kürşat Zorlu tarafından kaleme alınan “İşte Türklerin İlk Ortak Tarih Kitabı” başlıklı makalede genel olarak ortak tarih ders kitabı için hazırlıkların son aşamaya geldiği, bu tarih kitabının Türk tarihinin 15. yüzyıla kadar olan dönemini kapsadığı ve bu dersin ilk etapta Türk Keneşi üye ülkelerinin sekizinci sınıflarında haftada bir saat okutulmasının planlandığı bilgileri verilmektedir.1 Kürşat Zorlu’nun verdiği bilgiler Türk dünyası Ortak Tarih Ders Kitabı Yazımı Projesi’nin nihayet başarıyla sonuçlanacağına dair umutlarımızı artırırken bu projenin yirmi üç yıla yayılan serüvenini de tekrar hatırlamamıza vesile oldu.

        
1990’lı yılların başlarına gelindiğinde yaklaşık yetmiş yıldır Sovyet yönetimi altında yaşayan cumhuriyetlerin birlikten ayrılma eğilimleri iyice artmıştı. Birlik içindeki Türk Cumhuriyetlerinde de hareketlenmeler yaşanıyor ve bu hareketlenmeler Türkiye’de büyük heyecan yaratıyordu. Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri arasındaki ilişkiler sınırlı da olsa daha bağımsızlıklarını ilan etmelerinden önce başlatılmıştı. Bu Cumhuriyetlerin 1991 yılı ortalarından itibaren bağımsızlıklarını ilan etmeleri Türkiye’de coşkuyla karşılanmış, memleketin dört bir yanında sevinç gösterileri, mitingler düzenlenmişti. Böyle bir ortamda Türkiye 9 Kasım 1991 tarihinde Azerbaycan’ın 16 Aralık 1991 tarihinde ise diğer Türk Cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarını tanıyarak zaten başlatılmış olan ilişkileri daha yoğun ve çok yönlü işbirliğine dönüştürmeye başlamıştır. Orta Asya ve Kafkasya’daki bu tarihi gelişmelere biraz hazırlıksız yakalanmış olsa da Türkiye Cumhuriyeti hükümetleri, ilk günden itibaren önlerine açılan bu geniş Türk coğrafyasıyla ilişkilerini çok yönlü olarak geliştirmek ve bu kardeş Cumhuriyet ve topluluklara destek olabilmek için tüm imkânlarını seferber etmiştir. Türk dünyasıyla etkili işbirliği sağlamanın alt yapısını oluşturmak için bakanlıkların bünyesinde Türk Cumhuriyeti ve topluluklarıyla ilişkileri yürütecek birimler oluşturmanın yanı sıra Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı (TİKA) ve Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi (TÜRKSOY) gibi yeni kurumlar da kurulmuştur.

        
Bağımsızlıklarının ilk on yılında Türkiye Cumhuriyeti ile Türk Cumhuriyetleri arasındaki ilişki ve işbirliğinin gelişmesinde en önemli rolü ortak bir platform olan Türk Cumhuriyetleri Devlet Başkanları Zirveleri oynamıştır.2 İlki 30-31 Ekim 1992 tarihinde Ankara’da gerçekleştirilen ve 2001 yılına kadar az çok periyodik olarak gerçekleştirilebilen bu zirvelerle ikili temaslarla gerçekleştirilen ilişkilerin ve işbirliğinin daha geniş ve çok taraflı çerçeveye oturtulması, bölgesel ve milletlerarası konularda görüş alışverişinde bulunulması ve hepsinden önemlisi dünyaya karşı dayanışmanın sergilenmesi amaçlanmıştır.3

        
Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri ve Türk toplulukları arasındaki ilişkilerin temelini ortak köken, kültür, dil ve din birliği gibi paylaşılan ortak kültürel miras ve manevi değerler oluşturduğundan başından itibaren bu Cumhuriyetlerle sürdürülen ilişki ve işbirliği faaliyetleri içerisinde eğitim ve kültür önemli yer tutmuştur. Bu dönemde eğitim alanında Türk dünyasına yönelik gerçekleştirilen başlıca faaliyetler, Türk dünyası ortak dil ve alfabe çalışmaları, Büyük Öğrenci Projesi kapsamında Türk Cumhuriyetleri ve topluluklarından Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim görmek üzere burslu olarak öğrencilerin kabul edilmesi, TÖMER kurularak yurt dışından gelen öğrencilere Türkçe öğretilmesi, Türk Cumhuriyetlerinde çeşitli okulların yanı sıra Kazakistan’ın Türkistan şehrinde Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesi ile Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te Manas Üniversitesi’nin bu ülkelerle birlikte ortak üniversiteler olarak açılmaları sayılabilir.

        
Bu dönemde başlatılan eğitim ve kültür alanındaki önemli bir girişim de Türk dünyası ortak tarih programı ve ders kitabı yazımı projesidir. Bu makalede Türkiye Cumhuriyeti ile Türk Cumhuriyetleri ve toplulukları arasında bağımsızlıklarının ilk yıllarında başlatılan Türk dünyası ortak Tarih dersi öğretim programı geliştirilmesi ve tarih ders kitabı yazımı girişiminin günümüze kadar izlediği seyir ve geçirdiği aşamaların ortaya konulması amaçlanmıştır.

        
Türk Dünyası İçin Ortak Tarih Müfredatı Geliştirme ve Ders Kitabı Yazımı Girişimi

        
Sovyet yönetimi gerek çok geniş bir coğrafyada çok farklı etnik, dini ve kültürel özelliklere sahip çok sayıda insanı bir devlet çatısı altında tutabilmenin zorunlu bir sonucu, gerekse Marksist-Leninist ideolojinin doğal bir yansıması olarak Birlik içerisinde yaşayan toplulukları her türlü etnik, dini ve kültürel değerlerinden kopararak sadece SSCB vatandaşlığı ve Marksist ideolojiye aidiyet duymalarını sağlayacak politikalar uygulamışlardır. SSCB yönetiminin bu uygulamalarının Türk topluluklarına yansıması bu toplulukları kendi tarih ve kültürlerinden uzaklaştırmaya çalışmanın yanı sıra hem Birlik içindeki diğer Türk topluluklarıyla hem de başta Türkiye olmak üzere SSCB dışındaki Türklerle bağlarını koparma ve uzaklaştırma şeklinde olmuştur. Sovyet döneminden böyle bir miras devralan Türk Cumhuriyetleri ve toplulukları eğitim, kültür, dil, edebiyat ve tarih çalışmalarını başlatırken daha en başından bu konuların Türk dünyasını temel alan bütüncül bir bakış açısıyla, özellikle yeni nesillerin farklı cumhuriyetlerde yaşasalar ya da farklı isimlerle anılsalar da hepsinin aslında ulu bir çınar misali Türk milletinin farklı kolları olduğunun idrakine varmalarını sağlayacak şekilde ele almaları büyük önem taşımaktaydı. Bu durumun Türk dünyasının birlik, beraberlik ve geleceği açısından taşıdığı önemin farkında olan dönemin devlet başkanları, Türk dünyası için ortak edebiyat ve tarih programı geliştirilmesi ve ders kitapları yazılması projesini gündeme getirmişlerdir. Dönemin Milli Eğitim Bakanı Köksal Toptan, 26 Kasım 1992 tarihinde Yalova’da Türk Dünyasında Tarih ve Edebiyat Ortak Programı Hazırlama Komisyon Toplantısı’nın açış konuşmasında bu konunun önemini şu şekilde dile getirmiştir:“Ortak bir tarih, ortak bir edebiyat… Kuşkusuz bunu gerçekleştirecek olan ortak bir dil, bizim önümüzde mutlaka çözmemiz gereken önemli sorunlardır. İstiyoruz ki, çok kısa bir süre içerisinde Alma-Ata’da Türk tarihini orada liseye giden bir çocuğumuz nasıl okuyorsa, İstanbul’da liseye giden çocuğumuz da aynı şekilde okusun. İstiyoruz ki Kırgızistan’da Manas’ı dinlerken Kırgız gençleri nasıl heyecan duyuyorlarsa Ankara’da bizim çocuklarımız da Manas’ı okurken öyle heyecan duysun. Bunu anlasın bilsin… Bunu gerçekleştirdiğimiz takdirde önümüzdeki yıllarda çocuklarımız, yeni yetişen gençlerimiz ortak bir dili kullanmak suretiyle, ortak bir Türk tarihini, Türk edebiyatını okuyabildiği takdirde 21. asır gerçek anlamda bir Türk asrı olacaktır… İstiyoruz ki, Türklerin kurduğu şu 16 imparatorluğun tarihini bizim çocuklarımız hep aynı dille okusun, aynı duyguyla okusun. Bunu gerçekleştirebilen bir çalışma büyük çalışmadır, takdire değer bir çalışmadır. Bunu gerçekleştiren insanlar da Türk tarihinin, Türkiye geleceğinin uluları arasına girecektir…”4 Aynı toplantıda Azerbaycan Eğitim Bakan Yardımcısı Adalet Tahirzade ise ortak program ve ders kitaplarının hazırlanması işinin gecikmesi hâlinde bu boşluğu başka güçlerin, özellikle Rusya’dan, Moskova’dan gelecek hazır programların doldurmasından duyduğu endişeyi dile getirmiştir.5

        
Türk dünyası ortak tarih dersi programı geliştirilmesi ve ders kitabı yazımı girişimi ilk başladığı 1992 yılından günümüze kadar iki farklı gelişim seyri izlediğinden bu yönde yapılan çalışmaların 1992-2000 yılları arasındaki gelişmeler ve 2009 Nahçıvan Antlaşması ve sonrasındaki gelişmeler olmak üzere iki alt başlık altında ele alınması yerinde olacaktır.

        
1992-2000 Yılları Arasındaki Gelişmeler

        
Yukarıda belirtilen amaçlara yönelik olarak büyük umut ve heyecanla başlatılan Türk Dünyası ortak tarih ders programı ve ders kitabı hazırlanması girişiminin temelinin 16-23 Mayıs 1992 tarihinde Ankara’da yapılan 1. Türk Cumhuriyetleri Eğitim Bakanları Konferansı’nda atıldığı söylenebilir. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Özbekistan Eğitim Bakanları ile gözlemci olarak Gökoğuz (Gagavuz) temsilcilerinin katıldığı bu toplantıda alınan kararlardan birisi Türk Cumhuriyetlerinde tarih, Türkçe, coğrafya, din öğretimi konularında kongreler düzenlenmesiyle ilgiliydi.6 Bu konferansta alınan karar doğrultusunda 29 Eylül-2 Ekim 1992 tarihleri arasında Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te toplanan 2. Türk Cumhuriyetleri Eğitim Bakanları ile Türk Toplulukları Eğitim Temsilcileri Konferansının tavsiye kararları ve sonuç bildirgesinde Edebiyat ve Tarih derslerinde ortak program hazırlanması amacıyla bir komisyon oluşturulması ve bu komisyonun Kasım 1992’de İstanbul’da toplanarak çalışmalara başlaması hususuna yer verilmiştir.7 Bu karar doğrultusunda Türk Dünyası Tarih ve Edebiyat Ortak Programı hazırlanması ile ilgili ön çalışmalar yapacak olan komisyonlar 26 Kasım -3 Aralık 1992 tarihleri arasında Yalova’da toplanarak çalışmalara başlamıştır. Ortak Tarih Komisyonu8 çalışmalarının sonunda belirledikleri konuların Türk Cumhuriyetlerindeki ilk ve orta dereceli okul programlarına alınarak uygun gördükleri sınıflarda kendi ülkelerini ilgilendiren konularla birlikte ya da ayrı bir ders olarak okutulmasına ve bu derslerle ilgili ders kitaplarının en geç bir yıl içerisinde hazırlanmasına karar vermiştir.9

        
Komisyonun ortak tarih programında yer almasını kararlaştırdığı konular şunlardır: Türk adının ortaya çıkışı ve anlamı, Türklerin anayurdu, Hunlar, Avarlar, Göktürk Hakanlığı, Türgeş, Uygur, Kırgız Hakanlıkları, Hazar Hakanlığı, İtil Bulgar Devleti, Tuna Bulgar Devleti, Sabarlar, Peçenekler, Başkurtlar, Kıpçaklar, Oğuzlar (Türkmenler), Selçuklular, Türklerin İslamiyeti kabulü, Karahanlılar Devleti (Hakanlığı), Gazneliler Devleti, Harzemşahlar Devleti, Moğol istilası, Altın Orda, İlhanlılar, Çağataylılar Devletleri, Timurlular Devleti, Moğolistan, Şeybaniler Devleti, Babürlüler, Kazak Hanlığı ve Cüzler, Sayan-Altay Türkleri, Kırgızlar, Buhara, Hive, Hokand Hakanlıkları, Türkmenler, Doğu Türkistan, Ejderhan, Kasım, Kazan ve Küçüm Hanlıkları ve Nogaylar, Türkiye Selçukluları Devleti, Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletleri, Osmanlı Devleti, Safeviler Devleti, Azerbaycan Hanlıkları, Çarlık Rusyası’nın Türk toprakları aleyhine yayılması, Günümüzün Bağımsız Türk Cumhuriyetleri, Bağımsız Türk Devletleri dışında yaşayan Türkler, Türk Halklarının dünya medeniyetine katkıları
Ancak Türk Dünyası ortak tarih ders kitabının yazımı işine komisyonun öngördüğü bir yıllık süre içerisinde başlanamamıştır. Bu gecikme 1995 yılında Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından yayımlanan bir rapora da şu şekilde yansımıştır: “… Ortak kültürün unsurlarının başında dil ve tarih geldiğine göre, aynı ulusun fertleri birbirlerinin tarihini bilmenin yanı sıra tarihin belirli bir zamanına kadar olan ortak tarihlerini de öğrenmek durumundadırlar… Bugün Türk tarihinin tamamını kapsayacak bir anlayış içinde Türkiye ve Türk Cumhuriyetlerinin eğitim-öğretim programlarına girecek tarih kitaplarının yazılması ilgili bakanlıklar tarafından acilen tamamlanmalıdır. Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri konu ile ilgili bilim adamlarından oluşacak bir heyet vasıtasıyla ortak bir Türk tarihinin yazım işine ise büyük bir ehemmiyet vermelidir.”10

        
Yalova’da toplanan komisyon tarafından belirlenmiş konular çerçevesinde yazılacak ortak Türk Tarihi (ve Türk Edebiyatı) lise ders kitaplarını yazacak komisyonlara Atatürk, Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu tarafından edebiyat ve tarih branşlarından 5’er, Türk Cumhuriyetlerinin her birinden de tarih ve edebiyat branşlarından 2’şer öğretim görevlisi görevlendirilmesi ve bu kitaplar için gerekli mali kaynağın da Dışişleri Bakanlığı ve TİKA tarafından sağlanması kararlaştırılmıştır. Nihayet Ankara’da liselerde görev yapan tarih öğretmenlerinden seçilen on tarih öğretmeni ile Azerbaycan’dan bir, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan Cumhuriyetlerinden de ikişer temsilcinin katılımıyla oluşturulan komisyon 13 Mart 1995 tarihinde kitap yazım çalışmalarına başlamıştır. Beş aylık bir çalışma sonucu oluşturulan ortak tarih ders kitabı taslağının akıbetiyle ilgili olarak Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 1998 yılında yayımlanan bir kitapta, yazımı ve ilgili ülke lehçelerine çeviri işlemlerinin tamamlandığı, basımı ile ilgili çalışmaların da son aşamasına geldiği, katkı, destek ve mali kaynak temin edildiği takdirde bu hizmetin kısa sürede tamamlanacağı bilgisi verilmektedir.11 Ancak, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından 2000 yılında yayımlanan bir raporda da ortak komisyonca yazım çalışmaları tamamlanan Ortak Türk Tarihi ve Edebiyatı ders kitaplarının ilgili ülke lehçelerine çeviri işlemlerinin devam ettiği12 şeklinde çelişkili bir bilginin yer alması bu konuya artık ilgili kurumlarca gereken önemin verilmediğini ortaya koymaktadır.

        
1992 yılında başlatılan Türk Dünyası ortak tarih programı ve ders kitabı hazırlık çalışmalarının 2000 yılına kadar aralıklarla devam ettiği, ders kitabı taslağının gecikmeli de olsa hazırlandığı ama bir türlü bastırılarak kullanıma sunulmadığı anlaşılmaktadır. Böylece söz konusu projenin birinci aşaması başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Bu ders kitabının neden bastırılarak kullanıma sunulmadığı konusunda herhangi bir açıklama yapılmamakla birlikte 2000’li yıllardan itibaren Özbekistan ve Türkmenistan’ın Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvelerine katılım noktasında gönülsüz davranmaları Özbekistan başta olmak üzere bazı Türk Cumhuriyetlerinin hazırlanan ortak tarih dersi öğretim programı ve ders kitabının içeriğinden memnun kalmadığı için ya da farklı nedenlerle bu projeden çekilmiş olabileceği ihtimalini düşündürtmektedir.

        
2009 Nahçıvan Antlaşması ve Sonrasındaki Gelişmeler

        
2000’li yılların başlarına gelindiğinde Türk Cumhuriyetleri arasında ilk dönemlerde var olan işbirliği arzusunun en azından bazı Cumhuriyetlerde giderek azalmaya başladığı görülmektedir. Örneğin 2001 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvesine Özbekistan devlet başkanı düzeyinde katılmazken bu zirveden sonraki ilk zirve ancak altı yıl sonra, 2007 yılında Antalya’da gerçekleştirilebilmiştir. Bu zirveye Özbekistan katılmamış, Türkmenistan da büyükelçi düzeyinde katılmıştır.

        
2009 yılında Azerbaycan’ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nde Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Kırgızistan ve Türkmenistan’ın katılımıyla Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvesi’nin dokuzuncusu gerçekleştirilmiştir. Bu zirve sırasında Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi kurulmasına dair Nahçıvan Antlaşması’nın imzalanmasıyla Türk Cumhuriyetleri arasındaki işbirliğinin alanı daha da genişlemiş, ilişkiler daha sistemli ve kurumsal bir hüviyet kazanmıştır. Ancak Türkmenistan ve Özbekistan’ın bu işbirliğine dâhil olmamaları Türk Dünyası açısından bir kan kaybı olarak değerlendirilmelidir. Nahçıvan Antlaşması ile kurulması öngörülen Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan’ın katılımıyla 2010 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen zirvede oluşturulmuş ve 16 Eylül 2010 tarihinde Konseyin kuruluşu resmen ilan edilmiştir.13

        
Bu dönemde 1992 yılında ilk girişimde bulunulmasının üzerinden tam yirmi yıl geçtikten sonra Türk dünyası için ortak tarih ders kitabı yazılması işinin tekrar gündeme geldiği görülmektedir. Zira 23 Ağustos 2012 tarihinde Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev’in başkanlığında Bişkek’te Kazakistan, Türkiye ve Azerbaycan Devlet Başkanları veya başbakanlarının katılımıyla gerçekleştirilen Türk Dili Konuşan Ülkelerin İşbirliği Konseyi Zirvesi’nin (İkinci Zirve) sonuç bildirgesinde Türk Dünyası ortak tarih ders kitabı yazılması hususuna da yer verilmiştir: “Ortak kurumlar ve özel programlar vasıtasıyla eğitim ve bilim alanlarında somut ve geniş kapsamlı işbirliği tesis edeceklerini, bu bağlamda: (…) Eğitim Bakanlarını ulusal müfredatlara dahil edilmesi ihtimali çerçevesinde Türk tarihine ilişkin ortak ders kitabı üzerinde çalışmayı sürdürmeye teşvik ettiklerini; (…) açıklamışlardır.”14 2013 yılında Azerbaycan’ın Gebele kentinde toplanan zirvenin sonuç bildirisinde de aynı konudaki kararlılığın sürdüğü gözlenmektedir. Zirve sonuç bildirgesinde Bilim ve Eğitim İşbirliği başlığı altında şu ifadeler yer almaktadır: “Devlet başkanları (…) Türk tarihi ve edebiyatı üzerine ortak ders kitaplarını da içeren, eğitim alanında geliştirilmiş işbirliği gündemini ilerletmek için gerekli adımların atılmasının önemini ifade etmişler ve birbirlerinin dillerinin eğitim kurumlarında seçmeli ders olarak okutulmasını desteklemişlerdir.”.15
Bu gelişmelerden anlaşılmaktadır ki, Türk dünyası ortak tarih ders kitabı hazırlanması konusunda Nahçıvan Antlaşması’nı takip eden süreçte Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi tarafından bir kararlılık sergilenmekte ve bu işi sürdürmek görevi Konseyin ilişkili kurumu niteliğinde olan Türk Akademisi’ne verilmektedir.16

        
Türk Akademisi başkanı Darhan Kıdırali, Türk Konseyi Genel Sekreterliği görevini yürütürken 15-17 Mayıs 2013 tarihlerinde Türk Ocakları İstanbul Şubesi ile Marmara Üniversitesi’nin işbirliği ile İstanbul’da düzenlenen Avrasya’da Türk Dili ve Tarihi Eğitimi Uluslararası Sempozyumu’nda yaptığı konuşmada, Türk dünyası ortak tarih ders kitapları hazırlanmasının amacının ortaöğretim seviyesindeki öğrencilere ortak Türk tarihi ve kültürü bilincini aşılamak; bunu yaparken bütün Türk dünyasını kucaklayacak tarzda tarih mirası kültür eserlerini öğretmek ve Türklerin uygarlığa yaptığı katkıları yeni nesillere aktarmak olduğunu dile getirmiştir. Kıdırali konuşmasında ayrıca Türk halklarının ortak bir tarihi paylaşmış oldukları düşüncesinin genç nesillerin zihinlerinde yer etmesini sağlamak için öncelikle başlangıçtan 13. yüzyıla kadar geçen süreyi kapsayacak bir ders kitabı hazırlanacağını, bu kitabın Türklerin menşeinden başlayarak İslamiyeti kabul etmeleri ve büyük Türk imparatorluklarının ortaya çıkış dönemlerini kapsayacağını belirtmiştir.17 Aynı sempozyumda konuşan Milli Eğitim Bakanı Nabi Avcı da MEB Talim ve Terbiye Kurulunun ortak tarih ve tarih eğitimi konusunda çok köklü bir yeniden değerlendirme ve tüm millete hitap edecek, tüm milletinin başarılarını ihtiva edecek tarih kitaplarının yazımı konusunda çok kapsamlı bir çalışma içerisinde olduğunu ifade etmiştir.18

        
Türk dünyası ortak tarih ders kitabı yazımında gelinen son aşama hakkında 15 Mayıs 2014 tarihinde bilgisine başvurduğumuz Türk Akademisi Başkanı Darhan Kıdırali, ortak tarih ders kitabı yazım işinin henüz ön hazırlık aşamasında olduğunu, Kazakistan’da 19 Mayıs Türk Yazı Günü kutlamaları çerçevesinde organize edilecek Türk Yazı Günü Uluslararası Forumunda bir çalıştay düzenlemek suretiyle ders kitabıyla ilgili bir takım hususların açıklığa kavuşturulacağı bilgisini vermiştir.

        
Yine dönemin Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi Genel Sekreteri Büyükelçi Halil Akıncı, bir dergiye verdiği mülakatta hazırlık çalışmaları devam eden Türk Dünyası Ortak Tarih Ders Kitabının Türk tarihinin 13. asra kadar olan dönemini kapsayacağı bilgisini vermiştir.19

        
Sonuç

        
Türk dünyası için ortak tarih dersi öğretim programı ve ders kitabı hazırlama projesine 1992 yılında büyük bir heyecanla başlanmış, 1993 yılında müfredat belirleme komisyonu, 1995 yılında ise kitap yazım komisyonları oluşturularak çalışmalar başlatılmışsa da yazdırılan bu ders kitabı bastırılarak kullanıma sunulmamıştır. Bu duruma uzun bir süreye yayılan bu çalışma için başlangıçta var olan ilgi ve heyecanın zaman içinde azalmasının yanı sıra bazı cumhuriyetlerin kitap içeriğinden memnun kalmama ya da başka nedenlerle söz konusu projeden çekilmesinin neden olduğu düşünülmektedir.

        
2000 yılından 2012 yılına kadar geçen süreçte Türk dünyası ortak tarih ders kitabı yazımı konusunda hiçbir çalışma yapılmamıştır. Ancak 2009 yılında Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye Cumhuriyeti arasında imzalanan Nahçıvan Antlaşması’yla Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi’nin kurulmasından sonra Türk dünyası ortak tarih ders kitabı yazılması düşüncesini yeniden gündeme gelmiş ve Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi’nin 2012 yılında Bişkek, 2013 yılında ise Gebele zirvelerinin sonuç bildirgelerinde Türk dünyası ortak tarih ders kitabı yazılması konusunda çalışmalar yapılması hususuna yer verilmiştir. Bu dönemde ortak tarih ders kitabı hazırlanması görevi Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi’nin (Türk Konseyi) ilişkili kurumu niteliğinde olan Türk Akademisi’ne verilmiştir.

        
Bu gün gelinen noktada Türk dünyası ortak ders kitabı hazırlıklarının son aşamaya gelmiş olması sevindirici bir gelişme olmakla beraber bu projenin Türk Konseyi çerçevesinde yürütülmesi yani sadece Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan’ı kapsaması Türk dünyası açısından bir kan kaybı olarak değerlendirilmelidir. Oysa ortak tarih programı hazırlanması için ilk kararın alındığı 2. Türk Cumhuriyetleri Eğitim Bakanları Toplantısına Türkiye, Kazakistan, Türkmenistan, KKTC, Azerbaycan, Özbekistan, Altay Özerk Bölgesi, Altay Özerk Cumhuriyeti, Başkut Özerk Cumhuriyeti, Gökoğuz (Gagauz) Türkleri, Karaim Türkleri, Tatar Türkleri, Çuvaş Türkleri, Yakut Türkleri ve Karaçay-Balkar Türkleri gibi geniş bir katılım sağlanmıştı. Başta Özbekistan ve Türkmenistan olmak üzere diğer Türk topluluklarının da projeye dâhil edilmesi projenin amacına tam olarak ulaşması açısından büyük önem taşımaktadır.

        
2013 yılında Türk Akademisi başkanı Darhan Kıdırali ve Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi Genel Sekreteri Büyükelçi Halil Akıncı’nın çeşitli vesilelerle yaptıkları açıklamalarda, yazılacak tarih kitabının Türk tarihinin 13. asra kadar olan dönemini kapsayacağını belirtmelerine rağmen bugün bu sürecin 15. asra kadar uzatıldığı anlaşılmaktadır. Bu da olumlu bir gelişme olmakla beraber, bunun çağdaş döneme kadar getirilmesi, yine Türk dünyasının önünde duran tamamlanması gereken bir görev olarak kabul edilmelidir.

         

        ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

         

        Yrd. Doç. Dr., Aksaray Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği ABD

         

        1 Kürşat Zorlu, “İşte Türklerin İlk tarih Kitabı”, Yeniçağ Gazetesi, 14 Mart 2015
2 Zirveler ve zirve sonuç bildirgeleri için bakınız:http://www.turkkon.org/tr-TR/bildiriler/4/56
3 İsa Özkan, “Cumhuriyet Döneminde Türkiye ile Türk Dünyasının İlişkileri”,Cumhuriyet’in 80. Yılında Türkiye, Ankara 2004, Türk Ocakları Genel Merkezi-Ankara Ticaret Odası Yayını, s. 386-433 .http://www.isaozkan.com/dosyalar/Cumhuriyetin-80-Yilinda.pdf
4 MEB, Milli Eğitim Bakanlığı ve Türk Dünyası, Milli Eğitim Bakanlığı Yurt Dışı Eğitimi Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara, s. 52-53.
5A.g.e.,s. 70.
6MEB, Türkiye İle Türk Cumhuriyetleri ve Türk Toplulukları Arasında Yapılan Anlaşmalar, İlişkiler ve Faaliyetler, İkinci Kitap: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı’nın Türk Cumhuriyetleri ve Türk topluluklarıyla İlgili Olarak Yapmış Olduğu Çalışmalar, 1990-1993, Ankara, T.C. MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı, Türk Cumhuriyetleri ve Türk toplulukları Dairesi, Yayın no: 1/1, 1993. 3 cilt halinde, 2. cilt, s. 3.
7A.g.e., s.93
8 Ortak tarih Komisyonu şu üyelerden oluşturulmuştur: Kenan Kolukısa (genel koordinatör), Ömer Okutan (talim ve terbiye kurulu başkanı- koordinatör), Türkiye temsilcileri: Prof. Dr. Mehmet Saray, Prof. Dr. Nadir Devlet, Ahmet Gül (Talim-Terbiye üyesi), Rıfat Turgut (Talim ve terbiye uzmanı), Prof. Dr. K. Yaşar Kopraman (TTK üyesi), Güler Şenünver (TTK üyesi), Mücahit Daloğlu (Şube müdürü) , Dr MuhtarhanOrazbay (Bakanlık Müşaviri), Prof. Dr. JanuzekKasımbayev (Kazakistan), Batır İslamov (Özbekistan), Prof Dr. Tahir Baksaliev (Azerbaycan), Doç Dr. TınıçtıkbekÇoroev (Kırgızistan), Prof. Dr. Murat Annanepesov (Türkmenistan) Bkz.a.g.e.,s. 99.
9A.g.e., s.132.
10 DPT, Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Dünyada Küreselleşme ve Bölgesel Entegrasyonlar (AT, NAFTA, PASİFİK) ve Türkiye (AT, EFTA, KEİ, Türk Cumhuriyetleri, İslam Ülkeleri, ECO) İlişkileri Özel İhtisas Komisyonu, Türkiye- Türk Cumhuriyetleri İlişkileri Raporu Özeti, T.C. Devlet Planlama Teşkilatı Yayını Ankara, (Ağustos) 1995), s. 75.
11 MEB, Cumhuriyetin 75’inci Yıl Dönümünde Türk Cumhuriyetleri, Türk ve Akraba Toplulukları ile Eğitim İlişkilerimiz, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Yurt Dışı Eğitim Öğretim Genel Müdürlüğü, Ankara, Milli Eğitim Basımevi, 1998, s. 14-15.
12 DPT, Sekizinci Beş Yıllık kalkınma Planı Türkiye ile Türk Cumhuriyetleri ve Bölge Ülkeleri İlişkileri Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara, Devlet Planlama Teşkilatı Yayını, 2000, s. 291.
132010 yılında oluşturulan Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi’nin (Türk Konseyi) 2011 yılında gerçekleştirdiği Zirve 1. Zirve kabul edilerek bundan sonra gerçekleştirilen zirvelere buna göre numaralandırılmıştır.
14 http://www.turkkon.org/tr-TR/turk_konseyi_2_zirve_(biskek)_bildirisi/4/56/56/284
15 http://www.turkkon.org/tr-TR/turk_konseyi_3_zirve_(gebele)_bildirisi/4/56/56/283
16 Bişkek’te 23 ağustos 2012 tarihinde Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye tarafından imzalanan Türk Akademisinin Kuruluşuna Dair Antlaşma‘nın 2. Maddesinde düzenlenen Akademinin amaçları ve görevlerinden birisi de “Tarafların eğitim kurumlarında kullanılmak üzere ortak ders kitapları/ öğretim materyallerinin hazırlanması amacıyla çalışmalar yürütmek.” şeklindedir. Bkz: www.turkkon.org/Assets/dokuman/TURK_AKADEMISI_ANTLASMASI_TURKCE_20140417_194234.pdf
17 Konuşma metni için bkz. http://www.turkkon.org/assets/dokuman/MarmaraUniversitesiOrtaktarih.pdf
18 Avrasya’da Türk Dili ve Tarihi Eğitimi Sempozyumu, http://www.istanbul-turkocagi.org/avrasyada-turk-dili-ve-tarihi-egitimi-haber-98-makale.html; MEB, http://trthaber.com/haber/gundem/tarih-kitaplarinda-koklu-degisiklik-86124.html; MEB, http://yogm.meb_haberayrinti.php?ID=6109
19 http://www.kardeskalemler.com/nisan2013/halil_akinci_ile_mulakat.htm


Türk Yurdu Nisan 2015
Türk Yurdu Nisan 2015
Nisan 2015 - Yıl 104 - Sayı 332

Basılı: 10 TL

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele