Ermenileştirilen Kuzey Azerbaycan Türk Toprakları

Nisan 2011 - Yıl 100 - Sayı 284

                   Günümüz Ermenistan (Batı Azerbaycan) arazisinde eskiden beri Türk izleri mevcuttur. Türk toponimleri M.Ö. VIII. yüzyıldan başlayarak XII-XIV yüzyıla kadar yaşamış ve oradaki ulu Türk ecdadının etnografisi olmuştur. Sovyetler Birliği döneminde kimse bunu cesaret edip söyleyememiştir. Günümüzde hem Türkiye’de hem de Azerbaycan’da yayımlanan tüm eserlerde, arşiv belgelerinde, araştırılan tüm makalelerde ve yapılan tüm kazılarda, Ermeni tarihçilerinin bile Azerbaycan’a ve Türkiye’ye karşı toprak iddialarını bilimsel bir şekilde tekzib eden hiçbir belge, bilgi ve bulgu yoktur.

         

                   XVIII. yüzyılda Kafkasya’yı ele geçirmek için geniş çaplı savaş faaliyetine başlayan Çar Rusya’sı, XIX asırda kendi amacına ulaşmıştır. Gülistan (12 Ekim 1813) ve Türkmençay (10 Şubat 1828) antlaşmaları bunun neticesi olmuştur. Rusların Kafkaslar’ı işgaline kadar tarihin hiçbir dönemimde Ermenilerin buralarda toprakları ve devletleri olmamıştır. Ermeni kaynaklarına göre, “Güney Kafkasya’nın en eski milletlerinden biri “Ermeniler” ve “Büyük Ermenistan” toprakları, Karadeniz’den Hazar Denizi’ne kadar uzanır”. Bu akıl dışı ve bilimsellikten uzak görüşün iki amacı vardır. 1-) Ermenilerin kendilerine olan güvenini sağlamak ve artırmak. 2-) Tecavüzkâr tavırlarına bilimsel kılıf giydirmek. Ermeni kilisesinin olaylar ile irtibatı hakkında o kadar sarih kaynaklar intikal etmiştir ki, fikir yürütmeye bile gerek kalmamaktadır. Ermeni kilisesinin mevcudiyetini koruyabilmesi için bir kuvvete, bir devlete ihtiyacı vardı.¹

         

                   Hiç kuşku yok ki, Çarizm’in esas amaçlarından birisi de Hristiyanlaştırma politikası olmuştur. Ermenilerin Kafkaslar’a yerleştirilmesi, çoğalması ve güçlenmesinin esas sebebi, Rus Çarizmi’nin bu arazide yürüttüğü Hristiyanlaştırma siyasetinin sonucu idi. Eğer Kafkaslar, tümüyle Rusların istediği gibi Hristiyanlaşsaydı, o dönem ve günümüzde bile olaylar farklı yönde cereyan ediyor olacaktı.

         

                   1715 yılından günümüze kadar Rusya’nın, Kafkasya ve Ortadoğu’da vazgeçilmez siyasetinin baş aktörü kuşkusuz Ermeniler olmuştur. Ermeni politikası aslında ilk kez I. Petro döneminde Rus politikasının bir parçası haline gelmiştir. ‘Deli Petro’nun Vasiyetnamesinde’, Türkiye-Azerbaycan ve İran’ı yok etmek için Gürcistan dâhil olmak üzere tüm Kafkasya’yı işgal ederek, Ermenileri kullanıp, onların oyalanması için oralarda az toprak parçası verilmesi, Rusya tarafından tarihin her safhasında zaman-zaman uygulanmıştır. Türkiye ve Azerbaycan’ı (Kuzey-Güney olmak üzere) dâhilden parçalamak (Nitekim kaydettiğimiz gibi Gülistan ve Türkmençay antlaşmaları bunun neticesi olmuştur), Kırım ve Kafkaslar’ı hep işgal altında tutmak, Ermenistan ile işbirliği yapmak onların esas planlarını oluşturmuştur.² I. Petro, 1722 yılında düzenlediği Hazar seferiyle Kafkasya’da tutunmak için merkezi Bakü olmak üzere Hazar Denizi’nin batı kıyısında bir Ermeni Krallığı oluşturmak istemiş ve bu amaçla, bölgeye dağılan ve genel anlamda ticaretle uğraşan Ermeni cemaatlerinin bir listesini hazırlayarak Mazandaran’dan başlayıp Derbend’e (Dağıstan-Eski Türk Yurdu) kadar olan Kuzey Azerbaycan topraklarına yerleşmelerine çalışmıştır. Ancak ilk başlarda bu hedeflerinde başarılı olamamıştır. Ruslar bu hedeflerine yüz yıl aradan sonra 1828 yılında İran ile 1829 yılında da Osmanlı ile yaptıkları Türkmençay ve Edirne antlaşmalarıyla ulaşabilmişlerdir. Bu antlaşmalar gereği Osmanlı ve İran coğrafyasından göç ettirilen Ermenilerden müteşekkil merkezi Erivan (İrevan) olmakla bir Ermeni tampon bölgesi oluşturulmuştur. Ancak 1918 yılına kadar oluşturulan bu tampon bölgede Ermeniler hep azınlık olarak kalmışlardır. Ermenilerin Ermenistan’da çoğunluk olması 1918-1920 ve 1930-1946 yıllarında bölgedeki Türklere karşı yapılan etnik temizlikle mümkün olmuştur.³

         

                   1930’lu yıllardan sonra Ermenistan, Rusya ile birlikte dünyada benzeri görülmemiş etnik ve kültürel temizlik yaparak, tarihi olarak Türk ve Türk’ün olan mekân ve özel isimleri değiştirmiş ve tümüyle Ermenileştirmiştir. Ve en son 1988 yılından günümüze kadar ise etnik temizlik politikasını tamamlamıştır.

         

                   1 Aralık 1920’de, Rusya Komünist Partisi'nin Kafkas sorumlusu Orconikidze’nin Başkanlığında Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya Komünist Partisi temsilcilerinin katıldığı bir toplantıda, Azerbaycan Lideri Neriman Nerimanov; Zengezur, Nahçıvan ve Dağlık Karabağ bölgelerini Ermenistan’a bırakarak, Müslümanlarla Ermeniler arasındaki tarihsel kavgaya son verdiğini ilan etti. Karar Orconikidze tarafından Lenin ve Stalin’e ulaştırıldı. 4 Aralık 1920 tarihli Pravda gazetesinde Milliyetler Komiseri Stalin'in bu kararı tarihte eşi benzeri görülmemiş bir olay olarak kutsadığını anlatan haber yayınlandı. Ancak bunun, Ermeni Bolşeviklerini ve genel kamuoyunu etkilemek için yapılan bir manevra olduğu kısa sürede anlaşılacaktı.

         

         

        Moskova (16 Mart 1921)  ve Kars (13 Ekim 1921) antlaşmalarının ödülü olarak Ermenistan-Türkiye sınırında bulunan Nahçıvan, Azerbaycan’a bağlı otonom bölge olarak tanımlandı. O tarihlerde Nahçıvan’ın nüfusunun yüzde 85’ini Azeriler, yüzde 15’ini Ermeniler oluşturduğu için Ermeniler karara itiraz etmediler. Bir ay sonra, Bolşevikler, Zengezur Bölgesi’nde Taşnaklar tarafından yönetilen milliyetçi bir Ermeni direnişi ile karşılaşıp, Zengezur’u Ermenistan ile Azerbaycan arasında paylaştırınca da ses çıkarmadılar. Azerbaycan topraklarını Ermenistan’a veren Ruslar, Ermeni Bolşeviklerle işbirliği yaparak verilmiş bölgelerin önemsiz, değersiz, gereksiz toprak parçalarından ibaret olduğunu; Azerbaycan’ın, Rusya’ya göre de hiçbir kıymeti bulunmayan bu bölgelerden kurtulduğu için sevinmesi gerektiğini iddia ediyorlardı. Bu komik ve utanmaz yaygaralar karşılığında Azerbaycan’ın “Sağlam Komünistleri” sessiz kalmakla yetinmişlerdir. Orconikidze’nin başını çektiği “Azerbaycan’ın menfaatlerini savunan” grup karşısında “Milli Komünistler” sindirilmiş tavır sergiliyorlardı. Hatta N. Nerimanov, Bakü Sovyeti’nin toplantısında, Sovyet Azerbaycan’ına mahsus askeri birliklerin Zengezur’u terk ettiğini söylemekle yetinmemiş, Azerbaycan’ın sahip olduğu servetlerin Sovyet Ermenistanı’nın kullanımına sunulduğu müjdesini de komünist yoldaşlarla paylaşmıştı. Ertesi gün Orconikidze aynı mutlu haberi Bakü’den Lenin ile Stalin’e müjdeliyordu: “Azerbaycan Hükümeti” dünden itibaren Zengezur, Nahçıvan ve Dağlık Karabağ’ın Sovyet Ermenistanı’na verilmesini resmen beyan etti.

         

         

        Azerbaycan topraklarının parçalanması ve Türk Yurdu’nun Ermenilere bağışlanmasında hiç şüphesiz ki “en büyük hizmet” Stalin’in olmuştur. Azerbaycan’ın kendi topraklarından böyle kolay kardeşlik, birlik ve beraberlik gibi Bolşevik sloganlarına inanarak el çektirilmesi, Sovyet ideolojisinin başarısı gibi de değerlendirilebilir. Yalnız bir ayrıntıyı unutmamak gerekiyor ki, Lenin’in milli siyaseti ve halklar dostluğu ideallerine inanan Azerbaycanlı komünistler, halkın topraklarını Taşnaklar’a bağışlarken, Lenin'in etrafında adeta canlı duvar ören Ermeni Komünistler (S. Şaumyan, A. Mikoyan, S. Ter-Danilyan, v.b.), Ermenistan’ı Azerbaycan’dan koparılan topraklar sayesinde genişletmek yönünde faaliyet göstermekteydiler.

         

         

        Ayrıca unutmamak gerekiyor ki Azerbaycan her ne kadar “özgür” sosyalist cumhuriyet gibi gözükse de ülke yönetiminde diğer milletlerin temsilcileri, S. M. Kirov (Rus), S. Orconikidze (Gürcü), A. Mikoyan (Ermeni), L. Mirzoyan (Ermeni) söz sahibi idiler. Öteki Kafkasya Cumhuriyetleri’nde, Gürcistan ve Ermenistan’da Sovyet totaliter rejimin yaratılması süresinde Gürcü ve Ermeniler aktif rol oynadıkları halde, Azerbaycan’da bu görevi üstlenen kişilerin gayri milletlerden, özellikle Azerilere karşı hep düşman tavırlar sergileyen Taşnaklar’dan oluşması, Azerbaycan’ın gerçek faciası olmuştur.

         

         

        Sovyetler’in iktidara geldiği tarihte (Sovyet öncesi ise bundan daha çok olduğu da bilinmekte) Kuzey Azerbaycan’ın yüzölçümü 113.895.97 km2 iken sonraki yıllarda 86.6 km2 (Güney Azerbaycan hariç) olmuştur. Oysa Ermenistan’ın yüzölçümü başından beri üç defa artırılmıştır. N. Nerimanov aldatıldığını anladığı zaman Kremlin’e ve Lenin’e isyan yüklü mektuplar göndermeye başladı: “Durumun vahametini anlatmakta zorlanıyorum. Azerbaycan’a ait önemli bölgelerin Taşnaklara verilmesi telafisi zor olan sorunlar yaratacaktır. Merkez (Politbüro-Moskova) Taşnak komünistlerin kirli hareketlerine son vermezse, tüm Müslüman Doğu bizden (yani komünistlerden) yüz çevirecektir.4

         

                   Ancak sadece üç hafta sonra, 5 Temmuz 1921’de, Rusya Komünist Partisi Kafkasya Bürosu'ndan Stalin, Kirov, Orconikidze, Nerimanov gibi bir dizi önemli şahsiyetin katıldığı toplantıda yine fikir değiştirildi ve Dağlık Karabağ bu sefer Azerbaycan’a bağlı özerk bir bölge olarak tanımlandı. Dahası bölgenin sınırları çizilirken, Dağlık Karabağ’ın Ermenistan’la ilişkisini kesmek için Laçin Bölgesi Azerbaycan'a bırakılmıştı. 24 Temmuz 1923’te Dağlık Karabağ'ın Azerbaycan’a bağlı olduğu bir kez daha tekrarlanınca (Tek değişiklik başkentin Şuşa değil, Hankendi olmasıydı) Ermeniler büyük hayal kırıklığına uğradılar. 1927 senesinde, aralarındaki siyasi ayrılıkları bir yana bırakan Taşnaklar, Menşevikler ve Sosyal Devrimciler, Dağlık Karabağ’ı Ermenistan'a bağlamak için Moskova’ya başvurdular, ancak destek bulamadılar. Stalin'in bu çözülmemiş sorunu, iki tarafa da müdahale etmek için kullanmayı düşündüğü anlaşılıyordu. Böylece 1930 Stalin döneminin Represya (Sürgün) yıllarından sonra Sovyet rejimi tümüyle kök salmıştır. İkinci Cihan Savaşı’ndan zaferle çıkması bunu daha da güçlendirmiştir. Kırım Tatarları, Çeçenler, Ahıska Türkleri ve birçok Müslüman halklar ve Azerbaycan’ın önde gelen aydın kesimi Sibirya’ya ve Kazakistan’ın ıssız çöllerine sürgün edilmiştir. Ermenistan’da yaşayan Azeriler de 1948-1953 yıllarında sürgün olunmuşlardır. Halklara, insanlarına ve ülkelerine acımasız, taraflı davranan Sovyet Totaliter rejimi artık tarih sahnesinden silinmiş ve 1990 sonrası (İlk olarak Baltık Ülkeleri ve Kuzey Azerbaycan, bağımsızlığını ilan etmiştir) kendi sonunu getirmiştir.5

         

         

         

                    Bugünkü Ermenistan (Batı Azerbaycan) Arazisinde Bulunan Tarihi Azeri Toprakları

         

         

                   Bugünkü “Ermenistan” ve Ermeni kimliğinin Rus siyasi aklının bir icadı olduğunu söylemek hiçte yanlış olmayacaktır. Ancak Rusya’nın Ermeni siyaseti, dönemlere ve konumuna göre değişkenlik göstermiştir. Aslında Rusya, Ermenileri kendi amacı doğrultusunda kullanırken hiçbir zaman Ermeni dostu olmamıştır. Ermeniler de bunun farkında oldukları halde güç de olsa kendi hayallerine ancak Ruslar aracılığıyla ulaşacaklarına inanmışlardır. Çünkü Ermeniler, bir Ermeni coğrafyasının oluşmasında Ruslara her zaman minnet duymaktadırlar ki, bunda da haksız sayılmazlar. Nitekim günümüzde Ermeni sorununa uluslararası boyut kazandıran devletlerden biri de Rusya olmuştur. Rusya ilk kez 3 Mart 1878 yılında imzalanan Ayastefanos Antlaşması’nın maddeleri arasında Ermenilerle ilgili bir maddeyi koydurmakla, Osmanlı Devletinin siyaset gündemine bu sorunu dâhil etmiştir.

         

                   Türk nüfusa uygulanan baskı ve göç politikası, Rus Çarlık idaresinin Azerbaycan’ı ilk ele geçirdiği zamandan itibaren başlamıştır. Bu bölge potansiyel bir hammadde kaynağı ve Rusya’nın diğer bölgelerdeki halkları iskân ettirebileceği müsait, stratejik öneme sahip bir bölge olarak görülmüştür.

         

         

        Rus taraftarı halklar (Ermeni ve Yezidi Kürtler) bu bölgeye göç ettirilerek Azerbaycan ile Türkiye arasında bir tampon bölge oluşturmak istenmiştir. Bu yüzden 1827 yılından 1990 yılına kadar aşama-aşama göç olayları gerçekleşmiş, bölgedeki demografik yapı sürekli değişmiştir.6

         

                   Rusya’ya göç eden 4031 (dört bin otuz bir) Ermeni gönüllünün, Rusya tarafından Kafkasya’ya göçü Kalas Şehbenderi tarafından bildirilmiştir. Bu konu Osmanlı arşiv vesikalarında şöyle nakledilmektedir: “Tebaa-i Osmaniye’den olup Kanun-ı Evvel-i Efrenci’nin yedisine kadar Rusya’nın Reni Kasabasında içtima eden ve adedleri 4031’e baliğ olan Ermeni gönüllülerinin Kafkasya’ya sevk olundukları Kalas Şehbenderi Haydar Bey tarafından 1914 tarihli telgrafnamede bildirilmiştir”.7

         

                   Ermeniler’in iskân politikası çerçevesinde Rusya, Ermenilerin Azerbaycan’a göç etmelerini sağlamak için Erivan ve Nahçıvan’da göç komiteleri oluşturmuş ve göç edenlere özel imtiyazlar vermiştir. Bu bağlamda Ermeniler özellikle Kuzey Azerbaycan toprakları olan Nahçıvan, İrevan ve Karabağ’da iskân edilmişler. Bu suretle Azerbaycan topraklarının nüfus yapısı Ermeniler lehine değişmeye başlamıştır. Böylece tarihi Azeri toprakları bugünkü Ermenistan (Batı Azerbaycan) arazisine verilmiştir.

         

         

        1-) Gökçe (Göyçe) Bölgesi: Cemberek, Basargeçer, Aşağı Karanlı, Kever ve Yelenovka İlçeleri vardır. Tarihi İrevan Azeri Hanlığı sınırları içerisinde idi. Rus işgali sonrası Ermenistan’a devredilmiştir.

         

        2-) Loru (Lori) Bölgesi: Rusya tarafından işgal edildikten sonra Tiflis Guberniyası (Valilik) dâhilinde Borçalı Kazası teşkil edilir ve en büyük nahiyesi de Loru olur. 1918 senesinde Taşnak hücumuna maruz kalır ve işgal edilir. Daha sonra Ermenistan ve Gürcistan arasında yapılan antlaşma ile 1921 yılında Ermenistan’a verilir.

         

        3-) Pembek Bölgesi: Gümrü ve Gökçe Kazasının kuzey batısında yer almaktadır. Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulunca Hamamlı ve Büyük Karakilise Kasabaları ile birlikte Ermenistan’a verilir.

         

        4-) Şörayel (Şirak-el) Bölgesi: Bölgenin bir kısmı Türkiye arazisinde kalmaktadır. Ahalisi bütünlükte Azeri Türklerinden oluşmaktaydı. Rusya tarafından işgal sonrası, bölgenin Düzkent, Agin ve Ertik Kasabaları ile birlikte Ermenistan’a verilmiştir.

         

        5-) Zengezur Bölgesi: Diğer bir adı Zengi Deresi’dir. Bölge dağ silsilelerinden oluşmaktadır. Terter ve Arpa Nehirleri Aras Nehrine akmaktadır. Çar Rusya’sı zamanı Gence Guberniyası terkibinde olmuştur. Daha sonra Ermenistan’a verilerek, Meğri, Kafan, Gorus ve Karakilise olmak üzere dört kasaba oluşmuştur.

         

        6-) Akbaba Bölgesi: Tarihen Doğu Anadolu’da Kars Vilayetinin bilinen toprakları olmuştur. Rus-Osmanlı Savaşı (1877-1878) sonrası Ruslar tarafından işgal edilerek, Tiflis Guberniyası’nın terkibine dâhil edilmiştir. 1930 yılına kadar Gümrü Kazası’nın Akbaba Nahiyesi adlanmış ve daha sonra Ermenistan’a verilerek ilçe (Leninakan) adını almıştır.

         

        7-) Dereleyez Bölgesi: Şerur Vilayetinin (Nahçıvan) bir hissesini teşkil etmektedir. 1828 Türkmençay Mukavelesi’nden sonra Rusya’ya birleştirilmiş ve ilk önce Erivan (İrevan) Hanlığı’na, daha sonra Erivan Guberniyası’na en son olarak Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne Ruslar tarafından 1930 yılında verilmiştir. Esasen Keşişkent ve Salyan kasabalarından oluşmaktadır.8

         

         

                    Eski SSCB Dönemi Boyunca Ermenileştirilen Azeri Türk Yerleşim Yerleri

         

         

Azeri Türkçesi Adı:                      Ermenileştirilen Adı:                        Değiştirme Tarihi:

        1-) Celaloğlu________                        Stepanayan_______                                1930

        2-) Aşağı Karanlık__                          Martuni________                                     9 Eylül 1930

        3-) Amasiya_______                          Amasiyan________                                 9 Eylül 1930

        4-) Kafan_________                           Kafan___________                                  9 Eylül 1930

        5-) Ertk__________                            Artik____________                                  9 Eylül 1930

        6-) Eşterek_______                            Aştarak__________                                 9 Eylül 1930

        7-) Kervansaray____                          İcevan__________                                  9 Eylül 1930

        8-) Gorus_________                           Koris____________                                 9 Eylül 1930

        9-) Meğri_________                           Meğri____________                                9 Eylül 1930

        10-) Talin__________                         Talin_____________                                9 Eylül 1930

        11-) Şemseddin_______                     Berd_____________                                9 Eylül 1930

        12-) Abaran İlçesi                              Aparan İlçesi                                          3 Ocak 1935

        13-) Büyük Karakilise__                     Kukark__________                                  3 Ocak 1935

        14-) Serdarabad_____                        Hoktemberyan_____                                2 Mart 1935

        15-) İrevan-Revan-Erivan                    Yerivan__________                                 1936

        16-) Cemberek________                     Krasnoselsk______                                 31 Aralık 1937

        17-) Barana________                         Noyamberyan____                                  31 Aralık 1937

        18-) Vorontsovka____                        Kalinino_________                                  31 Arlık 1937

        19-) Yelenovka_____                         Sevan___________                                 31 Aralık 1937

        20-) Karakilise______                         Sisyan___________                                2 Mart 1940

        21-) Kamerli_______                          Artaşat__________                                 4 Eylül 1945

        22-) Üçkilise________                        Ecmiyadzin________                               12 Mart 1945

        23-) Düz Kend______                         Ahuryan_________                                  7 Aralık 1945

        24-) Hamamlı_________                     Spitak__________                                   26 Eylül 1949

        25-) Kızıl Koç______                          Kukaysan________                                 12 Ekim 1956

        26-) Soylan_________                        Azizbekov________                                 12 Ekim 1956

        27-) Keşişkend______                        Mikoyan (Yeğernadz)                               6 Aralık 1957

        28-) Kever_________                         Kamo____________                                13 Nisan 1959

        29-) Ahta__________                         Hrazdan________                           30 Haziran 1959

        30-) Agin __________                        Ani____________                                    12 Ekim 1961

        31-) Eller__________                         Abovyan_________                                 12 Ekim 1961

        32-)Vedi___________                         Ararat___________                                 15 Mayıs 1968

        33-) Zengibasar____                          Masis___________                                 14 Ocak 1969

        34-) Basargeçer_____                        Vardenis________                           11 Haziran 1969

        35-) Allahverdi______                         Tumanyan_______                                  19 Eylül 1969 9.

         

        KAYNAKLAR

         

        1 Gıyaseddin Geybullayev, Kadim Türkler ve Ermenistan, Azerbaycan Devlet Neşriyatı, Bakü,   1992,       s.137-138; Esat Uras, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, İstanbul, 1987, s.606-607.

        2 “1.Pyotor’un Vasiyetnamesi (1725-1726), (Kendi Elyazmasından)”, Elturan Dergisi, Azerbaycan             İlimler Akademisi Milli Münasebetler Enstitüsü Nationalnıe Voprosı, No:1-2-3, Bakü, 1993, s.33-           35.

        3 Ekber N.Necef, “Kafkasya’ya Rus Göçleri”, Rey Dergisi, Ocak-Şubat-         Mart, 2000, No:3; G.Cavadov,             Azerbaycan’ın Azsayılı Halkları ve    Milli Azlıkları, Bakü, 2000, s.391.

        4 Aygün Attar Haşimzade, “Zengezur İli Nasıl Ermenilerin Oldu?”, ATASE Yay, Yıl.1, Sayı.2,     Ankara. Ağustos, 2003, s.7-8-9; Bakinskiy Raboçii Gazetesi, Aralık Sayısı, 1920; Erdal İlter,          Türk-         Ermeni İlişkileri Bibliyografyası, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay, Ankara, 2001, s.11,    34.

        5 Süleyman Seydi, “Sovyetler Birliğinin Ermeniler İçin Başlattıkları Anavatana Dönüş Projesi”,               ASAM-ERAEN Yay, C.2, Ankara, 2007, s.1171-1172; Geniş Bilgi İçin Bknz: Ahmet Mustafa    Sadullah, Türklere Karşı Rus Vahşeti, Hazırlayan: Muhiddin Nalbantoğlu, İstanbul, 1970.

        6 İsmet Bozdağ, Tarihin Vicdanını Sızlatan Soykırım Efsanesi (Çankaya Özel Arşiv Belgelerinde   Atatürk Soykırım İddialarını Reddediyor), İstanbul, 2006, s.12, 15-16.

        7 10 Aralık 1914, Babı Ali Hariciye Nezareti Umur-ı Siyasiye Müdüriyet Umumiyesi. Mühimme                   Kaleminde gösterilmiştir. Bu telgraf Hariciye Namına Umar-i Siyasi Müdür-i Umumisi Ahmet                Reşit       Bey tarafından 1333 (1914) senesinde gönderilmiştir. Aded: 58464/1839; Osmanlı    Belgelerinde                                                      Ermenilerin Sevk ve İskânı 81878-1920), Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel    Müdürlüğü Osmanlı    Arşiv Daire Başkanlığı, Yayın No: 91, Ankara. 2007, s. 94.

        8 Aziz Elekberli, Kadim Türk Oğuz Yurdu-“Ermenistan”, Sabah Neşriyatı, Bakü, 1994,                 s.189,      191-192, 196, 201.

        9 A.Elekberli, a.g.e., s.10, 88, 189, 193, 201.

         

         

         

         

 


Türk Yurdu Nisan 2011
Türk Yurdu Nisan 2011
Nisan 2011 - Yıl 100 - Sayı 284

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele