YENİ BİR HABERLEŞME ARACI OLARAK GENEL AĞ(İNTERNET) VE TÜRKÇE

Mart 2007 - Yıl 96 - Sayı 235



Gıyasettin AYTAŞ*

                                                                                                                                                                               Hülya DENİZ**

Giriş

Haberleşme ihtiyacı, insanlık tarihi kadar eskiye dayanır. Bu ihtiyacını gidermek isteyen insanoğlu, çeşitli vasıtalar kullanmıştır. Önceleri posta güvercinleri ya da duman aracılığıyla gerçekleştirilen ilkel haberleşme biçimlerinden, uydu yoluyla haberleşme imkânına sahip olan insanoğlu, günümüzde dünyanın herhangi bir yerinde, herhangi bir kimse ile çok kısa bir sürede hem sesli, hem de görüntülü haberleşme yapabilecek hale gelmiştir.

Etrafında olup bitenleri öğrenmek isteyen insanoğlu, bu isteğinin büyük bir kısmını haberleşme araçlarıyla gidermeye çalışmaktadır. Buna paralel olarak, kişisel ya da kitlesel haberleşme ürünlerinin bir yerden başka bir yere yollanması önem kazanmış, hızlı ulaşım araçları, haber taşımacılığında yaygın biçimde kullanılmaya başlamıştır. Önceleri canlı varlıkların yardımı ile yapılan haber alışverişi, telekomünikasyon alanındaki gelişmelerle, elektronik ortamı öncelikli bir kanal hâline getirmiştir. Görsel ve işitsel yayın alanındaki teknolojik gelişmeler, dünyayı evimize taşırken, kitle iletişim olanaklarının interaktif ortamlarla kişisel kullanıma da açılması haberleşmeyi geliştirmiştir (teletext, internet vb.).

Haberleşmede en önemli gelişmelerden biri de yazıdır. Yazının bulunmasıyla birlikte mektuplar yoluyla haberleşen insanoğlu, elektronik teknolojinin devreye girmesiyle aracısız haberleşme ortamını da yakalamış oldu. Bu değişimin olduğu alanlardan ilki 1969 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleşen internet ortamındaki haberleşmedir. Daha sonraki yıllarda, bu haberleşmenin gelişerek çok hızlandığı, zaman ve mekân sınırlamasına tabi olmadan geniş bir yelpazeye ulaştığı görülmektedir.

İnteraktif haberleşme, diğer adıyla elektronik ortamda haberleşmenin başlangıç tarihi yeni olmakla birlikte, gösterdiği gelişme, aklın kavrama sınırlarını zorlayacak boyutlara ulaşmaktadır. Her geçen gün yeni gelişmeler yaşanmakta, buna bağlı olarak da haberleşmeye duyulan ihtiyaç azalmamaktadır. Önceleri bireylerin karşılıklı haberleşmesi söz konusu iken, artık haberleşme ortak yapılmakta, bir haber bir tuşla binlerce kişiye aynı anda ulaşmaktadır. Ortak ağlar ve postalar oluşturulmakta, her gün yüzlerce haber, bu ortak ağlar aracılığı ile okuyuculara ulaşmaktadır.

Türkiye, genel ağa Nisan 1993’te bağlanmıştır. Bu bağlantı ilk defa ODTÜ’den yapılmıştır. Daha sonraki yıllarda diğer üniversiteler ve çeşitli kuruluşlar genel ağ adresi elde etmişlerdir.  Türk Telekom’un 1995 yılında açtığı ihale ile bir konsorsiyum tarafından oluşturulan TURNET, 1996 Ağustos ayında çalışmaya başlamıştır. Bunun yanı sıra Haziran 1996 tarihinde TÜBİTAK bünyesinde Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM) adıyla yeni bir merkez kurulmuştur. ULAKBİM’in temel görevlerinden biri en yeni teknolojileri kullanarak Türkiye çapında tüm eğitim ve araştırma kuruluşlarını birbirine bağlayacak Ulusal Akademik Ağ (ULAKNET) adıyla hızlı bir iletişim ağı kurmak ve bu ağ aracılığı ile bilgi hizmetleri vermektir.

İnternet aracılığıyla iletişim, bilgisayarların birbirine elektronik bir şekilde ağlarla bağlanmasıyla oluşmaktadır. İnternet üzerinde iletişim dört şekilde yapılmaktadır:

1. Elmek, denilen, kişiden kişiye olan iletişim.

2. Elmek grubu, şeklinde birçok kişi arasında gerçekleşen ve anlık olmayan iletişim.

3. Chat adı verilen, aynı andan birden çok kişinin bilgisayar ortamında karşılıklı konuşmasını gibi kişiden diğer kişiye ya da çok kişi arasında anlık iletişim.

4. Web sayfalarıyla gerçekleştirilen iletişim.

Teknolojide meydana gelen hızlı değişme ve gelişmelere paralel olarak yeni kelime ve kavramlara ihtiyaç duyulmasına neden olmaktadır. Türkçe’nin aktif olarak kullanıldığı alanları yaygınlaştırmaktadır.  Bilgisayarın hayatımızda yer alması ve iletişimde araç olarak kullanımının yaygınlık kazanması, yeni bir dil kullanım alanını da ortaya çıkarmıştır. Dilin kullanımına gereken özeni her ortamda olduğu gibi genel ağ ortamında da gösterilmesi gerekmektedir. Ancak, bu sayede sağlıklı bir iletişim gerçekleştirilebilir. Elektronik yazışmalarda, teknik hususların yanında dikkat edilmesi gereken ve iletişimin bir gereği olan bazı hususlar dikkate alınmalıdır. Bunlar:

1. Yazıların grubun konusuna uygun bir şekilde açık ve kısa bir şekilde yazılması gerekir.

2. Yazılarda alıntılara başvuruluyorsa mutlaka kaynağı belirtilmelidir.

3. Mesajın sonuna imza diyerek adlandırılan; adı, soyadı, görev ve posta adresi gibi bilgilerin yazılmasına dikkat edilmelidir (Akın, 1996: 134).

Görüldüğü gibi genel ağ hem kişiler açısından hem de kitle iletişimi açısından yeni bir iletişim ortamı oluşturmaktadır. Bu iletişim ortamında dil kullanımı da dil becerileri kazandırma ve dil incelemeleri alanlarında yeni boyutlar ortaya çıkarmıştır.

İnternet üzerinden yapılan haberleşmelerde yapılan dil hatalarının neler olduğunu somutlaştırmak üzere bir araştırma yapılarak bunların sonuçlarını değerlendirmenin, konu ile ilgili düşüncelerimizin somutlaştırılması açısından uygun olacaktır.

“İnternet Ortamındaki Yazışmalarda Türkçenin Kullanımı” adlı araştırmamızda, www.yahoo.com  sitesinde bulunan tartışma gruplarından veriler elde edilmiştir. Ekim 2002 tarihinde bu sitedeki Türkçe içerikli elmek grubu sayısının 1689 olduğu görülmüştür. Bu gruplara http://dir.groups.yahoo. com/dir/CulturesCommunity/ByLanguage/Turkish” adresinden ulaşılabilir. Buradaki tartışma gruplarının sayısının çokluğundan dolayı, bir sınırlandırmaya gidilmiştir. Bu sınırlandırmada grupların eğitim ve kültür içerikli olmasına, gruplardaki kullanıcı sayısının ve belirtilen ay içindeki elmek sayısının çok olmasına dikkat edilerek 15 tartışma grubu örneklem olarak alınmıştır. İnceleme esnasında bu ay içinde 150’den fazla elmeğe gelen gruplardan (oktaysinanoglu–654, cocukbakimi–258, alevalatli–180), diğer gruplardaki elmek oranı dikkate alınarak ilk 50 elmek incelemeye alınmıştır. Bu ay içindeki elmekler içinde de bir grup elmek değerlendirmeye uygun olmadığı için incelemeye alınmamıştır.

Tablo.1 Araştırmada Kullanılan Tartışma Grupları, Bu Gruplarda Ekim 2002’de Yapılan Yazışma Sayısı, Çıkartılan ve Değerlendirmeye Alınan Elmek Sayıları

 

Grup Adı

Ekim 2002’deki Elmek Sayısı

Çıkarılan Elmek Sayısı

Değerlendirmeye Alınan Elmek Sayısı

1

alevalatli

(180) 50

2

48

2

aryonis · Arastirma Yontemleri ve Istatistik

24

-

24

3

beyindili · BEYIN DILI NLP GRUBU

33

17

16

4

Cocukbakimi  mail grubu

(258) 50

-

50

5

Dergibim

52

21

31

6

duygusalzeka

142

28

114

7

egeuniversitesi

50

36

14

8

egitim_gurubu

47

38

9

9

EĞİTİM SİTELERİ EDİTÖRLERİ MAİL GURUBU:

26

13

13

10

Felsefe_ogretimi · Felsefe Öğretimi

85

39

46

11

ogretmenler · Ogretmenler platformu

83

42

41

12

oktaysinanoglu 

(654) 50

-

50

13

okuloncesinet · Okuloncesi.net Group

23

9

14

14

TARİH EĞGİTİMİ

73

11

62

15

Turkoloji

70

12

58

       TOPLAM

858

268

590

Araştırmada değerlendirmeye esas alınan metinler, elmeklerdir. Elmekler haberleşmeyi elektronik ortamda sağlayan bir yazılı anlatım ürünüdür. Elmekler, amacı ve bazı özellikleri bakımından da mektup türüne benzemektedir. Mektuptan farklı olarak elektronik ortamda kullanılmasından kaynaklanan kendine mahsus bazı özellikleri vardır. Elmeklerin incelemesinde bütün bunları kapsayacak bir değerlendirme şekli ortaya koymak gerekmektedir. İlgili kaynak taraması sonucunda,  yazılı anlatım, mektup ve elmeğin kendine has özellikleri dikkate alınarak elmekler aşağıdaki açılardan değerlendirilmiştir:

1. Yazılı anlatım kuralları bakımından;

1.1. İmlâ kurallarına uygunluk

1.2. Noktalama işaretlerine uygunluk

1.3. Anlatım bozuklukları

2. Mektup türü özelliklerini taşıması bakımından;

2.1. Tarih yazımı

2.2. Hitap

2.3. Ana metin

2.4. Hürmet ifadesi

2.5. İsim ve imza

3. Elmeklere ait özellikler bakımından;

                3.1. Elmeklerde olan “konu” başlığının bulunması ve çeşitliliği

                3.2. Elmeklerin yazılış amaçlarındaki çeşitlilik

                3.3. Genel ağda kullanılan simgelerin elmeklerde kullanımı

                3.4. Elektronik ortamdaki yazışmalarda, yazıda bir noktaya dikkat çekmek amacıyla yapılanlar.

1.1. İmlâ Kurallarına Uygunluk

Araştırmada incelenen elmekler, imlâ kurallarıyla ilgili olarak; büyük harf kullanımı, küçük harf kullanımı, birleşik kelimelerin yazımı,  “de” bağlacı ve ekinin yazımı, “ki” bağlacı ve ekinin yazımı, “mi” soru ekinin yazımı, düzeltme işaretinin kullanımı ve kelimelerin doğru yazımı açılarından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda elmeklerde yazım kurallarıyla ilgili hata sayıları şu şekilde ortaya çıkmıştır.

Grafik.1 Elmeklerdeki İmlâ Kurallarıyla İlgili Hata Sayıları

 

1.2. Noktalama İşaretlerine Uygunluk

Araştırmada elmeklerin incelemeye alındığı hususlardan birisi de, noktalama işaretlerinin yerinde ve doğru kullanılıp kullanılmadığıdır. Elmekler, nokta, virgül, noktalı virgül, üç nokta, tırnak işareti, tek tırnak işareti, soru işareti, kesme işareti, ünlem işareti ve iki noktanın doğru ve yerinde kullanımı açısından değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmenin sonuçlarına göre hata sayıları Grafik. 2.’ de gösterilmektedir.

Grafik.2 Elmeklerdeki Noktalama İşaretleriyle İlgili Hata Sayıları

 

1.3. Anlatım Bozuklukları

Çalışmada elmeklerin yazılı anlatım açısından değerlendirmeye alındığı bir husus da, anlatım bozukluğudur. Yapılan incelemede tartışma gruplarındaki cümle sayısı ve anlatım bozukluklarının sayısı aşağıdaki tabloda belirtilmektedir.

Tablo.2 Gruplardaki Cümle Sayıları ve Anlatım Bozukluğu Olan Cümle Sayıları

Grubun Adı

Cümle Sayısı

Anlatım Bozukluğu

alevalatli

378

60

Aryonis · Arastirma Yontemleri ve Istatistik

162

13

beyindili · BEYIN DILI NLP GRUBU

166

75

Cocukbakimi  mail grubu

252

29

Dergibim

344

37

duygusalzeka

2038

255

egeuniversitesi

40

3

egitim_gurubu

161

11

EĞİTİM SİTELERİ EDİTÖRLERİ MAİL GURUBU

70

7

Felsefe_ogretimi · Felsefe Öğretimi