Müstecip Ülküsal, Dobruca ve Türkler

Şubat 2012 - Yıl 101 - Sayı 294

                 Kırım Türklerinin siyasi önderlerinden Müstecip Ülküsal (1899-1996) uzun bir ömür sürmüştür. Memleketi Romanya’da siyaset, kültür adamı olarak azınlıkta kalan Türk toplumunun kültürel varlığını devam ettirebilmek gayesiyle Türkiye’ye göç ettiği 1940 yılına kadar hizmet etmiştir. Bu tarihe kadar hizmet alanına öğretmenlik yaparak kısa sürelerle kaldığı Kırım ve Türkiye’de dâhildir.1940 yılından sonra Türkiye’de yaşamış ve siyasi rehberi Cafer Seydahmet Kırımer’in talimatları çerçevesinde Kırım’ın kurtuluş mücadelesine hizmet etmiştir. Emel dergisini o tarihte Romanya’nın hudutları içinde bulunan Pazarcık’ta 1 Ocak 1930 tarihinden itibaren neşretmeye başlamıştır.[1] Kırımer’in Emel’de ilk yazısı 5. sayıda çıkmıştır. Dergiyi daha sonra Köstence’ye taşımıştır. Kırımer’in 1960 yılında vefatıyla Kırım Milli Merkezi’nin başına geçmiş 1940 yılında ara verdiği Emel dergisini 1961 yılından itibaren yeniden neşretmeye başlamıştır.

         

        Kırım’da Emel dergisiyle birlikte bazı kitaplar neşretmiş, Türklerin meskûn bulunduğu şehirlerde belli dönemlerde milli piyesler sahneye koymuş, bizzat bunlarda rol almıştır. Topladığı malzeme ile 1940 yılı ortalarında Köstence’de Emel dergisinin Latin harfleriyle Dobruca ve Türkler isimli kitabını neşretmiştir. Önceden sattığı evin parasının bir kısmını bu basım işinde harcamıştır. Ayrıca kitabın baskı masraflarına katkı olmak üzere çok iyi ilişki içinde bulunduğu Bükreş Büyükelçisi Hamdullah Suphi Tanrıöver, 20 bin Ley yardım etmiştir.[2]

         

        Emekli General Hüseyin Hüsnü Emir Erkilet, Son Posta gazetesinin 3 ve 4 Eylül 1940 günlü nüshalarında bu kitap hakkında yayımladığı iki uzun makalede, övücü ifadeler kullanmıştır.

         

        Ülküsal, Romanya’da neşir güçlüklerinin artması üzerine Emel dergisini kapatmış ve 18 Kasım 1940 tarihinde Türkiye için aldığı serbest göçmen vizesi ile Köstence’yi terk etmiştir. İstanbul’a gelmiş ve 27 Ocak 1941’de Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmuştur. Bu arada Türkiye’ye gelmeden önce birisinin vasıtası ile Romanya’da bastırdığı kitabının satın alınması için 26 Eylül 1940 tarihli bir dilekçe ile Milli eğitim Bakanlığı’na müracaat etmiştir. Dilekçesine iki adet örnek kitap ile Hamdullah Suphi Tanrıöver’in dönemin bakanı Hasan Ali Yücel’e hitaben yazdığı mektubu da eklemiştir. Örneğini sunduğumuz dilekçeye ekli olduğu belirtilen mektup bakan tarafından hıfzedilmiş olmalıdır. Dilekçeyi Romanya’da kullandığı Müstecip Hacı Fazıl unvanıyla imzalamış ve cevap adresi olarak ‘Ali Ekber Tümen, Ulus Caddesi-Ankara’yı göstermiştir. Günümüzde kapanmış olan Tümen Kitabevi, Ankara’da milliyetçi yayınların bulunabildiği nadir yerlerden biridir. Ali Ekber Tümen, aslen İdil Ural Türklerindendir. Tümen Kitabevi önce, Ulus’ta Anafartalar Caddesi üzerinde Zincirli Cami’nin yanında sıralanan çoğunluğu tek katlı olan sıra dükkânların birinde açılmıştır. Arkasında tarihi Yeni Sinema bulunuyordu. Dükkânda önce kitap ile birlikte kıymetli kâğıtların satışı yapılmış, giderek Ulus’un semt olarak ticari ağırlığını kaybetmesi üzerine Yenişehir’de Atatürk Bulvarı, Nu: 78, Tlf: 23295, Yenişehir-Ankara adresine, şimdi ki Divan Pastanesinin yerinde bulunan binaya nakledilmiştir. Kitabevini Ali Tümen’den ziyade Eskişehir Alpu ilçesine bağlı Rumeli ve Kırım muhacirlerinin iskân edildiği Mamure köyünden olan Mahmut isimli tezgâhtar bir Kırım Türkü çalıştırmıştır. Ali Ekber Tümen’in sahibi olduğu Sezenler Sokak’taki bahçe içinde tek katlı müstakil bina, sonraki yıllarda yıkılarak arsası üzerinde günümüzde Türk Yurdu’nun idarehanesinin de bulunduğu apartman yapılmıştır.

         

        Milli Eğitim Bakanlığı Neşriyat Müdürü Faik Reşit Ünat, 26 Kasım 1940 tarihli yazı ile Dobruca ve Türkler isimli eserin satın alınıp alınmaması hususunda Talim ve Terbiye Dairesi Reisliği’nin görüşünü sormuştur. Başkanlık 27 Kasım 1940 tarihinde yazıyı kurul üyelerinden, geleceğin Milli Eğitim Bakanı Reşat Şemsettin Sirer’e havale etmiştir. Sirer, başkanlığa verdiği 4 Aralık 1940 tarihli kısa raporunda, “Müstecip H. Fazıl tarafından telif ve neşrolunan Dobruca ve Türkler adlı eserden umumi kütüphanelerimize tevziine yetecek miktarının Vekillikçe satın alınmasının muvafık olacağını arzederim” ifadesiyle uygun görüş bildirmiştir.

         

        Ülküsal, hatıralarında kitabından 150 tanesini Milli Eğitim Bakanlığı’nın satın aldığını ve bedeli olan 150 lirayı ödediğini belirtiyor.[3]

         

         

        

         

         

         

        


        


        

        [1] Dergi hakkında yazımıza bkz. Emel, Türk Yurdu, sayı 213, Mayıs 2005, s.113-118.


        

        [2] Müstecip Ülküsal, Kırım Yolunda Bir Ömür Hatıralar, Ankara 1999,s.275


        

        [3] A.g.e., s.280.


Türk Yurdu Şubat 2012
Türk Yurdu Şubat 2012
Şubat 2012 - Yıl 101 - Sayı 294

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele