İsimsiz Kahraman Orhan Özgedik

Eylül 2012 - Yıl 101 - Sayı 301

        Anadolu’nun değişik yerlerinde milliyetçilik ülküsünün isimsiz kahramanları yavaş yavaş hayattan çekiliyor. Eserleri ve cemiyet faaliyetleriyle Ege bölgesinde, Sovyetlerin egemenliğini genişletmek gayesiyle sürdürdüğü soğuk savaş döneminde önemli çalışmalar yapan Avukat Orhan Özgedik’te bunlardan biridir. 1928 tarihinde Aydın’da, evlad-ı fatihân bir ailede doğmuştur. Babasının memuriyeti sebebiyle yüksek öğretime kadar olan tahsilini Türkiye’nin muhtelif şehirlerinde yapmıştır. Ankara Hukuk Fakültesi’ni bitirdikten sonra serbest avukat olarak Aydın’da çalışmıştır. İki erkek iki kız çocuğu vardır. Emekliye ayrıldıktan sonra yerleştiği İzmir’de 20 Mart 2011 tarihinde vefat etmiştir.

         

        Onun gençlik dönemi Türkçülük fikrinin en canlı, diri yaşandığı zamanlardır. 1939’dan sonra neşriyat hayatına getirilen serbestlikle neşir hayatına çıkan Türkçü dergileri takip etmiştir. Bize hediye ettiği, Çınaraltı dergisinin yazarlarından Dr. Mustafa Hakkı Akansel’in Türkün Kitabı isimli eserinin iç sayfasına ‘Adana, 20.12.1944’ tarihini düşmüştür. Meslek hayatının ilk dönemlerinde Türk Ocağı’nın Aydın şubesine üye olmuştur. Aydın Türk Ocağı’nın 6 Şubat 1955 tarihinde çoğunluk sağlanamadığı için yapılamayan umumi heyet toplantısının 13 Şubat 1955 tarihinde Belediye Düğün Salonu’nda yapılacağını duyuran matbu bir davetiye, bize verdiği Türkçü dergilerin arasından çıkmıştır. O dönemde Türk Ocağı’nın az sayıdaki şubelerinden biri de Aydın’da açılmıştır. Aydın Şubesi’nin 19 Şubat 1956 tarihinde yapılan genel kurul toplantısında yönetim kurulu üyeliğine seçilmiştir. 24 Şubat 1956 tarihinde yapılan görev taksiminde, Orhan Özgedik üye olarak görevlendirilmiştir. [i]

         

         

         

        1945 yılında II. Dünya Savaşı’nın sonuçlanmasından sonra galip devletler safında bulunan Sovyetler, komünist düşünceyi doğu Avrupa ülkelerine ve komşusu bulunan Türkiye ve İran’da egemen hale getirmek üzere sistemli bir siyaset takip etti. Alman ordusunu kovalamak gayesiyle doğu Avrupa’daki devletlerde yerli komünist partileriyle işbirliği yaparak sözde serbest ortamda, aslında perde gerisinde kalmak kaydıyla, kendisine karşı olan parti ve unsurları etkisiz hale getirmek üzere demokratik olmayan yolları kullanmaktan çekinmedi. Hürriyetçi fikir taraftarı politikacılar ve fikir adamları tasfiye edildi. Koalisyon hükümetlerine katılan komünist siyasetçiler, Sovyetlerin desteğiyle hileli yollarla iktidara ortak oldular. Onların arkalarında bu ülkelerde mevcut bulunan kızıl ordu kuvvetleri destek oldu.

         

         

        Sovyetler, Türkiye hakkındaki planlarını gerçekleştirmek için Kars ve Ardahan’ın kendilerine iade edilmesini, askeri güvenliği için boğazlarda üs talebi ve idaresinde yetki talep ettiler. Türkiye, askeri ve iktisadi sıkıntılarına rağmen talepleri reddetti. Sovyet denetimindeki TKP mensuplarının legaliteye çıkarak 1946 yılında kurdukları iki ayrı parti kısa sürede kapatıldı ve yöneticileri yargılandı.1951-1952 yılında Cumhuriyet Dönemi’nin en geniş TKP tutuklama ve yargılamaları yapıldı. TKP’ye sempati duyan araştırmacılar DP iktidarının bu tutumunun NATO’ya girebilmek için Amerika’ya karşı yapılan bir taviz olarak yorumlamaktadırlar. 1961 Anayasası, Türkiye’de düşünce alanında büyük bir serbestlik getirmiştir. Komünizme işçilerden ziyade aydınlar ve yüksek okul öğrencileri meyilli idiler. Basında köşe başını tutan kalemler, komünizmi şirin göstermek için olağanüstü bir gayret sarf ettiler. Milliyetçi aydınlar, komünizm tehlikesini topluma anlatmak gayesiyle 1962 yılından itibaren neşriyat yaptılar. [2]

         

         

         

        Yoğun propaganda sonucu Türkiye İşçi Partisi cazibe merkezi haline getirildi. Bu fikre karşı olan aydınlar teşkilatlanarak toplumu aydınlatmanın gerektiğine inandılar. Merkezi İzmir’de Komünizmle Mücadele Derneği kuruldu. Dernek kısa sürede Anadolu’da şubeler açarak misyonunu yerine getirmeye çalıştı. Derneğin Aydın Şubesi Ekim 1963’te açıldı. Özgedik, dernekte etkin bir rol üstlenerek başkanlığını yaptı. Yazılı ve görsel materyaller kullanılarak komünizmin ne olduğu halka anlatıldı. Galip Erdem davet edilerek konferans verdirildi.[3] Özgedik’in sorumluluğunda Komünizmle Mücadele dergisi 1964-1965 yıllarında neşredildi. Derginin ilk nüshası 4 Mart 1964’te yayımlanmıştır.[4]

         

         

        Komünizmle Mücadele Derneği’nin II. Büyük Kongresi 30 Nisan 1965 tarihinde İzmir’de toplandı. Kongre sonucunda yapılan seçimlerde Genel Başkanlığa İlhan Egemen Darendelioğlu seçildi. Yüksek Haysiyet Divanı’na seçilenler arasında Galip Erdem ile birlikte Orhan Özgedik’te bulunuyordu.[5] Derneğin 23 Nisan 1966 tarihinde İzmir’de yapılan III. Büyük Kongresi’nde genel başkanlık yarışmasına katılan iki adaydan Darendelioğlu yeniden seçimi kazandı. Özgedik bu defa yönetim kurulu üyeliğine seçildi.[6] Yönetim kurulunda Burhanettin Semerkantlı, İhsan Koloğlu[7], Hayrani Ilgar gibi tanınmış Türkçülerde görev almışlardı. Dernek genel merkezinin çıkardığı Mücadele dergisinde çok sayıda makale neşretmiştir.

         

         

        Orhan Özgedik, Komünist Çin işgalindeki ana yurtları Doğu Türkistan’ı terk etmek mecburiyetinde kaldıktan sonra Türkiye’ye gelerek Manisa’nın Salihli ilçesine yerleşen Kazak Türkleri ile çok yakın ilişki kurmuştur. Onların liderlerinden ve neşriyat alanında faaliyette bulunan Hasan Oraltay’ın 1965-1967 yılları arasında neşrettiği Komünizmle Savaş isimli aylık derginin yazı işleri müdürlüğünü yapmıştır. 1 Temmuz 1965 tarihinde yayına başlayan dergi 1-9 sayılar arasında İzmir’de Hasan Oraltay’ın sahipliği Özgedik’in sorumlu müdürlüğü altında çıkmıştır. Derginin yönetiminde bölgenin tanınmış Türkçü aydınlarından Hayrani Ilgar, Nejat Halil Pala (eczacı), Kamuran Gedikoğlu, Mustafa Güdül, Hasan Fehmi Poyrazoğlu (sağlık memuru)[8], Mahbub Kılıç (Bankacı)[9] görev almışlardır. Derginin 10-14 sayıları Manisa’da Hamza Uçar’ın sahipliği, Ömer Faruk Işık’ın yazı işleri müdürlüğü altında çıkmıştır. Özgedik, ayrıca Salihli Türkistanlılar Kültür ve Dayanışma Derneği’nin 1968 Mayıs ayından itibaren neşrettiği ve toplam 12 sayı çıkan Türkeli isimli aylık derginin sorumlu yazı işleri müdürlüğünü de yapmıştır. Bu isimli bir dergiyi önceki yıllarda Hasan Oraltay bir süre çıkarmış, onun Almanya’da Hürriyet Radyosu’nda görev almasından sonra neşriyatı durmuştu. Oraltay’ın ayrılmasıyla Türkistanlıların kültürel faaliyetlerinde meydana gelen boşluğun doldurulmasında Özgedik’in desteği olmuştur.

         

         

        Özgedik, uzun yıllar avukat olarak çalıştığı Aydın’da toplumun aydınlatılması faaliyetleri çerçevesinde Aydın’da kurulan Türk Yayın Derneği’nin başkanlığını yapmıştır. Türk fikir hayatında ihtiyacı hissedilen milli neşriyatı desteklemek gayesiyle kurulan derneğin kısa süren faaliyet döneminde üç yayını olmuştur. İlk yayın Milli Şiirler Antolojisi’ adını taşımaktadır. İzmir’de İstiklal Matbaası’nda 1972’de basılan kitap, 140 sayfadır. Kitapta, Özgedik’in yazıhanesinin bulunduğu Hükümet Bulvarı Adliye Karşısı Nu:12/B Aydın ile P.K. Nu:415 İzmir, adresinden temin edilebileceği kaydı bulunmaktadır. Antolojinin 92 sayfasına kadar olan kısımda, Türk edebiyatının tanınmış isimlerinden ve Aydınlı şairlerden alınan milli, hamasi şiirler yer almıştır. Eser, Salihli Türkistanlılar Kültür ve Yardımlaşma Derneği ile müştereken çıkarılmıştır. Eserin başında kitabı yayımlayan iki derneğin kısa bir takdiminden sonra Özgedik’in önsözü bulunmaktadır: ‘Gelecekte daha geniş ve daha olgun dolgun geliştirilmiş milli antolojilerin çıkarılacağına inanıyoruz. Böylece Türk Birliği önemli bir safha olmakla hizmet yapılmış olacaktır. Çalışmalarımız yüce Türk milleti içindir. Allah milletimizi yüceltsin. Tanrı Türkü Korusun’. Eserin, Tutsak Türk İllerinden başlıklı ikinci bölümde Hamza Uçar ve Şirzat Doğru’nun önsözlerinden sonra doğudan batıya uzanan topraklarda meskûn muhtelif Türk uruglarından yetişen tanınmış şairlerin şiirlerinin asıl metinleri ve Türkiye Türkçeleri birlikte verilmiştir.

         

         

        Türk Yayın Derneği’nin ikinci yayını önceki yıllarda basılan Hüseyin Namık Orkun’un ‘Türkçülüğün Tarihi’ isimli yıllar önce basılıp mevcudu kalmayan eserinin yeniden neşredilmesidir.[10] Bu esere dernek adına bir önsöz yazmıştır. Derneğin son neşriyatı ise Ziya Gökalp hakkında küçük bir risaledir.

         

         

        Eserleri:

        Özgedik ilk eserini gençlik yıllarında neşretmiştir. ‘Gökalp-Tanrı Türkü Korusun’ isimli eseri, İstanbul’da Ocak isimli milliyetçi haftalık bir dergi ve bazı kitaplar neşreden Burhan Basımevi’nde 1957’de basılmıştır. Eser küçük boyda ve 104 sayfadır. Eser sade bir üslupla, inandırıcı bir muhakemeyle kaleme alınmıştır. Eser 8 bölümden müteşekkildir. Ziya Gökalp’in hayatı ve fikirleri etrafında açıklama ve yorumları ihtiva etmektedir. Eserin en çarpıcı bölümleri Turancılığa Hücumlar; Turancılar ve Türkçülere Fiili Taarruzlar ve İşkenceler; Hücumlara Zaruri ve Toptan Cevap başlıklı kısımlarıdır. Eserin neşrinden kısa bir müddet sonra dönemin Türk Yurdu dergisinde tanıtımı yapılmıştır.[11]

         

         

        MAKALELERİ:[12]

        1-Tehlikeyi Görenler Birleşiniz, Mücadele, sayı 1, Mart 1964,s.7.

        2-Hürriyet İnanların Hakkıdır. Gafleti Yenelim, Mücadele, sayı 2, 22.4.1964,s.10.

        3-İnsanlar, Tehlike Var, Mücadele, sayı 3, 25.5.1964, s.9.

        4-Komünizm Savaşı, Mücadele, sayı 4,Haziran 1964,s.8.

        5-Aydınların Direnişi Sonucu Gösteriyor, Mücadele, sayı 5, Temmuz 1964,s.16.

        6-Atatürk ve Türkçülük, Komünizmle Mücadele Dergisi (Aydın), sayı 4, Ağustos 1964,S.1.

        7-Mücadeleye Mecburuz, Mücadele, sayı 6,Ağustos 1964,s.5.

        8-Komünizmin Büyük Sahtekârlığı, Komünizmle Mücadele Dergisi (Aydın), sayı 4, Ağustos 1964, s.3.

        9-Mücadele Var Olma İçindir, Mücadele, sayı 7, Eylül 1964, s.6.

        10-Kölelik İstemiyoruz, Mücadele, sayı 8, Ekim 1964, s.18, 19.

        11-Mücadeleye Katılınız, Mücadele, sayı 9, Kasım 1964, s.14.

        12-Mücadeleye Mecburuz, Mücadele, sayı 10, Aralık-Ocak 1964-1965, s.25.

        13-Komünizmle Mücadele Yolları, Mücadele, sayı 11, Şubat 1965, s.7, 25.

        14-Komünizmle Mücadele Yolları II, Mücadele, sayı 12, Mart 1965, s.19-23.

        15-Komünizmle Mücadele Yolları III, Mücadele, sayı 13, Nisan 1965, s.366-368.

        16-Komünizmle Mücadele Yolları IV, Mücadele, sayı 14, Mayıs 1965, s.394-396.

        17-Komünizmle Mücadele Yolları V, Mücadele, sayı 15, Haziran 1965,s.430-32,436.

        18-Komünizmle Mücadele Yolları VI, Mücadele, sayı 17, Ağustos 1965,s.490-492.

        19-Komünizmle Mücadele Yolları VII, Mücadele, sayı 18, Eylül 1965, s.514-515.

        20-Komünist Emelleri, Haziran 1965, (Beyanname), Aydın, s.2.

        21-Komünizm ve İşçi, Mücadele, sayı 21, Ocak 1966, s.590-591.

        22-Komünizmde Kadın İşçiler, Mücadele, sayı 22, Şubat 1966, s. 624, 642.

        23-Komünizmde Sendika ve Grev, Mücadele, sayı 34, Şubat 1967, s.960-961.

        24-Komünizmin Din hakkında Fiili Tutumu, Mücadele, sayı 35, Mart 1967,s.988, 989, 992.

        25-Komünistlerin Din Hakkında Düşündükleri, Mücadele, sayı 37,Mayıs 1967,s.1034-1035.

        26-Komünistlerin Din Hakkında Düşündükleri II, Mücadele, sayı 38 Haziran 1967,s.1065-1066.

        27-Komünizm(İlmi sosyalizm) Karşısında İslam, Mücadele, sayı 41, Eylül 1967, s.1150.

        28-Komünizm(İlmi Sosyalizm) Karşısında İslam II, Mücadele, sayı 43, Kasım 1967, s.1202-1203.

        29-Gördüklerim, Komünizmle Savaş, sayı 1, Temmuz 1965, s.3-4.

        30-Gördüklerim, Komünizmle Savaş, sayı 2, Ağustos 1965, s.5-6.

        31-Gördüklerim-Türklüğün Yükselişi, Komünizmle Savaş, sayı 3,Eylül 1965,s.3-4.

        32-Milliyetçilik ve Siyaset, Komünizmle Savaş, sayı 4,Ekim 1965,s.1,4.

        33-Gördüklerim-Türk Milliyetçiliği ve Din, Komünizmle Savaş, sayı 5,Kasım 1965,s.3-4.

        34-Gördüklerim-Türklük ve Müslümanlık, Komünizmle Savaş, sayı 7 Ocak 1966,s.3.

        35-Gördüklerim-Sosyalist Yön’cüler, Komünizmle Savaş, sayı 9, Mart 1966,s.3.

        36-Türkeli’nin Davası, Türkeli, sayı 1, Mayıs 1968,s.1,2.

        37-Gençlik Tehlikede, Türkeli, sayı 2, Haziran 1968,s.3-5.

        38-Kızıl Cehennemden Mektup, Türkeli, sayı 3,Temmuz 1968,s.8-10.

        39-Güneşi Batmayan Ülke, Türkeli, sayı 4, Ağustos 1968,s.12-13.

        40-Komünizm ve Köylü -1, Türkeli, sayı 5,Eylül 1968,s.5-6.

        41-Komünizm ve Köylü-2, Türkeli, sayı 6,Ekim 1968,s.8-9.

        42-Komünizm ve Köylü-3, Türkeli, sayı 7,Kasım 1968,s.10-11.

        43-Komünizm ve Köylü-4, Türkeli, sayı 9, Ocak 1969, s.5-6


         

         

         

        

         

         

         

        

         

         

        

         

         

        

         

         

         

        

         

         

         

        

        


        

        [i] Hüseyin Tuncer, Yücel Hacaloğlu, Ragıp Memişoğlu,Türk Ocakları Tarihi Açıklamalı Kronoloji 1912-1997, Cilt 2, Ankara 1998 ,s.53, Türk Yurdu Yayını.


        

        [2] İzmir’de Türk Ocağı’nın Komünizmle Mücadele Kolu, neşrettiği bildiriler ve küçük risalelerle toplumu aydınlatmaya gayret gösterdiler: Halka Açık Bildiri (1962), Aziz Türk Milletine (1962), İnsanlığın Başbelası Komünizm Nedir? (1962), Komünizmle Mücadele(1962),

        Komünizmde Din Düşmanlığı (1963). Orhan Özgedik, sonraki yıllarda bu çalışmaları yapan az sayıdaki kişi ile işbirliği içinde olmuştur.


        

        [3] Şubelerimizi Tanıtıyoruz Aydın Şubesi, Mücadele, sayı 1, Mart 1964, s.24. Galip Erdem, o tarihte avukatlık stajını Avukat İhsan Koloğlu’nun yanında yapmakta olduğu için bir müddet İzmir’de ikamet etmiştir.


        

        [4] Derginin tanıtımı Ötüken dergisinde yapılmıştır. Sayı 3, 16 Mart 1964, s.7.


        

        [5] Mücadele, sayı 14, 1.5.1965, s.403.


        

        [6] Mücadele, sayı 25, Mayıs 1966, s.720.


        

        [7] İhsan Koloğlu, gençlik döneminde Altınışık isimli Türkçü derginin sahipliğini yapmıştır. Öğrenimini tamamladıktan sonra İzmir’de serbest avukatlık yapmıştır. 4.10.1950 tarihinde İstanbul’da, Hüseyin Nihal Atsız, İsmet Rasin Tümtürk ve Bekir Berk tarafından kurulan Türkçüler Yardımlaşma Derneği’nin üyesi olmuştur. İzmir’de 1963 yılında kurulan Komünizmle Mücadele Derneği’nin Nejat Halil Pala’dan sonra genel başkanlığını yapmıştır.


        

        [8][8] Köy Enstitüsü Sağlık Bölümü’nden mezun olmuş ve uzun yıllar Muğla ve Aydın’da görev yapmıştır.


        

        [9] Milli Aydın Bankası’nın Söke ve Karpuzlu Şubelerinde bankacı, Türkçüler Derneği Söke Şubesi’nde yönetici olarak çalışmıştır.


        

        [10] Prof. Dr. Hüseyin Namık Orkun, ‘Türkçülüğün Tarihi’, İzmir 1973, 106 s.


        

        [11] Arif Çivicioğlu, Gökalp-Tanrı Türkü Korusun, Türk Yurdu, sayı 4, Haziran 1959, s.63-64. Arif Çivicioğlu,1944 Milliyetçilik Olayı’nda yargılananlar arasında bulunan Prof. Dr. Hikmet Tanyu’nun müstearıdır.


        

        [12] Makalelerin tespitinde ki yardımlarından dolayı Sayın Bülent Kutlu’ya müteşekkirim. 


Türk Yurdu Eylül  2012
Türk Yurdu Eylül 2012
Eylül 2012 - Yıl 101 - Sayı 301

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele