PROF. DR. M. CİHAT ÖZÖNDER

Ağustos 2007 - Yıl 96 - Sayı 240

 

         

        İstanbul 3. Bölge'den MHP Milletvekili seçilen Prof. Dr. Mehmet Cihat Özönder’i, 26 Temmuz 2007 Perşembe günü saat 07.30 sıralarında Esenboğa Yolu'nda meydana gelen trafik kazasında yitirdik.

         

        Kısa Hayat Hikâyesi

         

1947 yılında Ankara`da doğdu. 1971 yılında H.Ü. Sosyoloji Bölümünü bitirdi ve aynı bölümde asistanlık görevine başladı. 1979 yılında "Manisa Salihli`de Meskûn Kazak ve Bulgaristanlı Göçmenlerin Sosyo-Kültürel Yapıları" konulu tezle doktora çalışmasını tamamladı. 1981 yılında Güney Kore "Hankuk University of Foreign Studies" de iki yıl süre misafir öğretim üyesi olarak Türk Kültürü, Sosyal Yapısı, Folkloru ve Tarihi konularında ders verdi. 1984 yılında Doçent, 1992 yılında Profesörlük unvanını aldı. 1991 yılında Ankara`da KÖK Sosyal Araştırmalar Vakfı (KÖKSAV) kurucusu olarak Vakfın Başkanlığına seçildi. 1997 yılında Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü kurucusu ve müdürü oldu. Hacettepe Üniversitesi dışında 1994 yılından itibaren İçişleri Bakanlığı Polis Akademisi, Gülhane Askeri Tıp Akademisi’nde Sosyoloji dersleri, Ankara Üniversitesi DTCF Çağdaş Türk Lehçeleri Bölümü’nde Türk Kültürü ve Metodoloji dersleri verdi. Evli olup İngilizce ve Korece bilmekteydi.

                Özönder’in Yetiştiği Sosyal Çevre

1947 yılında Ahmet Nuri Bey ve Beyza hanımın birinci çocuğu olarak Ankara’da dünyaya geldi. Ahmet Nuri Bey babasının askeri tabip olmasından mülhem askerlik mesleğini seçen bir subay. Annesi bugünkü Makedonya ve Yunanistan arasındaki Poyran adlı bir kasabada Eceoğlu Yörüklerine mensup bir aileden gelme. Osmanlı’nın Balkanlardan çekilmek zorunda kalmasıyla yaşanan göç dalgasında ailesini kaybeden çocuklara Cumhuriyetin sahip çıkmasıyla İstanbul’da Kandilli Kız Lisesinde devlet tarafından okutulmuş; daha sonra DTCF Antropoloji bölümüne kaydolmuş ve memuriyete başladığı için okulu bırakmak zorunda kalmış. Genel Kurmay’daki memuriyeti dolayısıyla Beyza Hanım, Ahmet Nuri beyle tanışarak evlenmiş ve hayatlarını büyük oranda Ankara’da geçirmişler. 

Babası Ahmet Nuri Bey Askeri Tıbbiyeli bir babanın yetiştirdiği bir Cumhuriyet subayıdır. Osmanlı’dan cumhuriyete uzanan sürecin en dinamik kesiminde rol alan bir aile ortamı Cihat Özönder’in yetişmesinde ve fikri dünyasının şekillenmesinde önemli rol oynar. Bir taraftan Osmanlı mirası, bir taraftan cumhuriyet hassasiyetleri olduğu gibi yansır. Aynı zamanda devletin egemenliğini kaybettiği topraklardan yaşanan göç ve geri çekilme dalgalarının yansıması olduğu gibi etkileyecektir. Anne Beyza Hanım, Türk toplumunda ve tarihinde yaşanan savrulmanın bir parçası ve en yakın şahididir. Bu savrulma esnasında kardeşiyle birlikte İstanbul’a sığınabilmiş şanslı ve o kadar da hüzünlü insanlarından birisidir.

Özönder’in çocukluğu, subay bir babanın evladı olarak beş yaşına kadar Anadolu’nun değişik şehirlerinde geçer. Aile Ankara’ya dönüşte Aydınlıkevler semtinde yerleşir. Okul hayatına altı yaşında Ankara’da Sarar İlkokulunda başlar. Aydınlıkevler ilkokulunda bitirir. Buradan sonra Mimar Kemal Ortaokuluna devam eder. Lise eğitimini Ankara Gazi Lisesi’nde tamamlar. O dönemler Ankara Gazi Lisesi Ankara’nın önde gelen sayılı okulları arasındadır. Ankara cumhuriyetin başkenti olarak Türkiye’nin gelişmesinde ve modernleşmesinde öncü durumdadır ve eğitim alanında da özen gösterilmektedir. Cumhuriyet döneminin en modern okulları Ankara’da kurulmaya çalışılmıştır. Ankara okulları cumhuriyetin aydın eğitimcileri tarafından desteklenmektedir.

Özönder Gazi Lisesi döneminin hayatında önemli yeri olduğunu belirtir. O dönemdeki hocalarının fikri dünyasının şekillenmesinde önemli rolleri olduğunu kabul eder. Okulun müdürü Sivas İlköğretmen Okulu’nda ünlü Türkçü Necdet Sançar’ın öğrenciliğini yapmış olan Veli Soysaldı idi. Benzer şekilde mesela tarih derslerine giren Enver Behnan Şapolyo, Atatürk dönemini bir canlı şahit olarak ve milli bilinç içinde anlatır. Cumhuriyetin kuruluşunu ve Atatürk döneminde yaşananları birinci ağızdan bir tarihçiden dinlemek büyük bir şanstır. Öğrenciler adeta o dönemi yaşayarak öğrenirler ve bilinçlenirler. O dönemin Gazi Lisesinde görev yapan hocalar kendi sahalarında iddialı ve birikimli kimselerdir.

Lise eğitimini tamamladıktan sonra yükseköğretim seçeneklerini değerlendirir. O zamanlarda her üniversite veya yüksek okul kendi sınavını kendisi yapmaktadır. Ailenin de teşvikiyle hem Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesini, hem de Ortadoğu Teknik Üniversitesine başvurur ve sınavlarını kazanır.

Sosyoloji okuma hedefi Özönder’in bilinçli yaptığı bir tercihtir. Lise yıllarında sosyal bilimlere eğilimi olduğu için ilk tercihini bu dönemde yapmıştır. Fen ve edebiyat kollarının ayrılmasında, sosyal bilimlerin öncelikli hedefi durumundaki Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne gitmek istediğini belirterek babasının edebiyat koluna kayıt yaptırmasını sağlamıştır. Bu tercihe babasının destek olmasıyla beraber başarılı bir öğrencilik hayatı yaşamıştır. O dönemde bütün derslerden ve sınıflardan toplu bitirme sınavları yapıldığı için, henüz bu sınavlara girmeden hem Ankara Üniversitesi’ni, hem de ODTÜ’yü kazandığını öğrenir. Sonra bu sınavları vererek mezun olur. Bu arada spor hayatının yoğunluğu da bu çalışmaları etkiler. O yıl hayatı için çok yoğun bir yıl olur.

ODTÜ İdari Bilimler Fakültesine kaydını yaptırır. Branş olarak tercihi sosyal bilimler okumaktır. Ancak bu sıralarda sporla ilgilenmesi de tercihini etkiler. ODTÜ’de bir taraftan hazırlık sınıfını okurken bir taraftan da Lise yıllarında başladığı atletizm çalışmalarına devam eder. Arkadaşlarıyla birlikte ODTÜ’nde atletizm takımı kurma hedefiyle yaptığı tercih sonuca götürür ve hazırlık öğrencisi olduğu 1967 yılında, içinde yer aldıkları ODTÜ atletizm takımı Türkiye şampiyonu olur. Fakat atletizm ve öğrencilik birbiriyle çok uyumlu gitmez. Bir yandan müsabakalar, bir yandan okul eğitimi devam ederken, atletizm takımının bütün sporcuları Manisa’da bir şampiyonada iken final sınavlarına giremeyerek eğitimlerini aksatırlar. ODTÜ’deki 1. sınıftan böylece atılmış olurlar.

Mahkeme kararıyla tekrar hak kazanmalarına rağmen, yeniden sınava girdiği için bu defa başka bir fakülteye, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal ve İdari Bilimler Fakültesine kaydını yaptırır. Bu tercihinde sosyoloji eğitimi yapma isteği ağır basar. Henüz Ankara Üniversitesinden yeni ayrılmakta olan Hacettepe Üniversitesi’nde sosyoloji bölümünü kurmakla görevlendirilmiş olan Nihat Nirun ile kayıt yaptırmadan önce tanışmak ister. Aynı anda iki yere de kazanmış göründüğü için tercihte bulunması gerekmektedir. Bunun için Nihat hocaya bu bölümde okumak istediğini ve ilerde akademisyen olmak istediğini belirtir. Eğer şartları buna uygunsa bu bölüme kayıt yaptırmak istediğini belirtir. Bu durum Özönder’in geleceğe yönelik ciddi bir tercih ve hedef koyduğunu gösterir. Böylece Hacettepe sosyoloji bölümünün 2. öğrenci grubu içinde yer alır ve mezun olur.

Nihat Nirun ile yaptığı ilk görüşme Özönder’in bölümdeki sorumluluğunu ve iddiasını artırmıştır. Artık sosyolojide başarılı olmak ideal haline gelmiştir. Daha birinci sınıfta sosyolojiye giriş dersinin birinci ayının sonunda, Nihat hoca derste anlatması için seminer hazırlamasını ister. İlk ders tecrübesini burada yaşadığını belirtir. Bu seminer için İngilizce sosyoloji kaynaklarından yararlanarak hazırlık yapar. O derste hayatında hiç unutmayacağı bir konu olarak: “sosyal hareketlilik” konusu işlenir. Bu ders anlatma denemesi hayatında önemli bir tecrübedir. Nihat Nirun hoca bu vesileyle hem bir kontrol, hem de bir alıştırma yapar. Baştan asistanlığa talip olan öğrencisinin bu ilk sınavıdır.

Hacettepe’deki öğrencilik hayatında artık önünde bir hedef vardır ve buna göre çalışmalarını yürütmesi gerekmektedir. Fakat bu dönem, bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de 68 boykotlarının yoğunlaştığı bir dönemdir. Bu dönem gerçekten sıkıntılı bir dönemdir. Hocaların tutumundan, öğrenciler arasındaki farklılaşmanın artmasına kadar bir yığın problem bütün öğrencilere zarar vermiştir. Etkilenmeyen öğrenci hemen hemen yok gibidir. Öğrencilerin boykotlara girmesi de girmemesi de problem teşkil etmekte, sol-sağ ayırımı ve kutuplaşmalar artmaktadır. O dönemin üniversite gençliği çok hızlı bir şekilde politize edilmiştir. Özönder de bu çalkantıların arasında kalan bir sosyoloji öğrencisidir artık.

Özönder’in lisans dönemi 68 boykotlarının tam ortasına denk gelir. Hacettepe Üniversitesinde o dönemin boykotu altı ay sürdü. Altı ay boyunca öğrenciler derslere giremez. Henüz bütün bölümler Hacettepe merkez kampusundadır. 68 boykotlarından o dönemin öğrencileri gerçekte büyük zarar görürler. Gerek hocaların tutumu, gerek öğrenciler arasındaki farklılaşmalar bir hayli sıkıntı yaratır. Bu dönemden etkilenmemiş insan pek yoktur. Bu dönemde Fransa’daki öğrenci olayları Türkiye’de de yansıma buldu. Öğrenciler sol – sağ şeklinde çok hızlı bir şekilde ayrıştı ve çok hızlı bir şekilde politize oldu. Boykotlar ve işgaller başladı. Özönder’in de içinde bulunduğu Türkiye’deki üniversite gençliği bunların tam ortasında kendini buldu.

               

 

        Prof. Dr. M. Cihat ÖZÖNDER’ in Yayınlarından Seçmeler

         

        1. Türk Folklor Uygulamaları ve Japon Örneği, Ankara Ticaret Odası Dergisi, sayı l, Ankara, Ocak 1976

        2. Turizm ve Tanıtma Bakanlığı Halk Oyunları Topluluğu ve İlk Gösterisi Üzerine Düşünceler, Türk Kültürü, T.K.A.E, sayı 165, Temmuz 1976

        3. Manisa İli, Salihli İlçesi Kurtuluş Mahallesinde Meskun Göçmenlerin Sosyal Bünyeye intibakları, (basılmamış doktora tezi), H.Ü. MESEF, Ankara, Ocak 1979.

        4. Çağdaş Uygarlık Düzeyi ve Atatürk I-II, Çığ Dergisi, sayı 1-2, Ankara,19 81

        5. Yabancıların Türkçe Öğrenmelerini İstiyor muyuz? Yeni Çığ Dergisi, İstanbul, sayı: Ocak 1982

        6. Türkiye'deki Kazak Göçmenlerinin Dinî Yapıları ve Şamanlık Bakiyeleri, II. Milletler arası Türk Folklor Kongresi Bildirileri Cilt IV, G.Ü.B.Y.Y.O. Basımevi, Ankara 1982

        7. Köy Kalkınmasının·Başarılı bir Uygulaması: Kore'de "Saemaul Undong" Yeni Cemaat Hareketi, H.Ü.Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 2, sayı l, Ankara 1984.

        8. Kültür Bütünleşmesi ve Alt-Kültür Grupları Hakkında Düşünceler, Türk Kültürü Araştırmaları: Necati Akder Armağanı, T.K.A.E. Yay. Ankara 1984

        9. A.B.D.'ndeki Türk Lobi Çalışmaları ve Diğer İmkânlar, Türk Kültürü, TKAE Yay. sayı:27l, Ankara, Kasım 1985

        10. Doç. Dr. Bahaddin Yediyıldız: Ordu Kazası Sosyal Tarihi (1455-1913), Türk Kültürü, TKAE Yay., sayı 279, Ankara,Temmuz 1986

        11. Türk ve Kore Halk İnançları Arasındaki Benzerlikler, III. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, Kültür ve Turizm Bakanlığı MİFAD Yay. 8ó.cilt:N, Ankara 1987

        12. Türk Sosyo-Kültürel Bütünleşmesinde Mehmet Akif’in Yeri, Fırat Üniversitesi, Çanakkale Zaferi ve Mehmet Akif Ersoy Sempozyumu (Basılmamış Tebliğ) Elazığ, 18 Mart 1987

        13. Simbiyotik Bir Cemaat: Andın Çevresi Abdalları, Türk Folkloru Araştırmaları 1988/l, Kültür ve Turizm Bakanlığı MİFAD Yay: 90, Ankara 1988

        14. Sosyal-Kültürel İlimlerde Saha Araştırmalarının Ehemmiyeti, Türk Kültürü Araştırmaları: Erol Güngör İçin, TKAE Yay. 79, seri: I. sayı A.ll, A.Ü. Basımevi, Ankara 1988

        15. Pomak Türkleri, Batı Trakya'nın Sesi, sayı:4, İstanbul, Mayıs Haziran 1988.

        16. Balkanlarda Yok Edilmeye Çalışılan Bir Millet: Makedonlar, Batı Trakya'nın Sesi, sayı: 7-8, İstanbul, Aralık 1988

        17. Göçmenlerin Köylere Yerleşmelerinde Karşılaşılan Problemler Selçuk Üniversitesi, Türkiye'de Köy Sorunları Sempozyumu, (Basılmamıştır), Konya, 25-26 Ocak 1988.

        18. Batı Trakya Türklerinin Sosyo-Kültürel Yapısı, Selçuk Üniversitesi, Türk -Yunan İlişkileri Sempozyumu, (Basılmamıştır), Konya, 4 Mayıs 1988

        19. VIth. Consultative Meeting: CODİESEE-UNESCO; Turkey, Veszprem, Macaristan, 20-23 Haziran 1988.

        20.CODIESEE Türkiye Koordinatörlüğü: 20-23 Haziran 1988 Tarihleri Arasında CODIESEE Bölge Koordinatörlüğü ve Macaristan Tarafından Yapılan VI. Güney ve Güneydoğu Avrupa Ülkeleri Eğitimde Yenilikler Programı Danışma Toplantısı Raporu (Alparslan Bahçeci ile birlikte), Ankara, Temmuz 1988.

        21. Türk- Yunan İlişkileri ve Batı Trakya, Batı Trakya Gerçeği ve İnsan Hakları, Aydınlar Ocağı Konferans Salonu, İstanbul, 21 Ocak 1989.

        22. Kitap Tanıtma: Yunan Oyunu; Türk-Yunan İlişkilerinin Gerçek Yüzü, Batı Trakya'nın Sesi, sayı:10-12, İstanbul, Mayıs-Ekim 1989.

        23. Yükseköğretim Gençliğinin Beklentileri ve Problemleri, Türk Toplumu ve Gençlik Sempozyumu, Devlet Bakanlığı ve Erciyes Üniversitesi, Kayseri, 3-5 Nisan 1989.

        24. Türk Eğitim Sistemi ve Yenilikler, UNESCO-COIESEE Toplantısı, Frascati, Roma, İtalya, 5-9 Haziran 1989.

        25. Eğitimde Bilgisayar Destekli Audio-Visuel Teknoloji Uygulamaları, UNESCO-CODIESEE Toplantısı Sonuç Raporu (Fransızca) Budapeşte, Macaristan, 28 Ağustos- 2 Eylül 1989.

        26. Türk Kültürel Varlığının -Ayrılmaz Bir Parçası; Balkanlardaki Pomak Türkleri (Batı Trakya'nın Sesi Dergisinden İsim Değişikliği ile İktibas Edilmiştir), Yeni Düşünce, sayı: 412-413- 414, 22-29 Eylül, 6 Ekim 1989.

        27. Milli İdeoloji Şart, Türkiye Gazetesi, İstanbul, 4 Ekim l989.

        28. Kore-Türk Kültür Benzerlikleri Çok Fazla (Korece: Hangug Toki Munawha Yusacoem Manda) Meil Sinmun,( Günlük Gazete) Kore, Seul, 31 Ocak 1990.

        29. Türk Sosyo-kültürel Yapısı İçinde Adetler, Örfler, Görenekler Gelenekler (Nihat Nirun ile birlikte) Milli Kültür Unsurlarımız Üzerinde Genel Görüşler, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Sayı: 46,Ankara 1990.

        30. Ermeni Propagandasının Altındaki Gerçekler, Yakın Tarihimizde Van Sempozyumu, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Rektörlüğü Yayını 6, Van Yüksek Öğretim Kurumu Basımevi, Ankara,2-5 Nisan 1990.

        31. Yunan Eski Yunan: Oyun İçinde Oyun, Diyanet Aylık Dergisi, sayı: 2, Ankara, Şubat 1991.

        32. Kültür ve Medeniyet Hakkında, Bizim Ocak, sayı, 83, 85, 88, Ankara, Şubat-Nisan-Temmuz 1991.

        33. Karabağ Dosyası, (Prof.Dr.Dursun Yıldırım'ın önsözü ile) Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay.ll B, Seri III, Sayı A.31 (2. baskı) Ankara,1991

        34. Atatürk Düşüncelerinin Türkiye'nin Sosyal Yapısına Etkileri, Atatürk'ün 110. Doğum Yıldönümü Münasebetiyle Düzenlenen Seri Konferanslar, Makedonya Türk Demokratik Birliği, Yugoslavya, Makedonya, Üsküp-Kalkandelen-Gostivar, 24-26 Nisan 1991.

        35. Pomak Türkleri, Balkan Türkleri'nin Sesi (Batı Trakya'nın Sesi Dergisinden İktibas·), sayı 5, İstanbul, Mayıs 1991.

        36. Türk Kültürel Varlığının Ayrılmaz Bir Parçası, Balkanlardaki Pomak Türkleri, Yeni Hakka Davet Dergisi (Yeni Düşünce Gazetesinden İktibas), sayı: l3-14, Yunanistan, Gümülcine Haziran-Temmuz 1991

        37. "Socio-Cultural Aspect of Integration And Disintegration: Turkish Point of View", Problemes Migratoires En Region Mediterraneenne, (Ed. Reiner Biegel, Tunis, 1998, s. 195-204.

        38. "Takdim: Niçin Sosyal ve Stratejik Araştırmalar", Kök Araştırmalar Dergisi, Cilt I, Sayı 1, Bahar 1999, Ankara, s. 1-3.

        39. "Takdim: Son Altı Ayın Türkiye ve Dünya Gündemi", Kök Araştırmalar Dergisi, Cilt I, Sayı 2, Güz 1999, Ankara, s. 1-3.

        40. "Takdim", Kök Araştırmalar Dergisi, Osmanlı Özel Sayısı, Bahar 2000, Ankara, s. 1-3.,

        41. "Takdim", Kök Araştırmalar Dergisi, Cilt II, Sayı 1, Bahar 2000, Ankara, s. 1-2.

        42. "Dünya'da ve Türkiye'de Irk ve Etniklik Kavramları", Kök Araştırmalar Dergisi, Cilt II, Sayı 1, Bahar 2000, Ankara, s. 65-72.

        43. "Takdim: Sosyal Değişme Açısından 2000 Yılı, Türkiye ve Kuşak Ülkeler", Kök Araştırmalar Dergisi, Cilt II, Sayı 2, Güz 2000, Ankara, s. 1-2.

        44. "Avrupa Birliği'nin 'Katılım Ortaklık Belgesi' ve Türk Sosyal Yapısına Etkileri", Kök Araştırmalar Dergisi, Cilt II, Sayı 2, Güz 2000, Ankara, s. 3-8

        45. “Takdim: Ekonomik Krizin Sosyolojik Görünümü”, Kök Araştırmalar Dergisi, Cilt III, Sayı 1, Bahar 2001, Ankara, s.1.

         

        46. İlköğretim Okullarında Şiddet ve Taciz, Köksav Yayınları, Ankara 2005

         

        47. Son Konar-Göçerlerin (Sarı Keçili Aşireti'nin) Sosyo-Kültürel Yapısı, H.Ü. Türkiyat Enstitüsü Yayınları, Ankara 2005

         

        * Metin, Dr. Fahri Atasoy’un bir çalışmasından kısmen alınmıştır.

         

  Dergimizde de yazıları yer alan merhuma Allah’tan rahmet diliyoruz. Durağı Cennet olsun. TÜRK YURDU


Türk Yurdu Ağustos 2007
Türk Yurdu Ağustos 2007
Ağustos 2007 - Yıl 96 - Sayı 240

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele