7 Haziran Seçimlerinde Siyasi Partilerin Türk Dünyası Ufku

Temmuz 2015 - Yıl 104 - Sayı 335



         

        Türkiye, siyasi tarihinin en önemli seçimlerinden birini 7 Haziran’da gerçekleştirdi. Ülkemiz böylece stratejik konumu, tarihi ve kültürel coğrafyası, tarihi derinliği ile sadece kendi iç siyasetini değil, çevre coğrafyaları, Türk dünyasını, İslam âlemini ve küresel siyaseti etkileyecek kararların alınacağı yeni bir döneme başladı. Seçim sonuçlarının bize verdiği en önemli sonuç ise böyle kritik bir dönemde ülkemizi tek bir partinin yönetemeyeceği yönünde oldu. Peki yeni döneme adım atarken siyasi partiler Türkiye’nin ortak tarih, ortak dil, ortak kültür ve ortak soy sahası olan Türk dünyası için neler söylemişlerdi? Bu nokta çok önemlidir. Çünkü günümüzde yaşanan pek çok uluslararası krizin ya da çıkar çatışmasının yaşandığı bölgelerde Türk soylu topluluklar yaşamakta, Türk cumhuriyetleri bulunmaktadır. Orta Doğu’da yaşanan çatışmaların göbeğinde Türkmenler bulunmaktadır. Rusya, Kırım Tatarlarının anavatanı Kırım’ı yeniden işgal etmiştir. Doğu Türkistan’daki Çin zulmü, Azerbaycan topraklarındaki Ermeni işgali devam etmekte ve pek çok uluslararası krizin merkezinde Türkler bulunmaktadır. Bundan dolayıdır ki, Türkiye ile kuvvetli bağları bulunan diğer Türk toplulukları hakkında doğru politika üretmek, Türkiye’yi yöneten ve yönetecek olan iktidarlar için siyasi, tarihi, millî, dinî ve insani bir zorunluluktur.

         

        Yazımızda 7 Haziran seçimlerinde TBMM’ye girmeye hak kazanmış dört siyasi partinin, Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti), Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), Halkların Demokratik Partisi (HDP)’nin seçim beyannamelerini ve programlarını inceledik. Bunlar üzerinden değerlendirmeler yaptık. Aslında seçime giren diğer siyasi partiler arasında da detaylı ve ilginç çalışmalar yapmış vaatler sunmuş partiler var. Ancak biz güncel olarak siyaseti etkileyecek partileri değerlendirmeyi daha uygun bulduk.

         

         

        AK Parti’de Türk Keneşi Öne Çıkıyor

         

        AK Parti, Türk dünyası konusunda en çok eleştirilen partilerden. Türk dış politikasını Orta Doğu’ya hapsettiği, Türk dünyasına gereken önemi vermediği iddialarıyla ciddi eleştiriler alıyor. AK Parti seçim beyannamesinde, dış politikaya yönelik hususlar ve genel diğer meseleler “Neler yaptık, neler yapacağız?” şeklinde iki bölümde aktarılmış. AK Parti’nin “Neler yaptık?” noktasındaki en somut icraatı “Türk Keneşi”. Ayrıca Türk Dili Konuşan Parlamenter Asamblesi (TURKPA), Yurtdışı Türkler Başkanlığı ve TİKA faaliyetleri de burada sayılanlar arasında. Ancak bunların etkinliği ya da Türk dünyasına yönelik çalışmaları tartışılır seviyededir. Özellikle TİKA’nın daha çok Orta Doğu ve Afrika’ya yönelmesi ciddi eleştiri alıyor. Yurtdışı Türkler Başkanlığı ise önemli bir adım olmasıyla birlikte bölge ve ülkelere yönelik kalifiye eleman eksikliği yaşadığı ve yetersiz kaldığı eleştirileriyle karşı karşıya. Türk Keneşi ise burada başarılı bir kurum olarak görünüyor. Avrasya coğrafyasındaki dengeler gözetilerek siyasi alanda ve tabi ki kültür, eğitim alanında daha somut çalışmalar ortaya koyması ve Türkmenistan (daimi tarafsızlık statüsü engel olmaz, bugün AB üyesi tarafsız ülkeler mevcut) ile Özbekistan’ı da üye yapmasıyla daha faydalı ve önemli bir uluslararası örgüt hâline geleceği aşikâr.

         

        AK Parti’nin dış politika vaatlerini sıraladığı bölümde ilk maddede Kıbrıs var. AK Parti Kıbrıs Türklerinin eşit toplum olacağı, müzakere edilmiş ve iki halkın ortak sahibi olduğu bir Ada düşüncesiyle çalışacaklarını ve BM’yi destekleyeceklerini belirtmiş. Garantörlüğün de altını çizmiş. AK Parti iki devlet mi, ortak devlet mi; bu konularda belli bir şey söylememiş.

         

        Orta Doğu ile ilgili konuların anlatıldığı bölümde Irak ve Suriye’ye iki bölüm ayrılmış. Ancak önceki bölümlerde IŞİD zulmünden kaçan Yezidilere neler yapıldığı anlatılmışken, AK Parti Türkmenler için ne yapılanları ne de yapılacakları hiç ifade etmemiş. Bu noktada AK Parti Orta Doğu’da genel bir hat çizerek “etnik gruplar” kavramını kullanmış.

         

        AK Parti, Rusya ve Ukrayna meselesini değerlendirdikten sonra Kırım meselesine değinmiş. Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne vurgu yapan beyannamede “Kırım TatarTürkleri”nin Kırım’ın asli unsuru olduğu ifade edilmiş ve Rusya ile Ukrayna arasında diplomatik girişimlerle Kırım Tatarlarının haklarının sağlanması için çalışılacağı ifade edilmiş. Beyannamede Kırım’a özel bir başlık açılması olumlu bir girişim olmuş. Bu kriz hakkında tartışmalı olan “işgal” veya “ilhak” kelimeleri hiç kullanılmamış. Kırım konusunda makul seviyede icraatlar yapıldığı söylenebilir. Ancak Rusya karşısında ciddi bir tavır konamamıştır. Özellikle Putin’in Ermenistan’a giderek sözde soykırım anıtını ziyaret etmesi üzerine, Kırım kartı çok daha kararlı ve aktif bir şekilde kullanılabilir, ciddi bir tavır alınabilirdi.

         

        AK Parti, Güney Kafkasya’da Azerbaycan meselesinde net ifadeler kullanmış. Azerbaycan’daki Ermenistan işgalinin sonlandırılması için çalışılacağı ve Ermenistan ile ilişkileri geliştirmeye çalışacakları ifade edilmiş. Ancak 13 yıldır bu yönde bir adım atılmamış olması, üzerine yapılan “Ermeni açılımı” da göz ardı edilmemesi gereken bir ayrıntıdır. Ayrıca Kafkasya’da oluşturulan Türkiye - Azerbaycan - Gürcistan, Türkiye-Azerbaycan-İran ve Türkiye - Türkmenistan – Azerbaycan üçlü mekanizmalarının çalışmaya devam edileceği ifade edilmiş. Ancak bu mekanizmaların çalışmaları hakkında ne basında ne de beyannamede ciddi ifadeler yok. Basın tarandığında da dış işleri bakanları seviyesindeki bazı toplantılardan başka somut veriler karşımıza çıkmıyor.

         

        Beyannamede Türkistan coğrafyası ya da Türk dünyasının bütününe dair bir vaat göremiyoruz. Arada bir kaç cümlede “Orta Asya Ülkeleri” ile ilişkilerin güçlendirileceği ifade edilmiş. “Yerinde Burslandırma” dedikleri proje kapsamında Ahıska Türkleri ve Türkmenler başta olmak üzere destek sağlanacağı, Orta Asya arkeolojisine destek verileceği, Orta Asya’daki stratejik araştırma merkezleriyle iş birliği yapılacağına dair olumlu ama kapsamı net olmayan vaatler var.

         

        AK Parti’nin “Yeni Türkiye” söylemini bildirileştirdiği diğer bir metinde ise Türk dünyası kavramına yönelik bir atıf bulunmuyor.

         

        Kısaca değerlendirirsek AK Parti beyannamesinde Türk dünyasının bütününü görmemiş. Türk dış politikasında, geçmişten bugüne yer alan Kıbrıs ve Azerbaycan meselesinde klasik söylemleri devam ettirmiş buna ek olarak Kırım meselesini eklemiş, bu önemli ve olumlu bir gelişme. Özellikle Azerbaycan noktasında Ermeni açılımı vs. gelişmeleri de göz önünde tutarsak AK Parti’nin bu noktalarda söylemden ileriye gitmediğini görmekteyiz. Bu noktada AK Parti’nin Türk dünyasına yönelik olumlu fikirleri ve icraatları olduğu görülse de bütüncül bir yaklaşımı ve öncelikli bir planı olmadığı aşikâr. AK Parti’nin içinde olacağı bir hükümetin, bu çizilen çerçeve içinde, AK Parti yönünden yapabileceği en iyi iş Türk Keneşi’nin daha aktif hâle getirilmesi ve geliştirilmesi olacaktır.

         

         

        CHP’de Göze Çarpan Maddeler: Batı Trakya ve Kırım

         

        Seçim döneminde göze çarpan kaliteli projeleri olan CHP Türk dünyasına da değinmiş. Sırayla gidersek genel bilgilendirme yapılan bölümde, AK Parti’nin Orta Doğu’ya gömüldüğünü ve bir kaç bölgeyle birlikte Orta Asya’ya da sırt döndüğü ifade edilmiş. Metinde “Orta Asya”, “Orta Asya Cumhuriyetleri” ve “Orta Asya TürkCumhuriyetleri” kavramları kullanılmış. Batı’yla ilişkilerini güçlendiren bir Türkiye’nin Orta Asya Türk Cumhuriyetleri için de bir ekonomik fırsat olacağı ifade edilmiş. AB üyeliğini kesin hedef olarak koyan ve medeniyet hamlesini Avrupa üzerinden dizayn eden CHP, Orta Doğu coğrafyasına geldiğinde Irak, Suriye, Mısır ve İran’a özel birer başlık açmış. CHP Irak maddesinde Türkmenlere değinirken Suriye’de Türkmenlere değinmemiş. CHP “Türkmenlerin sorunlarının adil biçimde çözümlenmesine katkıda bulunacağız.” derken Bölgesel Kürt yönetimiyle ilişkilerini Irak Hükümetiyle birlikte zikretmiş. Buradan Türkmenleri doğrudan politika merkezi yapan değil ama görmezden de gelmeyen bir politika seziyoruz.

         

        CHP Yunanistan ile ilgili planlarını anlatırken, bir alt başlık olarak bütün partilerden farklı bir biçimde “Batı Trakya Türkleri”ne değinmiş. Lozan vurgusu yapılan bölümde Batı Trakya Türkleri’nin sorunları için yapıcı müzakereler yapılacağı ve Lozan’da kazanılan hakları kararlılıkla koruyacaklarını ifade ediliyor. Bu noktada müftü meselesine CHP’nin sahip çıktığı ve seçimi destekleyeceği sonucuna varıyoruz. Bu konunun burada gündeme getirdiği için CHP’yi tebrik etmek lazım.

         

        CHP Kıbrıs konusunda iki alternatifli çözüm öneriyor. Kıbrıslı Türklerin kazanılmış haklarının korunduğu eşit iki siyasal yapının olduğu birleşik bir Kıbrıs hedefleyen CHP, bu olmazsa da KKTC’nin uluslararası alanda tanınması için çalışacaklarını ifade ediyor. Burada “makul sürede” ifadesi kullanılmış. İlk planın “makul sürede” gerçekleşmemesi durumunda ikinci plana geçileceği ifade edilmiş. Bu sürenin ne olduğu meçhul olduğu için bir şerh koymakta fayda var. CHP’nin AB kararlılığıyla bu yan yana koyulduğunda her ne kadar açıklamalar getirilse de gerçekçilik biraz yitirilmiş durumda. Akıncı’nın seçilmesinden sonraki CHP tavrı da bu tezimizi destekleyici hâlde. Burada ayrıca KKTC-Türkiye ilişkilerine de değinilmiş. Burası Erdoğan-Akıncı polemiğine karşı yazılmış maddeler gibi durmakta.

         

        CHP, Azerbaycan ve Karabağ meselesine “Kafkasya” başlığı altında değiniyor. Azerbaycan’ın Karabağ’da toprak bütünlüğü vurgulanıyor ve ilişkilerin önemi de belirtiliyor. 

         

        Rusya başlığı altında olumlu bir madde var: “İlhakını tanımadığımız Kırım’da Tatarların haklarının korunması konusunda ısrarlı olacağız.” Burada CHP’nin en başında beri takındığı net tavrın devamını görüyoruz. CHP Rusya ile ilişkileri çok önemsemiş görünse de Kırım’da “ilhak”ı tanımadıklarını net bir biçimde ifade ediyor. Buna değinilmiş olması da güzel bir durum. Ancak “işgal” yerine “ilhak” kelimesinin kullanılması Kırım Tatarlarını rahatsız edici bir detay.

         

        CHP “Orta Asya Cumhuriyetleri” başlığıyla Türkistan coğrafyasına değiniyor. Başlık altında somut bir öneri yok. Genel olarak ilişkileri iyi tutacakları, işbirliğini artıracaklarını ve özellikle enerji noktasında Avrupa’ya bağ kuracakları ifade ediliyor. Tarihsel ve kültürel akrabalıktan bahsedilse de bu bölümde “Türk” kelimesinin bir kez dahi kullanılmaması ilginç. Hâlbuki önceki bölümlerde “Orta Asya Türk Cumhuriyetleri” ifadesi vardı.

         

        Bu bölümün hemen peşinde ise “Balkanlarda Yaşayan Türkler” başlığı “Balkanlar” ana başlığı altında yerini almış. Batı Trakya’dan sonra Balkan Türklerine de ilgi gösterilmiş olması bir bütünlük arz ediyor. Burada hakların korunması, eşit yurttaşlık ve demokrasiye katkı vurgusuyla Balkan Türklüğünün yaşadıkları ülkelere entegrasyonu destekleniyor.

         

        Bunun sonrasında Türklerle ve Türk dünyası ile alakalı bir plan yok. Türk dünyasının bütüne dair herhangi bir projenin olmadığı metinde, daha çok Türk dış politikasının geleneksel ilgi alanlarındaki ve ek olarak Kırım’daki Türk nüfusuyla ve Balkanlarla ilgilenilmiş. Burada CHP’nin dış politikada daha geniş alanlara hitabeden bir bakış açısının olduğu görülmekte. Tek yönlü olmayan dış politikada Türk dünyasına yer verilmiş olması önemli. Bu noktada CHP’nin iktidar ortağı olması durumunda bu vaatlerinin ne kadar takipçisi olacağı, Türkiye’de solun Türk dünyası meselelerine ön yargılı bakması sebebiyle ortaya çıkan durumu ne derece aşmaya çalışacağı izlenerek görülmesi gereken bir meseledir.

         

         

        HDP Etnikçi Siyasetiyle Türkiye Partisi Olmaktan Uzak