“Anadolu Türk Mimarisinde Erken Devir Baldaken Tarzı Türbeler” Kitabı

Nisan 2010 - Yıl 99 - Sayı 272

        Türkler kendileri için önemli insanları ve onların mezarlarını kutsama geleneğini Müslüman olduktan sonra da sürdürmüşlerdir. Türk toplumunda mezar inşası, mezara duyulan derin saygı ve bağlılık, İslam öncesi mezar geleneklerinin devamlılığı ile ilgili olmaktadır. Gök Tanrı inancına sahip olan bir toplum, din değiştirmesine rağmen, eski inançlarını unutmamış ve mezar geleneklerini çok az değişiklikle günümüze taşımıştır. Göktürkler’in, Kutlu Kağanlar’ın yerini, evliyalar ve veliler almış, mezarlara ve mezar yapılarına yüklenen değerler ise devam etmiştir.

         

        İslam tasavvufunun Türkler’in Müslüman olmasında etkisi çok güçlüdür. Türkler’in değiştirdikleri diğer dinlerden farklı olarak yöneticilerin ve yönetilen boyların da hep birlikte çok çabuk benimsedikleri İslam dini Türkler’in eski alışkanlıkları ile beraber İslam tasavvufunun etkisiyle devlet adamı ve evliyaların mezarlarını ziyaret ve yaşatma adı altında yeni bir gelenek oluşturmaya başlamıştır. Bu geleneği Alperenler’le Anadolu’ya taşıyan Türkler manevi önderlerini öldükten sonrada terk etmemiş ziyaret ve hatta bazen yardım isteyecek kadar ileri giden manevi bir atmosfer oluşturmuştur. Bu manevi hava içerisinde mimari tarzını da oluşturan türbeler Türk toplumunda yüzyıllardan beridir Müslümanlığın değişik özelliklerini sergilediği İslam öncesi inanç ve kültürlerin etkilerinin ve izlerinin gözlendiği dini hayatın bir merkezi olarak kabul edilebilir.

         

        Türkler’in İslam dini ile tanışmasının İran coğrafyası üzerinde olmasından dolayı diğer alanlarda olduğu gibi mimari üsluptan etkilenmek de kaçınılmaz olmuştur. Bu etkiler sosyal hayatın her alanında olduğu gibi mimari eserlerde de kendini göstermiştir. İran ateşgedelerinden kaynaklandığı ve Roma devri sunaklarından da etkilendiği görülen Baldaken tarzı, Türklerde türbe mimarisinde kendini İlk Müslüman-Türk devletlerinde göstermeye başlamıştır.

         

        Türkler’in Anadolu’ya gelişinden sonra ilk örneklerini Beylikler devrinde görmeye başladığımız Baldaken tarzı türbelerin, 15. yüzyıl sonuna kadar olan örneklerinin konu alındığı kitap, Baldaken tarzı türbe mimarisi alanında yapılan ilk çalışma olması münasebetiyle önem arz etmektedir.  Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Türklüğü’nün Balkanlara kadar yayılan adeta işaret taşı niteliğindeki türbelerin Baldaken tarzına ait teknik özellikleri, malzeme ve süsleme anlayışları tarihsel süreç içerisinde ele alınmış ve tipolojisi verilmiştir. Yaklaşık 15 yıllık bir çalışmanın sonucu olan eser, bu alandaki boşluğu dolduracak olması ve sunduğu zengin görsel malzemesi ile sanat tarihi alanında çalışan araştırmacılarımız ve tarih meraklıları için önemli bir kaynak olacaktır.

         

         

         


        

        * Ali KILCI, Anadolu Türk Mimarisinde Erken Devir (14-15y.) Baldaken Tarzı Türbeler, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, ANKARA


Türk Yurdu Nisan 2010
Türk Yurdu Nisan 2010
Nisan 2010 - Yıl 99 - Sayı 272

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele