Türk Ocakları Denizli Şubesinin 1. Döneminde Bir Türk Ocaklı ve Bir Kitap

Ağustos 2013 - Yıl 102 - Sayı 312



        Yerel araştırmalar ve yayınlar yapıldıkça, önemli belgelere ve bilgilere ulaşılıyor. Yaşadığım şehir olan Denizli’de dört ayda bir yayımlanan “Geçmişten Günümüze Denizli” dergisi, sayfalarında yer alan araştırma yazılarıyla geleceğe önemli belgeler bırakıyor. Bu derginin 2006 tarihli 9. sayısında Dr. Kemal Şakir Saracoğlu’nu tanıtan bir yazı yer almış, yazıda bu doktor ile ilgili şu bilgiler verilmiştir.[1]

         

        “1894 yılında Denizli’de doğan Kemal Şakir, ilk ve orta öğretimini doğduğu şehirde tamamlamış, 1919 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun olmuştur. Milli Mücadele’ye bir doktor ve asker olarak katılmıştır. 23 Temmuz 1919 tarihinde Denizli Memleket Hastanesinde göreve başlamış, burada yaklaşık on sekiz yıl görev yapmıştır. Denizli’de Himaye-i Etfal’de (Çocuk Esirgeme Kurumu) aktif çalışmış; bu kuruluşa ait Süt Damlası binasının[2] yapımını sağlamıştır. Soyadı almadan önceki adıyla Kemal Şakir, 1927 yılında “Denizli” adlı eserini yazmıştır. 30 Mart 1930 tarihinden itibaren İzmir Memleket Hastanesi’nde, 21 Haziran 1937 tarihinden itibaren de Mersin Memleket Hastanesi’nde, İstanbul’da Haydarpaşa Nümune, Cerrahpaşa ve Şişli Etfal hastanelerinde görev yapmıştır. Fransızca ve Almancayı rahat konuşan, İngilizceyi de iyi bilen Kemal Şakir, Avrupa’da düzenlenen pek çok bilimsel toplantıya katılarak bildiriler sunmuş, bazı toplantılara başkanlık yapmış, gazetelerde sağlıkla ilgili yazılar yazmıştır. Denizli adlı eserinden sonra Lekelihumma Sınıfından Bazı Hastalıklar (1934), Ansiklopedik Halk Doktoru (1946) adlı kitapları ve Türkiye’de ilk defa “Elektrokardiyografi” kitabı yayımlamış; uzmanlık alanında yüzlerce makale yazmıştır. Mütehassıs Hekimler Derneği’nin kurucuları arasında yer alarak bu derneğin başkanlık görevini de üstlenen Kemal Şakir, iki evlilik yapmıştır; ilk evliliğinden bir kızı ile bir oğlu olmuştur. Yavaş konuşan, ortadan uzun boylu, hafif yana eğik yürüyen, toplu bir vücuda ve kuvvetli bir hafızaya sahip olan doktor, meslek hayatı boyunca tıptaki yenilikleri günü gününe takip etmiş; verdiği konferansları, hatıralarıyla ve otantik hikâyelerle süslemiştir. 1966 yılında emekli olduktan sonra İstanbul’a yerleşmiş; 29 Mayıs 1981 tarihinde vefat etmiş, 1 Haziranda da Merkezefendi Mezarlığı’na defnedilmiştir.”

         

        Bu bilgi dışında elimde Kemal Şakir Bey ile ilgili şu notlar da mevcuttu: 1919 yılında, Denizli’de Heyeti Milliye teşkil edildikten sonra Nazilli, Köşk ve Aydın’da Yunan ordusu ile çarpışmalar yaşanmaya başlamıştır. Yaralıların tedavisi için Denizli’de, hastane olarak kullanılan Çaybaşı’ndaki ipekböcekçiliği binası ile Kız Enstitüsünün yerindeki eski binada görev yapmak üzere Kızılay tarafından bir heyet gönderilmiştir. Bu heyette yer alan Dr. Kemal Şakir, bir müddet şehrimizde çalışmıştır.[3] Ayrıca Türk Ocağı Şubesinin Denizli’de 1923 yılında açıldığı; 1927 Ocak ayında, Denizli’yi tanıtmak maksadıyla, Dr. Kemal Şakir Bey’e “Tarihî, Coğrafî, İçtimaî, Sıhhî, İktisadî Nokta-i Nazarından Denizli” adlı bir kitap hazırlatmış olduğu ve 1927 yılında İstanbul’da baskısı yapılan bu kitabın 80 sayfadan ibaret olup içinde 9 resim ve 2 cetvelin bulunduğu; 23 Nisan 1928’de yapılan Türk Ocağı Kurultayı’na Denizli’den Dr. Kemal Şakir Bey’in katılmış olduğu bilgileri de notlarımın arasındaydı.[4]

         

        Doktor hemşerimle ilgili bu bilgileri okuyup dergiyi arşivime kaldırdıktan tam altı yıl sonra Denizli Belediyesi “Tarihi, Coğrafi, İçtimai, Sıhhi, İktisadi Nokta-i Nazardan Denizli”[5] adlı eser yayımlandı. Upuzun adına rağmen 64 sayfa hacmindeki bu orta boy eserin yazarı Kemal Şakir idi. Harf İnkılabı o tarihte henüz yapılmadığı için ilk baskısı İstanbul Hüsn-ü Tabiat Matbaasında Arap harfleriyle yayımlanan bu kitabın, seksen beş yıl sonra gerçekleştirilen ikinci baskısının iç kapağında, “Hasılatı tamamen Denizli Türk Ocağı’na aittir.” yazıyordu. Yazar, “Bir İki Söz” başlığını verdiği kısa giriş yazısında; “Bu eser benim değil Türk Ocağı’nındır. Çünkü eseri vücuda getirmek için baha biçilmez yardımlarına mazhar olduğum zatlar, Denizli’nin tek nur ve irfan kaynağı ve milli heyecanın hareket noktası olan Ocak’a teveccühleri dolayısıyla bu zahmete katlanmışlardır. İkinci olarak eseri bastıran Ocak’tır. Bana eserin ismime mal edilmesinden ibaret bir şeref var ki hayatımın en mesut tecellisi de bu şereftir.” diyordu. Kemal Şakir, giriş yazısını, “Eserin satılması hem Ocak’a yardım hem bu gibi eserleri teşvik edici bir teveccüh olacaktır.” diye bitiriyordu. Kemal Şakir’in Türk Tarihi Encümeni Mecmuası, Charles Texier’in Küçük Asya, Deguignes’in Türklerin Tarihi Umumisi ve Seyahatname-i İbni Batuta adlı eserlerden faydalanarak yazdığı kitap, dört bölümden oluşmuştu: Denizli tarihi, Denizli coğrafyası (Bu bölümde ekonomi, eğitim gibi hususlara da yer verilmiştir.), sağlıkla ilgili bilgiler ve tablolar...

         

        Denizli ile ilgili yazılmış ilk kitaba sahip olmanın sevincini ve ayrıca bu eserin Denizlili bir Türk Ocaklı tarafından yazılmış olmasının gururunu duyuyordum. Ancak kitapta bir eksiklik vardı; yazarı hakkında doyurucu bilgi yoktu. İkinci baskıyı yayıma hazırlayan Dr. İbrahim Balık, kitaba yazdığı önsözde, “Dr. Kemal Şakir Saraçoğlu hakkında ne yazık ki doyurucu bilgilere ulaşamadık.” diyerek çok az bilgi veriyordu: “Kemal Şakir Bey 1898’de[6] Denizli’de doğmuştur. Kuvayı Milliye ve Kurtuluş Savaşı dönemlerinde İzmir, Denizli askeri hastanelerinde doktor olarak hizmet vermiş; kültürel faaliyetlere katılmış; Türk Ocağı bünyesinde önemli çalışmalar yapmış; Halk Evi’nin açılışı ve çalışmalarına da katkıda bulunmuş; 1938 Ulusal Tıp Kurultayı’na bir bildiri sunmuş; Türkiye Tıp Akademisi üyeliği yapmıştır.” Bilgi bu kadardı...

         

        Kemal Şakir hakkında, altı yıl önce yayımlanan Geçmişten Günümüze Denizli dergisinde bir yazının yer aldığını unutmuştum. Aradan altı yıl gibi uzun bir süre geçmişti ve benim için hatırlamak kolay değildi. Ayrıca, notlarımın arasına aldığım “Kemal Şakir’in 1919’da Milli Mücadele’de yaralananlar için hazırlanan hastanede görev yaptığı, 1927 yılında Denizli adıyla bir kitap yayımladığı” bilgilerini de hatırlayamamıştım. Türk Ocaklı bu hemşerim hakkında nereden bilgi edineceğimi düşünüyordum.

         

        Yaklaşık bir ay önce Denizli dergilerini karıştırırken Kemal Şakir ile ilgili yazı önüme gelince şaşırdım; meğer aradığım elimin altında imiş... Önder Göçgün hocamın fotoğraflarla zenginleştirilmiş, tam yedi sayfa tutarındaki bu yazısını tekrar okudum. Yazısında; Kemal Şakir’in Türk Ocaklı olduğu, bu eseri hazırlamasında ona Türk Ocaklı bazı kişilerin yardım ettiği, kitabı Türk Ocağı’nın bastırdığı... gibi bilgileri vermemiş; kitabın içeriğini tanıtan bölümde o dönem Denizli’de bulunan dernekleri sıralarken Türk Ocağı’nın adını da ifade etmişti o kadar... Bu konunun başka bir yönü daha vardı; Denizli adlı kitabın 2012 yılında yayımlanan 2. baskısını hazırlayan Afyon Üniversitesi öğretim üyesi İbrahim Balık Bey de bu yazıdan haberdar değildi. İbrahim Bey bana “Kemal Şakir ile ilgili bilgiye sahip olup olmadığımı” sormuş; tabii altı yıl önceki yazıyı hatırlayamadığım için “Yok!” diye cevap vermiştim.

         

        Bu yazıda Dr. Kemal Şakir’in şahsı ve “Denizli” adlı eseri ile ilgili –şahsımda mevcut olan- bilgileri bir araya getirirken, Denizli Türk Ocağı’nın ilk dönemi ile ilgili bir yayın faaliyetini de Türk Ocaklılar ve Türk Yurdu okurları ile paylaşmış bulunuyorum. Türk Ocaklı hemşerim Dr. Kemal Şakir Bey’e bir Denizlili olarak şükranlarımı sunuyor, Allah’tan rahmet diliyorum.

         

         


         

        

         

         

         

         

        

         

         

         

        

         

         

         

         

        

         

         

        


        

        [1] Dr. Kemal Şakir (Saracoğlu) ve Eserleri, Önder Göçgün, Geçmişten Günümüze Denizli dergisi, sayı 9, Ocak-Şubat-Mart 2006.


        

        [2] Bu bina Denizli Türk Ocağı’nın 2. döneminde, 1970’li yıllarda dernek binası olarak kullanılmış, daha sonra yıkılarak yerine bir işhanı yapılmıştır.


        

        [3] Denizli Heyeti Milliyesi, Dr. Lütfü Müftüler, özel yayın, 1947 Denizli.


        

        [4] Türk Ocakları Tarihi 1. Cilt, Hüseyin Tuncer, Yücel Hacaloğlu, Ragıp Memişoğlu, Türk Yurdu Yayını: 44, Ankara 1998.


        

        [5] Tarihi, Coğrafi, İçtimai, Sıhhi, İktisadi Nokta-i Nazardan Denizli, Kemal Şakir, Yayına hazırlayan Dr. İbrahim Balık, Denizli Belediyesi Kültür Yayını, Şubat 20102, Denizli.


        

        [6] Kemal Şakir’in doğum tarihi, Denizli dergisindeki yazıda 1894 olarak verilmiştir.