Türkiye Büyük Millet Meclisi Çalışmalarında Türk Ocakları-1: 1984-2020

Nisan 2020 - Yıl 109 - Sayı 392



        “Arkadaşlar! Ben 25 yaşında Türk Ocaklarında çalışmaya başladım. Bugün 64 yaşındayım. Hâlâ bitmez tükenmez hissettiğim kuvvetim var, sevgim var, imanım var. İstediğim şartlar hasıl olursa orada çalışmaya yine hazırım.”[i]

        Hamdullah Suphi Tanrıöver

        İstanbul Milletvekili[ii]

        Giriş

        Jean-Jacques Rousseau “Toplum Sözleşmesi” adlı eserinde “Kim toplumun genelinin kabul edebileceği yasaları yapabilir?” mealindeki sorularını sorup cevaplar ararken saydığı unsurlar, millet olmanın unsurlarıyla neredeyse tamamen örtüşmektedir. Rousseau, bir arada yaşama iradesine, ortak bir kültüre, ortak bir geçmişe ve gelecek bakışına sahip olan toplumların genel geçer yasalar yapabileceklerini ve bu yasalara uyabileceklerini işaret etmektedir. Kısacası millet olma iradesiyle bir parlamentoya sahip olarak yasa yapabilme iradesi pek çok noktada birleşmektedir (Rousseau, 2018: 47). Türk milletinin son yüzyıldaki millî terakkisine en büyük katkıyı sağlayan kuruluşların başında Türk Ocakları gelmektedir. Aynı şekilde Türk milletinin son yüzyılda millî iradesini yansıtmasını, yasama yapmasını sağlayan kuruluş ise Türkiye Büyük Millet Meclisidir (TBMM).

        Bugün, Ankara Ulus’ta Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olarak Resim ve Heykel Müzesi olarak kullanılan Tarihî Türk Ocağı Binası’nın açılışına Başvekil İsmet Paşa (İnönü) başta olmak üzere pek çok milletvekili ve bakan katılmış; binanın kapısının açılışını da dönemin TBMM Başkanı Kazım Bey (Özalp) yapmıştır (Bozdağ, 2013: 54).

        İşte bu yazı dizisi, Türk milletinin kültürel ve siyasi gelişimine büyük katkı sağlayan bu iki kuruluşun kesişim kümesinden yola çıkarak bir kaynak oluşturma (literatür) amacındadır.

        TBMM, bu yıl açılışının 100. yılını kutlamaktadır. Yüz yıl içerisinde bir Millî Mücadele yöneten, bir Cumhuriyet kuran, pek çok kez darbeler, darbe girişimleri ve muhtıralar gibi demokrasiye aykırı müdahalelere maruz kalan, ancak en son 15 Temmuz hain darbe girişimi gecesi olduğu gibi, milletin en zor anlarında dimdik ayakta durabilmiş bir meclis olan TBMM, bir yasama organı olmaktan öte Türk milletinin sözüdür, sesidir. Bir diğer asırlık çınar Türk Ocaklarının, TBMM’de nasıl yankı bulduğunu değerlendirmek için bugünden başlayarak geriye doğru bir zaman düzleminde, meclis tutanakları ile soru önergeleri, meclis araştırmaları gibi denetim faaliyetleri incelenmiştir. Makalede her yasama dönemi bir başlık olarak alınacak ve en sonunda genel değerlendirme yapılacaktır. Makalenin amacı, Meclis merkezli bir siyasi gündem çözümlemesi yapmak değil, tamamen Türk Ocaklarının TBMM gündeminde hangi konular, hangi dönemler ve hangi söylemlerle yer aldığını tespit edebilmektir. Okuyucularımıza tavsiyemiz, metni okumadan önce TBMM resmi internet sayfasında yer alan “Parlamento Terimleri Sözlüğüne” göz gezdirmeleridir. Böylece kullanılan kavramlar çok daha iyi bir şekilde zihinlerde yer edecektir.

        Yazımızın birincisi, Türk Ocaklarının, 12 Eylül Darbesi’nden sonra yeniden açılışıyla başlayan ve günümüze kadar gelen son döneminde, TBMM’de nasıl yer aldığını konu almaktadır.

        27. Dönem (7 Temmuz 2018 - … )

        Yazıyı kaleme aldığımız an itibarıyla TBMM, 27. dönem faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu dönemde, TBMM Genel Kurulunda Türk Ocakları ile alakalı herhangi bir konuşma yapılmamıştır[iii]. Türk Ocakları, TBMM faaliyetlerinde sadece bir soru önergesinde yer bulmuştur. İYİ Parti Ankara milletvekili İbrahim Halil Oral, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a Tarihî Türk Ocağı Binası’nın özellikleri, kullanım alanları ve Türk Ocakları Genel Merkezine devrinin düşünülüp düşünülmediğini sormuştur. Süresi geçtikten sonra verilen cevapta, Bakanlık devirle alakalı bir görüş belirtmemiş; sadece binanın kullanım alanları hakkında bilgi sunmuştur (TBMM Soru Önergeleri, 2019).

        26. Dönem (17 Kasım 2015 - 24 Haziran 2018)

        TBMM 26. döneminde Türk Ocakları ile alakalı bir Genel Kurul konuşması ve denetim faaliyeti gerçekleştirilmemiştir.

        25. Dönem (23 Haziran 2015 - 1 Kasım 2015)

        TBMM 25. döneminde Türk Ocakları ile alakalı bir Genel Kurul konuşması ve denetim faaliyeti gerçekleştirilmemiştir.

        24. Dönem (28 Haziran 2011 - 7 Haziran 2015)

        TBMM’nin 24. dönemi, Türk Ocaklarının kuruluşunun 100. yılı olan 2012 yılını içine almaktadır. Bu bağlamda 27 Mart 2012’de Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Mersin Milletvekili Mehmet Şandır, TBMM Genel Kurulunda gündem dışı bir konuşma yaparak Türk Ocaklarının 100. yılını kutlamıştır. Şandır konuşmasında, Türk Ocaklarının kurulduğu dönemin siyasi ve sosyal şartlarına dikkat çekmiş; Balkan Savaşları sonrası çökmekte olan Osmanlı Devleti’nin bünyesindeki Türk varlığına Türk Ocaklarının sahip çıktığını ifade etmiştir. Türk Ocaklarının siyaset üstü bir şekilde faaliyetlerine devam ettiğini, Türk Yurdu dergisinin 300. sayısına ulaştığını, bünyesinde kurulan bir vakıfla eğitim faaliyetlerini yürüttüğünü Genel Kurulun bilgilerine sunmuş ve Türk Ocaklarının 100. yılını tebrik etmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 2012: 66-67).

        1 Mart 2014 tarihinde, kanun teklifi görüşmeleri sırasında Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Batman Milletvekili Bengi Yıldız, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Kürtlere yönelik eriterek yok etme (asimilasyon) politikalarının yürütüldüğünü iddia etmiş bu politikanın en önemli uygulayıcılarından birinin de Türk Ocakları olduğunu ifade etmiştir. Yıldız, “Türk Ocakları vasıtasıyla Türklük propagandasına ağırlık verilmiştir.” cümlesini kullanmıştır (TBMM Tutanak Dergisi, 2014). Bu ifadeleri, terör örgütü PKK ile arasına mesafe koyamayan bir siyasi anlayışın tezahürü olarak değerlendirmek gerekmektedir. Türk Ocaklarının Cumhuriyet dönemi faaliyetlerinin bölücü bir zihniyetin düşmanlık duyabileceği derecede güçlü ve etkili olduğunu bu eleştirilerden bir sonuç olarak çıkarmak mümkündür.

        Türk Ocakları, 24. dönemde denetim faaliyetlerinde de yer almıştır. 23 Ekim 2012 tarihinde, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İstanbul Milletvekili Mahmut Tanal, Kültür ve Turizm Bakanlığına iki ayrı soru önergesi göndererek Millî Kütüphane Başkanlığı bünyesinde gün ışığına çıkarılan “Türk Ocağı envanteri” hakkında bilgi istemiştir. Tanal, basında yer alan bilgilere dayanarak Kütüphane’de Türk Ocağı’na ait kaç kitap olduğunu, bunların demirbaş numaralarını vesair bilgileri istemiştir. Bakanlık ise verdiği cevapta, Türk Ocağı envanteriyle alakalı bir soruşturma, konuyla alakalı yargıya intikal eden meseleler olduğunu, dönemin Millî Kütüphane Başkanı’nın da bu görevden alınarak Bakanlık müşavirliğine çekildiğini ifade etmiştir (TBMM Soru Önergeleri, 2012a, 2012b).

        23. Dönem (4 Ağustos 2007 - 12 Haziran 2011)

        TBMM’nin 23. döneminde Türk Ocakları ile alakalı bir Genel Kurul konuşması ve denetim faaliyeti gerçekleştirilmemiştir.

        22. Dönem (14 Kasım 2002 - 22 Temmuz 2007)

        Türk Ocakları, 22. dönemde, Genel Kurulda tarihî bir örnek olarak yer almıştır. 8 Haziran 2006 tarihinde, Dernekler Kanunu’nda yapılması planlanan bir değişiklik üzerine konuşan CHP Sivas Milletvekili Nurettin Sözen, Türk Ocaklarını bir gençlik örgütlenmesi olarak değerlendirerek kuruluş döneminde ülkeye pek çok hizmet ettiğini, 19 Mayıs 1919’da pek çok gençlik örgütlenmesiyle birlikte Fatih’te bir miting düzenlediğini söylemiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 2006: 205).

        21. Dönem (2 Mayıs 1999 - 3 Kasım 2002)

        21. dönem, Türk Ocaklarının sıkça TBMM gündemine geldiği dönemlerden biri olmuştur. Konuları meclis terimi olan “aykırılık sırasına” göre dizerek özetleyelim.

        21 Mart 2000 tarihinde Nevruz, İstiklal Marşı’nın kabulü ve Çanakkale Zaferi konulu gündem dışı söz alan MHP Yozgat Milletvekili Mesut Türker, Türk Ocakları mensubu gençlerin Çanakkale Savaşları döneminde büyük kahramanlık gösterdiklerini ifade etmiştir. Ocaklı gençlerin kendilerini yetiştirmiş olduklarını, ülkenin ilerlemesine katkı sunmak için birer aydın gibi hareket ettiklerini ancak konu vatan müdafaası olduğunda geri dönmeyi düşünmeden cephelere gittiklerini vurgulayarak Türk Ocağının tarihine bir atıfta bulunmuştur (TBMM Tutanak Dergisi, 2000a: 483). 16 Kasım 2000 tarihinde Doğru Yol Partisi (DYP) Eskişehir Milletvekili Mehmet Sadri Yıldırım, Eskişehir’in meseleleri üzerine gündem dışı söz almış; konuşmasında dönemin belediyesinin Eskişehir’deki sokak isimlerini değiştirmesini eleştirmiş; Eskişehir Türk Ocağı Şubesini referans göstererek millî ve manevi şahsiyetlerin isimlerinin sokaklardan kaldırılmaması gerektiğini vurgulamıştır. Konuşmadan, Eskişehir Şubesinin bu meseleyle alakalı bir dava açtığını da öğrenmekteyiz (TBMM Tutanak Dergisi, 2000b: 161).

        Türk Ocakları, TBMM’de bu iki konuşmanın dışında hep Tarihî Türk Ocağı Binası’nın devri konusuyla gündeme gelmiştir. Konuyla alakalı dört adet kanun teklifi verilmiştir:

        1. 17 Aralık 1999’da MHP Milletvekilleri İsmail Köse ve Ömer İzgi.

        2. 24 Şubat 2000’de Anavatan Partisi (ANAP) milletvekilleri Murat Başesgioğlu ve Beyhan Aslan.

        3. 3 Mart 2000’de Fazilet Partisi (FP) Milletvekilleri Cemil Çiçek ve Ali Çoşkun.

        4. 8 Mart 2000’de DYP Grup Başkanvekili Saffet Arıkan Bedük.

        Tarihî Türk Ocağı Binası’nın Türk Ocaklarına iadesi için kanun teklifi vermişlerdir. Bu tekliflerin hiç biri komisyon ya da Genel Kurul gündemine alınmamıştır. Dört teklif de hükümsüz kalmıştır (TBMM Kanun Teklifleri, 1999-2000).

        Tarihî Bina’nın iadesi talebini, ANAP Denizli Milletvekili Beyhan Aslan, Bütçe görüşmeleri sırasında da dile getirmiştir. Atatürk’ün en önemli nutuklarını attığı, Akçura’nın, Tanrıöver’in, Gaspıralı’nın, Adıvar’ın, Yurdakul’un ocağı olan Türk Ocağı’na Tarihî Bina’nın iadesinin hakkaniyet gereği olduğunu ifade etmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 1999: 644). Dönemin Türk Ocakları Genel Merkez Yönetiminin de konuyla alakalı pek çok çabası olduğu ve siyasi sebepler ile partiler arasındaki anlaşmazlıkların ortaya çıkmasıyla iadenin gerçekleşmediği bilinmektedir (Gürgür, 2012: 5-7).

        20. Dönem (8 Ocak 1996 - 18 Nisan 1999)

        20. dönem, bu makalede değerlendirdiğimiz zaman dilimi içerisinde Türk Ocaklarının en yoğun şekilde TBMM gündemine geldiği dönem olmuştur. Bu dönemde iki konu öne çıkmıştır. Birincisi Tarihî Türk Ocağı Binası’nın Türk Ocaklarına iadesi, diğeri ise Türk Ocakları ve Türk Yurdu dergisine devlet kanalından yapılan ödeme ve yardımlardır.

        21 Nisan 1996’da bütçe görüşmeleri sırasında dernek ve vakıflara aktarılan kaynaklar görüşülürken CHP grubu adına konuşan İstanbul milletvekili Algan Hacaloğlu, Maliye Bakanlığı bütçesinden Türk Ocakları Vakfına dönemin para değeriyle 15 milyar Türk Lirası aktarıldığını, yine Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, Aydınlar Ocağı gibi sivil toplum kuruluşlarına da yardımlar yapıldığını vurgulayarak sadece “Türk-İslam sentezi”ni savunan sivil toplum kuruluşlarına yardım edildiğini iddia etmiş ve bu durumu eleştirmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 1996a3: 383). CHP İstanbul milletvekili Ercan Karakaş’ın yine Agâh Oktay Güner’in Kültür Bakanlığı döneminde hangi dernek ve vakıflara yardım yapıldığına dair bir soru önergesine dönemin Kültür Bakanı İsmail Kahraman’ın cevabından, Türk Ocakları Ankara Şubesine Türk Cumhuriyetlerinden halk oyunları ekipleri getirilmesi için 300 milyon Türk Lirası yardım yapıldığını öğrenmekteyiz (TBMM Tutanak Dergisi, 1996b: 158). Yine bir araştırma önergesi görüşmesinde CHP Ankara milletvekili Yılmaz Ateş’in konuşmalarından, Türk Yurdu dergisine Kültür Bakanlığı tarafından dönemin parasıyla 1 milyar 125 milyon TL yardım yapıldığı anlaşılmaktadır (TBMM Tutanak Dergisi, 1997a: 478). Refah Partisi (RP) Ankara Milletvekili Ersönmez Yarbay da birkaç kez içlerinde Türk Ocakları Vakfının da bulunduğu sivil toplum kuruluşları hakkında bilgi istemiş ve bu kuruluşlara neden yardım yapıldığını sormuştur. Yarbay, eşitsizlik olduğunu ve bu yardımların kesilmesi gerektiğini iddia etmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 1998b: 208-209). Bu soruya Bakanlık’ın verdiği cevapta ise Türk Ocakları Vakfının kurucuları, o dönemki yönetimi ve kuruluş mahkeme kararı yer almakta, Vakıf’ın 4 adet gayrimenkulü olduğu öğrenilmektedir (TBMM Tutanak Dergisi, 1998a: 132). 1998 yılında yine bir soru önergesine Maliye Bakanı Zekeriya Temizel’in verdiği cevaptan, Türk Ocakları Derneğine yıl içinde 10 milyar TL, Türk Ocakları Vakfına ise 30 milyar TL yardım yapıldığı anlaşılmaktadır (TBMM Tutanak Dergisi, 1998c: 403). Buradaki meblağların daha açık anlaşılması için dönemin asgari ücret miktarlarını buraya almakta fayda vardır. Asgari ücret, 1996-97 döneminde 17.010.000 TL, 1997-98 döneminde 35.437.500 TL şeklinde belirlenmiştir (ÇSGB, 2019).

        Tarihî Türk Ocağı Binası’nın Türk Ocaklarına devri meselesi, bu dönemde çok hararetli bir şekilde tartışılmıştır. Ayrıca meselenin çözümü için de siyaset kurumunun hayli yol aldığını söylemek mümkündür.

        20. dönemde Tarihî Bina’nın devri için üç kanun teklifi verilmiştir:

        1. 6 Şubat 1996’da ANAP Çanakkale Milletvekili Cumhur Ersümer’in teklifi.

        2. 10 Ekim 1996’da MHP Ankara Milletvekili Şaban Karataş’ın teklifi.

        3. 24 Ocak 1997’de DYP Erzurum Milletvekili Zeki Ertugay’ın teklifi.

        Genel Kurulda yapılan görüşmeler ve kanun tekliflerinin durumları incelendiğinde, bu üç teklifin 28 Ocak 1997’de birleştirildiği ve bu şekilde Plan ve Bütçe Komisyonuna getirildikleri görülmektedir. Kanun teklifi, 347 sıra sayılı Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu olarak kabul edilmiş ve TBMM Genel Kuruluna sevk edilmiştir(TBMM Kanun Teklifleri, 1996, 1997).

        Teklifin siyasi gündemde de sıkça konuşulduğu bilinmektedir. Bu bağlamda 16 Aralık 1996’da Demokratik Sol Parti (DSP) Aydın Milletvekili Sema Pişkinsüt, bütçe görüşmelerinde Bina’nın devrini çok sert sözlerle eleştirmiş; devrin “hukuksuz” olduğunu ve “kültür ve sanat adına ihanet” olduğunu ifade etmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 1996c: 237).

        Birleştirilen kanun teklifinin gündeme alınmasında TBMM Danışma Kurulu mutabık kalamamıştır. Ancak DYP Grubu gündemin 145. sırasında yer alan kanunun 12. sıraya çekilmesi için bir grup önerisi vermiştir. Bununla birlikte “kumarhane kanunu” olarak bilinen teklif de 13. sıraya çekilmek istenmiştir. Öneri hakkında ilk konuşmayı yapan RP Grup Başkanvekili Salih Kapusuz, daha çok kumarhaneler meselesine yönelik konuşmuş ve teklifi destekleyeceklerini ifade etmiştir. Akabinde kürsüye, teklif sahibi DYP Grup Başkanvekili Saffet Arıkan Bedük gelmiştir. Bedük, Türk Ocağının Türk tarihine büyük hizmetler yaptığını, Millî Mücadele’ye katkı sunduğunu ifade etmiş ve Atatürk’ün “Bu Ocak’ı söndürenlerin ocağı sönsün.” sözlerini alıntılamıştır. Bedük, Türk Ocaklarının özellikle yeni gelişen ve bağımsız olan Türk cumhuriyetleriyle ilişkilerde çok faydalı olacağını düşündüğünü söylemiştir. “Binanın Türk Ocaklarına devri, tarihî bir hakkın teslimi olacaktır.” diyen Bedük, Genel Kuruldan olumlu oy rica etmiştir. Dönemin koalisyon ortağı olan ANAP’ın Grup Başkanvekili Ülkü Güney, önerinin aleyhinde söz istemiştir. Güney, kanun teklifinin özüne katıldıklarını ancak ülke gündeminde çok daha önemli meseleler olduğu için bu öne almanın uygun olmayacağını ifade etmiştir. Karşılıklı atışma ve kavgalarla devam eden Genel Kurulda, CHP Grup Başkanvekili Nihat Matkap aleyhte söz almıştır. Matkap, ülke gündeminde çok daha önemli meseleler olduğuna işaret etmiş; ayrıca Tarihî Bina’nın Türk Ocaklarına iadesine karşı olduklarını söylemiştir. Matkap, Bina’nın Türk Ocakları dışında da pek çok kuruluş tarafından kullanıldığını, Resim ve Heykel Müzesi olarak kullanımının da yapılış amacına uygun olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca bunun diğer dernek ve vakıflara da örnek teşkil edeceğini ve doğru olmadığını ifade etmiştir. Öneri, yapılan oylama sonrasında kabul edilmemiştir. Bu duruma RP ve DYP sıralarından yoğun tepki gelmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 1997b: 146-154).

        Kanun teklifinin öne alınmasıyla alakalı bir grup önerisi daha, bir ay sonra yine DYP tarafından verilmiştir. Önerinin lehine ilk konuşmayı, teklif sahibi olan DYP Erzurum milletvekili Zeki Ertugay yapmıştır. Ertugay, Türk Ocaklarının partiler üstü ve günlük siyasetin dışındaki duruşunu işaret ederek çok önemli bir kuruluş olduğunu vurgulamış; Cumhuriyet’i kuran irade ve fikirlerin Türk Ocakları tarafından yeşertildiğini ifade etmiştir. Türk Ocaklarının Atatürk’e de ilham kaynağı olduğunu söyleyen Ertugay, “Binanın her taşı, her tuğlası Türk Ocaklarının kendi öz malıdır.” diyerek binanın iadesinin bir hakkın teslimi olacağını işaret etmiştir. Binanın inşası ve el değiştirme durumları hakkında bilgiler veren Ertugay, pek çok siyasi parti ve sendikanın da hazineye devredilen mallarını geri aldığını söyleyerek Genel Kuruldan olumlu oy istemiştir. ANAP grubu adına konuşan Kahramanmaraş Milletvekili Esat Bütün de teklifin lehinde oy istemiş, Türk Ocaklarının Türkiye’nin Türk dünyasıyla ilişkilerini geliştirmekte büyük katkı sağlayacağını vurgulamıştır. Türk Ocakları Genel Başkanlığı yapan Hamdullah Suphi’nin Meclis kürsüsünden İstiklal Marşı’nı ilk okuyan kişi olduğunu da ekleyen Bütün, Genel Kurulun oy birliğiyle bu teklifi kabul etmesi gerektiğini söylemiştir. CHP Grup başkanvekili Nihat Matkap, önerinin aleyhinde söz istemiş; Bina’nın devrinin Kültür bakanlığı çalışmalarını aksatacağını ve diğer kuruluşlara emsal oluşturacağını söylemiştir. Teklifi destekleyen partilerle alakalı siyasi eleştiriler getirmiştir. Genel Kurulda yapılan oylamada teklif kabul edilmiş ve Tarihî Bina’nın iadesini sağlayacak teklifin gündemin 144. sırasından 10. sırasına alınması kararlaştırılmıştır (TBMM Tutanak Dergisi, 1997c: 295 – 300).

        Önerinin kabulüne rağmen 13 Ağustos 1997’de ANAP ve DSP grupları tarafından verilen bir öneriyle gündemin alt sıralarında yer alan kanunlar öne çekilmiş, bu sebeple Tarihî Bina’nın iadesi teklifi 12. sıraya gerilemiştir. Buna, DYP Denizli Milletvekili Mehmet Gözlükaya söz alarak karşı çıkmış ve red oyu kullanacaklarını açıklamıştır. Ancak öneri kabul edilmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 1997d: 516). TBMM’nin 17 Ağustos 1997’de tatile girmesiyle birlikte kanun teklifi görüşülememiş ve “hükümsüz” kalmıştır.

        19. Dönem (6 Kasım 1991 - 24 Aralık 1995)

        19. dönemde Türk Ocaklarının, Genel Kurul çalışmalarına ve denetim çalışmalarına yansımadığı görülmektedir. Ancak bu dönemde “hükümsüz” kalmış Tarihî Bina’nın iadesi içerikli kanun teklifleri bulunmaktadır. Siyasi tarihimizin önemli isimleri, teklif sahibi olarak karşımıza çıkmaktadır. 19. dönemdeki bu girişimleri 20. dönemde yaşanan hararetli tartışmaların önsözü olarak niteleyebiliriz.

        Bu dönemde verilen kanun teklifleri şunlardır:

        1. 24 Kasım 1993’te MHP Genel Başkanı ve Yozgat Milletvekili Alparslan Türkeş ve arkadaşlarının verdiği teklif (Uğur, 2009: 350).

        2. 24 Kasım 1993’te DYP Milletvekili Süleyman Ayhan’ın teklifi.

        3. 24 Kasım 1993’te BBP Genel Başkanı ve Sivas Milletvekili Muhsin Yazıcıoğlu ve altı arkadaşının teklifi (TBMM Tutanak Dergisi, 1993a: 9).

        4. 21 Aralık 1993’te RP Kocaeli Milletvekili Şevket Kazan’ın teklifi (TBMM Tutanak Dergisi, 1993b: 326).

        5. 16 Aralık 1994’te ANAP Ankara Milletvekili Mehmet Nedim Budak’ın teklifi (TBMM Tutanak, 1994: 584).

        6. 2/894 esas sayılı ANAP Milletvekili Mahmut Oltan Sungurlu ve sekiz arkadaşının teklifi (TBMM Tutanak Dergisi, 1995: 150).

        18. Dönem (14 Aralık 1987 - 20 Ekim 1991)

        18. dönemde Türk Ocakları ile alakalı muhtevalı bir Genel Kurul çalışması ya da denetim çalışması olmamıştır. Yalnız ilgi çekici bir bilgi olarak şu verilebilir: 27 Ekim 1988 tarihli birleşimde uygulama imkânı kalmamış bir kısım kanunun yürürlükten kaldırılması için verilen kanun teklifinde kaldırılan 1228, 1360, 1563 1714 sayılı kanunlar incelendiğinde Türk Ocaklarına 1928-1930 yılları arasında Maliye Bakanlığı kefaletinde borçlanma yetkisi verildiği, ayrıca Türk Ocağı borçlarının bir kısmının Hazine tarafından karşılandığı bilgisine erişilmektedir (TBMM Tutanak Dergisi, 1988: 128, 140, 156, 165 ). Bunlar, muhtemelen inşaatı devam eden Tarihî Türk Ocağı Binası’nın giderleriyle alakalı düzenlemelerdir.

        17. Dönem (24 Kasım 1983 - 29 Kasım 1987)

        17. dönemde, Türk Ocakları bir kez Genel Kurulda gündeme gelmiştir. Halkçı Parti Zonguldak Milletvekili Muhteşem Vasıf Yücel, Başbakan’a yönelik sunduğu bir soru önergesine, Genel Kurulda dönemin Devlet Bakanı ve Bolu milletvekili ANAP’lı Kâzım Oksay cevap vermiştir. Yücel; Aydınlar Ocağı, Türk Ocakları ve Türk Edebiyatı Vakfına yönelik devletin destek verip vermediği ve bu kuruluşların Hükümet yanlısı olup olmadıklarını sormuş; ayrıca Türk Ocaklarının Atatürk tarafından kapatıldığını vurgulayarak Türk Ocakları faaliyetlerine katılarak Atatürk’e karşı bir tepki gösterilip gösterilmediği gibi ilginç içerikli bilgiler istemiştir. Bakan Oksay ise Türk Ocaklarının siyaset üstü olduğunu, herhangi bir siyasi partiyi desteklemediğini, devlete ve millete hizmet eden bir kuruluş olduğunu, Hükûmetten maddi destek almadığını söylemiştir. Ocakları da Atatürk’ün kapatmadığını, Ocakların kendini feshettiğini söyleyerek Atatürk’ün bir Türk milliyetçisi olarak Türk Ocaklarına yönelik bir art niyeti olamayacağını belirtmiştir (TBMM Tutanak Dergisi, 1986: 27-28).

        Türk Ocaklarının Son 36 yılı ve TBMM Üzerine Değerlendirme

        Son 36 yıllık süreçte, Tarihî Türk Ocağı Binası’nın Türk Ocaklarına iadesi meselesinin en çok gündeme gelen mesele olduğu görülmektedir. Hemen her partinin bir dönem desteklediği bu devir işleminin gerçekleşmemiş olması ise son derece üzücüdür. Asırlık bir sivil toplum kuruluşunun hakkını teslim etmenin günlük siyasi çekişmelere alet olması ve gerçekleşememesi Türk siyaseti adına kayıptır.

        TBMM çalışmalarında Türk Ocağının taleplerine yönelik direnç gösteren milletvekillerinin genel olarak ideolojik davrandıkları da görülmektedir. Türk milliyetçiliği fikrine ısınamayan ya da muhalefet eden siyasi geleneklerden gelen milletvekilleri, Türk Ocaklarına yönelik zaman zaman çok sert eleştiriler de getirmişlerdir. Bunu da demokrasi fikri içerisinde doğal karşılamak gerekir.

        1990’lı yıllarda Türk Ocaklarına devlet tarafından kıymet verildiği, özellikle dönemin merkez sağ iktidarlarının Türk Ocaklarına maddi destek de sağladığı görülmektedir. Bu duruma da yine ideolojik direnç gösteren milletvekilleri olmuştur. Özellikle Türk cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarıyla Türk Ocaklarını bağdaştırarak üretilen siyasi söylemler değerlidir. Türk Ocaklarının hizmet alanının siyasi alanda nasıl görüldüğüne dair bir ipucu buradan yakalanabilir.

        Son 36 yılda, günümüze doğru yaklaşırken dikkat çeken bir durum ise her geçen dönem Türk Ocaklarının TBMM’de gündeme gelme durumunun azalmasıdır. Bu noktada TBMM’de Ocaklı milletvekillerinin azaldığı ya da Ocak’ın TBMM ile ilişkilerinde bir aksaklık olduğu değerlendirmesi yapılabilir. Türk Ocaklarının 100. yılında TBMM’de Ocaklı kimliği çok iyi bilinen MHP Mersin Milletvekili Mehmet Şandır dışında bir konuşmanın yapılmamış olması üzücüdür.

        Türk Ocakları lehine yapılan konuşmalarda temel odak noktasının 1912’den 1931’e kadar olan dönemdeki başarılar olması da ayrıca dikkat çeken bir noktadır. Bu bağlamda son dönem çalışmaların ya tam duyurulamadığı ya da yeterli bilginin milletvekillerine sağlanamadığı değerlendirmesi yapılabilir.

        TBMM’deki tartışmalar çoğunlukla o zamanın siyasi ve sosyal gündemine dairdir. Vatandaşın talepleri ve meseleleri; ya çözüm aramak ya da kamuoyu oluşturma amacıyla TBMM’de dile getirilmektedir. Bu noktada Türk Ocaklarının fikrî rehberliğinin parti siyaseti dışında kalan ama siyasete tesir edebilen bir konuma erişmesi, Ocak’a büyük itibar sağlarken Türkiye’nin ilerlemesine ve huzuruna katkı sunacaktır. Bundan yıllar sonra bu makaleyi yazmamıza vesile olan heyecan ve fikirlere sahip insanlar yine ortaya çıkacaktır. Gelecek nesillerin TBMM arşivlerine girdiklerinde Ocak ile alakalı tarihe düşülmüş yeni notlar bulabilmeleri için bir yol haritasının çizilmesi elzemdir.

        Gazi Meclis’in 100., Türk Ocaklarının 108. yılı kutlu olsun!

         

        Emre Kartal, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Doktora Öğrencisi, TBMM Milletvekili Hizmetleri Başkanlığı, Milletvekili Danışmanı.

        Kaynakça

        BOZDAĞ, Oğuzhan. (2013). Türk Ocakları İdeolojisi ve Mimarisi (1912 – 1931). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. Ankara.

        Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB). (2019). Yıllar itibarıyla günlük ve aylık asgari ücretler. https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/1237/gunluk_aylik_asgariucret.pdf. (ET: 22.03.2020).

        GÜRGÜR, Nuri. (2012). “Tarihî Binamız Neden Alınamadı, Nasıl Alınabilir?”. Türk Yurdu. 32 (295): 5-7.

        ROUSSEAU, Jean-Jaques. (2018). Toplum Sözleşmesi. (23. Baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yay., İstanbul.

        TBMM Soru Önergeleri. (2019). TBMM Çevrimiçi Yazılı ve Sözlü Soru Önergeleri Sorgulama Sistemi. https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/yazili_soru_sd.onerge_bilgileri?kanunlar_sira_no=248339, (ET: 20.03.2020).

        TBMM Soru Önergeleri. (2012a). TBMM Çevrimiçi Yazılı ve Sözlü Soru Önergeleri Sorgulama Sistemi. https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/yazili_sozlu_soru_gd.onerge_bilgileri?kanunlar_sira_no=113317.  (ET: 20.03.2020).

        TBMM Kanun Teklifleri. (1996-1997). TBMM Çevrimiçi Kanun Teklifi ve Tasarısı Sorgulama Sistemi. (Esas No: 2/53, 2/470, 2/679). https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/tasari_teklif_gd.sorgu_yonlendirme. (ET: 22.03.2020).

        TBMM Kanun Teklifleri. (1999-2000). TBMM Çevrimiçi Kanun Teklifi ve Tasarısı Sorgulama Sistemi. (Esas No: 2/485, 2/480, 2/467, 2/400). https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/tasari_teklif_gd.sorgu_yonlendirme. (ET: 21.03.2020).

        TBMM Soru Önergeleri. (2012a). TBMM Çevrimiçi Yazılı ve Sözlü Soru Önergeleri Sorgulama Sistemi. https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/yazili_sozlu_soru_gd.onerge_bilgileri?kanunlar_sira_no=113319 (ET: 20.03.2020).

        TBMM Tutanak Dergisi. (1986). 17. Dönem. 4. Yasama yılı. 30. Birleşim. Cilt: 33.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1988). 18. Dönem. 2. Yasama Yılı. 18. Birleşim. Cilt: 16.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1993a). 19. Dönem. 3. Yasama Yılı. 35. Birleşim. Cilt: 45.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1993b). 19. Dönem. 3. Yasama yılı. 57. Birleşim. Cilt: 50.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1994). 19. Dönem. 4. Yasama Yılı. 60. Birleşim. Cilt: 76.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1995). 19. Dönem. 4. Yasama Yılı. 148. Birleşim. Cilt: 93.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1996a). 20. Dönem. 1. Yasama Yılı. 42. Birleşim. Cilt: 4.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1996b). 20. Dönem. 2. Yasama Yılı. 1. Birleşim. Cilt: 11.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1996c). 20. Dönem. 2. Yasama Yılı. 35. Birleşim. Cilt: 17.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1997a). 20. Dönem. 2. Yasama yılı. 131. Birleşim. Cilt: 32.

        TBMM Tutanak Dergisi (1997b). 20. Dönem. 2. Yasama Yılı. 128. Birleşim. Cilt: 32.

        TBMM Tutanak Dergisi (1997c). 20. Dönem. 2. Yasama Yılı. 130. Birleşim. Cilt: 32.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1997d). 20. Dönem. 2. Yasama Yılı. 134. Birleşim. Cilt: 32.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1998a). 20. Dönem. 3. Yasama Yılı. 44. Birleşim. Cilt: 43.

        TBMM TutanakDergisi. (1998b). 20. Dönem. 3. Yasama Yılı. 80. Birleşim. Cilt: 51.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1998c). 20. Dönem 4. Yasama Yılı. 19. Birleşim. Cilt: 65.

        TBMM Tutanak Dergisi. (1999). 21. Dönem. 1. Yasama Yılı. 25. Birleşim. Cilt: 4.

        TBMM Tutanak Dergisi. (2000a). 21. Dönem. 2. Yasama Yılı. 69. Birleşim. Cilt: 28.

        TBMM Tutanak Dergisi. (2000b). 21. Dönem. 3. Yasama Yılı. 17. Birleşim. Cilt: 45.

        TBMM Tutanak Dergisi. (2006). 22. Dönem. 4. Yasama Yılı. 113. Birleşim. Cilt: 123.

        TBMM Tutanak Dergisi. (2012). 24. Dönem. 2. Yasama Yılı. 83. Birleşim. Cilt: 17.

        TBMM Tutanak Dergisi. (2014). 24. Dönem. 4. Yasama Yılı. 71. Birleşim. https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/tutanak_sd.birlesim_baslangic?P4=22107&P5=H&PAGE1=159&PAGE2=&web_user_id=18391506, (ET: 20.03.2020), 159.

        UĞUR, Hüseyin Hüsnü. (2009). Alparslan Türkeş’in TBMM’deki Konuşmaları (Kanun Tasarısı ve Teklifleri). TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yay., No. 132, Ankara.

         


        [i] 25.02.1949’da, TBMM Genel Kurulu’nun 8. Dönem, 3. Yasama Yılı, 52. Birleşimi’nde H. S. Tanrıöver’in Meclis Kürsüsü’nden yaptığı konuşmadan alınmıştır.

        [ii] Türk Ocaklarının en uzun süre Genel Başkanlığını yürütmüş olan H. S. Tanrıöver, TBMM’de yedi dönem milletvekilliği, iki kez de Millî Eğitim Bakanlığı yapmıştır.

        [iii] Bazı yasama dönemlerinde “Türk Ocağı” kelimesi başta Ankara’daki tarihî Türk Ocağı binasını nitelemek ya da diğer şehirlerdeki Türk Ocağı binalarını nitelemek için kullanılmıştır. Bunlar muhteva açısından makalenin amacı dışında olduğu ve makaleyi fazlasıyla uzatacağı için buraya dâhil edilmemiştir.