Ahtamar Adası’ndaki Mescid

Ekim 2011 - Yıl 100 - Sayı 290

        Ankara’daki Millî arşivlerimizden Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü arşivinde, Van dolaylarının 16. yüzyıla ait vakıf kayıtlarını ihtiva eden bir defter vardır. Bu defterlerden birisinde, vaktiyle aşağıdaki bilgileri istinsah etmişim. O vakitlerin okuyuşunu, araştırıcılar için yararlı olabileceği düşüncesi ve yanlış olabilme ihtimaliyle birlikte naklediyorum.

         

                                Vakf-ı Mescid-i Emir-Beğ

                                Der Kala-i Ahtamar

                                Der Nefs-i Ahtamar 

                                -Hamam                                                          Bab  1

                                -Asiyab, der nezd-i İskele                                  Bab:2

                                - Hane mea havlu ve ıstabl                                Bab 1

                                - Hâne-i diğer der nezd-i Asman zımmî

            ve taraf-ı diğer Mescid                             Kıt’a 2

        -          Hane-i diğer, der kurb-i Hamam                   Bab 1

        -          Hane-i diğer, Aras? Kurbünde                     Bab 1

        -          Dekâkin                                                     7 Bab

        Der kurb-i mescid-i Melik Beğ          Bab:5

        Der Araseş kurbünde                                   Bab 1

        Der Kurb-i hamam                           Bab 1

                   

         

                    Ahtamar Kadısına vakf olmuşdur Beher gün birer cüz Kur’an tilavet edüb Vaakıfın ruhuna hediye edeler

         

         

        Bağçe der nezd-i asiyab                 Kıta 1

        -          Bağçe der kurb-i Gâvaş

        -          Zemîn der kurb-i karye-i Bâmkânî ? Kıt’a 1

        -          Urub? Bab 1, Hamama odun getirmek içün Hamamdan ziyade olur ise

        Erbab-ı vezayife vereler

        -          Çardak der kurb-i Kemer                             Bab:1

        -          Sefîne der Ahtamar                                    Kıt’a 1

         

        Y e k û n……… (yok)

                    Minha

        -          Cihet-i tevliyet fi yevm                    3

        -          Cihet-i hitâbet fî yevm                     2

        -          Cihet-i imâmet fî yevm                    5

        -          Cihet-i te’zin   fî yevm                     3

        -          Cihet-i muallim fî yevm                   2

        -          Cihet-i ferraş fî yevm                      2

        -          Cihet-i huffaz 5 nefer her

        nefer fî 2 fî yevm                10

        -           

        Y e k û n                                  9.000

         

                    Zikr olan vazifeler rakabe olundukdan sonra verile deyü meşruttur deyû defter-i atikde mukayyed olmağın girü kemâkân defter-i cedîd-i hakaniye kayd olunub şerh verildi

         

         

        Bu kayıtlardan sonra, demek oluyor ki:

         

                    Ahtamar Adası, bir “Kale” olarak kabul edilip, bir de “Kadı” belirlenmiştir. Kaydımıza göre Ahtamar’daki yapılar şunlardır:

         

  1. Mescid
  2. Hamam 
  3. İki göz Değirmen
  4. 5’i mescidin yanında birer tanesi de ayrı yerlerde 7 dükkân
  5. Avlu ve ahırıyla bir ev
  6. Farklı yerlerde 4 ev; evlerden birisinin mescide bitişik olduğu ayrıca kaydedilmiştir
  7. Bahçe
  8. Çardak
  9. Gemi
  10. Hamama Odun getirme kayığı?

         

        Gelirin dağılımı da dikkati çekmektedir. Tevliyet ve muallimden ayrı olarak Ahtamar’daki mescidde Cuma namazı kıldıran “hatip” için günde iki akça ayrılmıştır. Fakat orada devamlı oturan “imam” olmalıdır ki günlük hakkı 5 akça olup en çok cihet(gelir) onunkidir.

         

        Diyoruz ki, XV. yüzyıl hatıralarını saklayan bu XVI. yüzyıl belgesine göre Ahtamar Adası’nda kesinlikle bir mescit bulunmaktadır. Hamam, Değirmen ve evlerin bulunması olağandır. Fakat asıl önemli olan bu mescidin varlığıdır. Bugün Ahtamar’da mescit yoktur, fakat bir kilise yapısı tüm görkemiyle bulunmaktadır. Şöyle tahmin edilebilir. Bu kilise mescide çevrilmiş, mescit olarak yüzyıllarca görev yapmıştır. Fakat XIX yüzyılın reform çağında, vakfı takip edecek kimse kalmayınca, girip çıkan gayrimüslimler tarafından veya Cihan Harbi’ndeki düşman işgali sırasında bu mescit izleri yok edilmiş olabilir.

         

                    Son yılların gündemdeki olayı Ahtamar’ın bu gerçeğini de bilelim istedim.  

         

         

         

         


Türk Yurdu Ekim 2011
Türk Yurdu Ekim 2011
Ekim 2011 - Yıl 100 - Sayı 290

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele