Türk Halk Kültüründe Tipin İkileşmesi Konusunda Yeni Bir Eser

Şubat 2015 - Yıl 104 - Sayı 330



        Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Folklor Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Muhtar Kâzımoğlu (İmanov), 27 Kasım 2014 tarihinde halk bilimci Hayrettin İvgin ve şair Osman Baş’la birlikte Enstitüyü ziyaretimiz sırasında kuruluşunun yeni yayınlarının yanı sıra bir de kendi kitabını armağan etti. Bu kitap da Folklor Enstitüsünün yayını: Folklorda Obrazın İkileşmesi, Bakü 2011, 228 s. Prof. Kâzımoğlu, eserini imzalarken, bir folklor sempozyumunda aynı konuda sunduğu bir bildirinin Prof. Dr. Fikret Türkmen tarafından çok beğenilmesi üzerine genişletip kitap hâline getirildiğini söyledi.

         

        Halk kültürünün edebî ürünlerinde, özellikle destan, efsane, rivayet, menkıbe, halk hikâyesi, masal ve fıkralarda ana ve yardımcı tiplerin, kahramanların zaman zaman olağanüstü işleri başarmak, gerçekleri ortaya çıkarıp yaymak amacıyla don/kıyafet/kimlik değiştirdikleri görülür. Söz gelimi, Hacı Bektaş Velî Anadolu’ya güvercin donunda gelmiştir. Bu olay, Azerbaycan folklorunda, halk biliminde “obrazın ikileşmesi” terimiyle ifade edilmiştir. Türkiye’de ise “tipin türemesi, tipin çoğalması, tiplerin yer değiştirmesi” gibi terimlerle karşılanmaktadır. Söz gelimi; destan kahramanı Köroğlu gittiği yerlerde keşif amacıyla âşık, falcı rolleri oynamaktadır.