Gaspıralı İsmail Bey (Dilde, Fikirde, İşte Birlik)

Temmuz 2015 - Yıl 104 - Sayı 335

        Geçtiğimiz yıl Türk dünyasının yetiştirdiği en büyük isimlerden gazeteci,eğitimci,düşünür İsmail Gaspıralı’nın 100. doğum yıldönümüidi. Bu vesileyle Türkiye’de ve dışarıda toplantılar yapıldı. Sözler uçtu geriye kalıcı, kayda değer matbu bir eser ortada görünmedi. Türk Ocağı İstanbulŞubesi bir yıl sonra Cafer SeydahmetKırımer’in1934’te neşredilenGaspıralı İsmail Bey isimli eserini açıklamalı yeni baskısını yaparak önemli bir hizmeti yerine getirmiştir.[1]Kırımer’in bu eseri en son 1996’da yeniden basılmıştı. Bu eserin neşredildiği yıllarda Gaspıralı hakkındaki en önemli araştırma idi.Bu sebeple uzun yıllar onun hakkında yazanlar bundan istifade etmekle birlikte ekseriyeti kaynak göstermedi. Gazetesi Tercüman’ın Türkiye’de tam bir koleksiyonu yoktu. YabancılarınTercüman’ın mikrofilmini hazırlamalarından sonra az sayıdaki akademisyen yazılarının tamamını inceleme ve değerlendirme imkânı buldu. Hakkında derli toplu araştırmalar neşredilmekle birlikte, henüz son söylenmemiştir.

         

        Eserin yazarı Kırımer, Kırım Türklerinin bağımsızlık mücadelesinin önderidir.Çelebi Cihan’ın Ruslar tarafından öldürülmesinden sonra mücadelenin bayraktarlığını yapmış, ak toprak Kırım’ın Sovyet ege menliğine geçmesinden sonra hariçte yürütülen mücadelenin 1960 yılındaki vefatına kadar siyasi önderliğini yürütmüştür. Gaspıralı hakkındaki bu eser döneminin Türkiye basınında [2],içeride ve dışarıda ki Türkçü neşriyatta büyük yankı bulmuştur.[3]Hakkında tanıtma yazıları neşredilmiştir.[4]Atsız’ın tanıtma yazısıEmel dergisinde iktibas edilmiştir.[5]

         

        Gaspıralı Çarlığın egemen olduğu topraklarda yaşayan, eğitimden mahrum bıraktığı Türk uruglarını karanlıktan aydınlığa çıkarıp önlerini açarak milletleşme sürecine sokmak gayesiyle usulü cedit hareketini başlatmıştı.Tercüman’da, “Dilde,fikirde,işte birlik” ibaresiyle sembolleşen,mutedil bir Turancılığın savunmasını yapmıştır. Eğitimciliğinin ana temeli okuma ve yazmanın hızlı öğrenimi yanında fen bilimlerinde muhteva kazanılmasına yöneliktir.Yeni usul eğitim sistemine uygun olarak ders kitapları yazdı. Bölgelerinde onun yolundan giden eğitimciler, gazetecilerle sıkı ilişki içinde oldu.İdil Ural bölge sinden gazeteci, eğitimci Ahmet Hadi Maksudi bir yıla yakın Bahçesaray’da yanında eğitim ve matbuat sahasında bir tür staj yaptı. Gazetesinde çalıştı, Zincirli Medresesi’nde öğretmenlik yaptı.1895’te Kazan’a döndüğünde Gaspıralı’dan öğrendiklerini uygulamaya koydu. “Muallim-i Evvel” ismiyle alfabe ve ders kitapları hazırladı. Alfabe 1918 yılına kadar 32.baskı yaparak sadece İdil-Ural’da değil,Baş kurt, Özbek,Kazak,Kırgız çocukları tarafından kullanıldı.Öğretimin Türkçeleştirilmesi ve modernleştirilmesi,bütün Türk dünyasında ortak bir dilin gerekliliği onun gerçekleştirmeye çalıştığı hedeflerdir.

         

        Gaspıralı’nın,1911 yılında çıkmaya başlayan Türk Yurdu’nda da etkisi büyüktür.Derginin ilk dönemle rinde fikirlerini önem verildiği görülmektedir. Dergide çok sayıda makalesi basılmıştır.Tercüman’ın ele aldığı konular Türk Yurdu’nda işlenmiştir.Kırımer, Türk Yurdu’nda “Seyyah”müstearı ile çıkan yazıların Gaspıralı’ya ait olduğunu düşünmektedir.

         

        İstanbul Türk Ocağı,Türkün büyük evladı Gaspıralı hakkında ki bu eseri neşretmekle kadirşinaslık göstermiştir. Aynı zamanda düşünce ve hareket adamı olan Kırımer’i n adını diri tutmuştur.Eserin diline müdahale edilmemesi ayrı bir takdir konusudur. Bu tutumu ile Kırımer’in“Rus Tarihinin İnkılaba, Bolşevizm’e ve Cihan İnkırazına Sürüklenmesi” isimli eserinin adını değiştirerek bastıranlara örnek olmuştur.

         


        


        

        [1] Cafer SeydahmetKırımer, Gaspıralı İsmail Bey (Dilde, Fikirde, İşte Birlik) ,Yay. Haz. Cezmi Bayram, İstanbul 2015, Türk Ocakları İstanbul Şubesi yayını.


        

        [2][2]M.N.,Öztürkçe ve Gaspıralı İsmail Bey, Hakimiyeti Milliye,30.6.1934,s.3; Milliyet,17.11.1934


        

        [3] Saadet (Çağatay),Gaspıralı İsmail Beg (Dilde, Fikirde, İşte Birlik),Yana Milli Yul, sayı 90(80),Eylül 1934,s.23-25


        

        [4] Atsız, “Büyük Bir Türkçünün Hatırasının Kutlulanması”, Orhun, sayı 7,25.5.1934,s.136-137


        

        [5]Emel, sayı 8,1.8.1934,s.27-28


Türk Yurdu Temmuz 2015
Türk Yurdu Temmuz 2015
Temmuz 2015 - Yıl 104 - Sayı 335

Basılı: 10 TL

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele