Rektör Prof. Dr. Rıza AYHAN: Gazi Üniversite’sinin Hedefine “Türk Milletini Muasır Medeniyet Seviyesinin Üstüne Çıkartma” İdealini Yerleştiriyoruz.

Ekim 2008 - Yıl 97 - Sayı 254

 

 

        Her dört yılda bir üniversitelerde rektörlük seçimleri yapılıyor. Prof. unvanını taşıyan her öğretim üyesi rektörlüğe aday olabiliyor. Seçim yapıldıktan sonra en çok oy alan 6 öğretim üyesinin ismi YÖK’e gönderiliyor ve YÖK bu adaylar içinde de eleme yaparak en çok oyu alsın veya almasın 3 adayı Cumhurbaşkanlığı makamına sunuyor. Cumhurbaşkanı da bu üç adaydan birini rektör olarak atıyor. 2004 yılında en çok oyu aldığı halde rektör olarak atanmayan Prof. Dr. Rıza AYHAN, bu dönemde yeniden aday oldu ve Cumhurbaşkanı tarafından yeniden Gazi Üniversitesi rektörü olarak atandı. Türk Yurdu dergisi, üniversite sorunlarını önemsediği için önümüzdeki aylarda bir dizi röportaj yaparak yeni seçilmiş rektörlerle sorunlarını ve çözüm önerilerini tartışacak. İlk röportajımız Gazi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Rıza AYHAN ile yapıldı.

 

 -Sayın Rektörüm, Türk Ocakları ve Türk Yurdu dergisi adına rektör olarak atanmanızı tebrik ediyorum. Türkiye’de siyasi çalkantıların yoğun olduğu bir dönemde aday oldunuz ve yeniden öğretim üyelerinin teveccühünü kazandınız. Şimdi seçim geride kaldı ve tüm üniversitenin rektörü sıfatını yeniden kazandınız. Hiç kuşkusuz rektörü olduğunuz üniversitenin vizyonu var. Bir de rektör olarak sizin vizyonunuzu öğrenebilir miyiz?

 

-33 yıldır akademik dünyanın içindeyim, 18 yıldır idarecilik görevleri üstleniyorum. Bir dönem burada Gazi Üniversitesinde rektörlük yaptım. Bu ikinci dönem. Vizyon, bir üniversitenin imkânları, şartları, ülkenin genel durumu çerçevesinde oluşur. Bütün bunları hesaplayarak, kapasitenin en verimli şekilde kullanılması üzerinden ideal durumu öngörür ve buna ulaşmaya çalışırsınız. Biz 1926 yılında temelleri atılan, çeşitli aşamalardan geçerek bugüne gelen Gazi Üniversite’sinin hedefine her şeyden önce, kurucusu Atatürk’ün “Türk milletini muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkartma” idealini yerleştiriyoruz. Üniversite ilgili olduğu topluma ve nihayet insanlığa karşı sorumludur. Bunların ikisi birbiriyle çelişmez, aksine birbirini tamamlarlar. Muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkmanın bugünkü karşılığı, küresel dünyanın kriterlerini atlamaksızın, bu ölçekteki bir rekabet ve verimlilik zemini üzerinde en iyisini yapmaya çalışmaktır. Gazi Üniversitesinin kendisini yerleştirdiği bağlam, kesinlikle Türkiye ile sınırlı değildir. Sadece batı dünyası ile de sınırlı değildir. Bizim mutlaka doğuya, Ortadoğu’ya Afrika’ya oradaki üniversitelere de açılmamız lazım. Zaten dünyanın her yanından öğrenciler geliyor, onlar bu ilişkilerin ilk ipuçları. Fakat asıl yapılması gereken karşılıklı çeşitli anlaşmalarla programlar düzenlemek, alışverişte bulunmak, nihayet rekabet için somut ilişkilerin teşvik ediciliğinden yararlanmaktır.

Bu amaçlara ulaşmak için, üniversitenin üzerinde yükseldiği, onun yapı taşını teşkil eden öğrenci, öğretim üyesi, idareci ve hizmetlilerin işbirliği ve dayanışmasını temin etmek, şartlarını iyileştirmek gerekir. Bu yönde çalışmalarımız var. Bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetlerini teşvik etmek çok önemli. Bu konuda da hem yerel hem uluslararası kaynakları seferber etmek için çalışmalar yapıyoruz. Öğretim üyelerimizin bilgi ve görgülerini artırmaya dönük onları uluslararası bilim dünyasıyla aynı zeminde buluşturacak organizasyonlarımız olacak.  Yaklaşık altmış bin öğrencimiz var. Bu ciddi bir mekân problemi doğuruyor. Yeni mekânlar oluşturmak istiyoruz. Çubuk yerleşkesi bu projelerimizden birisi. Eskişehir yolundaki Türkobası da üniversite için uygun bir yer. Amacımız hem mekân olarak üniversiteyi rahatlatmak, hem de ders ve bilimsel çalışma arasında bir dengeyi tesis etmek. Öğrencilerimiz için Erasmus programı çok önemli. Bunu hassasiyetle takip edeceğiz. Leonardo programı ile mesleki ve teknik gelişmeleri artıracağız. Avrupa Birliği Eğitim ve Gençlik Programları Hayat Boyu Öğrenme alanında da çalışmalarımız sürüyor. Bu mânâda AB üyeliğini hedefleyen ülkemizin ilgili sürecin gerektirdiği tüm müktesebata üniversite olarak uyma konusuna da özel bir önem veriyoruz.

Yeni kurulan üniversitelere öğretim üyesi yetiştirme programı üzerinden destek vermek istiyoruz. Üniversite ile sanayi arasındaki işbirliğini sağlam temeller üzerine kurarak karşılıklı yararın sağlanacağı bir yolda yürümek istiyoruz. Daha saymam gereken birçok proje var. Bütün bunların yaslandığı vizyon, küresel rekabet ve verimliliğin ışığında milletimizi muasır medeniyetin üstüne çıkartmak için bize düşen görevi en iyi şekilde yerine getirmektir.

 

 -Bir önceki dönemde sizin izninizle ve desteğinizle Türkiye’de ve Dünya’ da ilk kez bir üniversite olarak Gazi Üniversitesi’nin profilini araştırmıştık. O zaman bir rektör olarak çok cesur davranmıştınız. Daha sonra yine sizin desteğinizle bu araştırmayı bütün Türkiye çapında yapmıştık. Siz rektör olarak ilk araştırmanın sonuçlarını değerlendirmiş ve hiç yurt dışına çıkmamış öğretim elemanlarının varlığını dikkate alarak bir proje geliştirmiş ve yüzlerce öğretim elemanını yurt dışına göndermiştiniz. Ben de bu projeyi yakından takip edenlerdenim. Bu proje sayesinde yurtdışında deneyim kazanan genç meslektaşlarımızın çoğu, döndükten sonra kazandıkları dinamizmle bilimsel yayın üretmede büyük bir başarı sergilediler. Bu dönemde de öğretim üyelerinin gelişiminin ve niteliklerinin artması için ne tür projeleri hayata geçirmeyi düşünüyorsunuz?

-Üniversitemizin öğretim üyesi kadrosu yaklaşık 1800’dür. Keza 1700’ün üzerinde araştırma görevlisi, okutman, öğretim görevlisi gibi kadrolarımız vardır. Şunu biliyoruz: Öğretim üyeleri kişisel inisiyatifleriyle kendilerini geliştiriyorlar, bilimsel faaliyetlerde bulunuyorlar, çeşitli ilişkiler kuruyorlar. Bu madalyonun bir yüzü. Eğer bir üniversitenin ortamı, imkânları öğretim üyelerinin kendilerini geliştirmeleri bakımından teşvik edici ise onlara çeşitli tercihler sunuyorsa, bu durum hem kalite hem sayı olarak bilimsel faaliyetleri artırır. Bahsettiğiniz dönemde üniversitenin gerçek durumunu görmek için o araştırmayı yaptırmış ve hiçbir komplekse kapılmaksızın kendimizle yüzleşmiş, problemleri nasıl telafi edeceğimizi düşünerek bir dizi program hazırlamıştık. Problemleri halletmenin ilk adımı onu görmek, ne kadar dramatik olursa olsun kabul etmek ve gereğini yerine getirmektir. Uluslararası tecrübesi olmayan bilim insanlarından küresel rekabete girmelerini bekleyemezsiniz. O dönemde başlattığımız, öğretim üyelerinin bilgi ve görgülerini artırmak için yurt dışına gitmeleri projesini yeniden hayata taşıyacağız. Bunun için Amerika’da ve Avrupa’daki bazı üniversitelerle temaslara başladık.

İkincisi öğretim üyelerinin özlük haklarına ilişkin iyileştirme taleplerimiz var. 1980 yılından beri gelen bir kayıp söz konusu. 12 Eylül anlayışının tasfiyesinden bahsedildiği bir dönemde onun uzantısı olan öğretim üyelerini, özlük hakları üzerinden cezalandırma anlayışının da tasfiye edileceğini ümit ediyoruz. Bunun ötesinde döner sermayenin nasıl yaygınlaştırılıp tüm öğretim üyelerine açık hale getirilebileceğini inceliyoruz. Türkiye’de araştırma geliştirme faaliyetlerini teşvik eden çeşitli kurumlar var. Keza AB ile ilişkilerimiz çerçevesinde kullanılmayı bekleyen fonlar, kaynaklar var. Bunları merkezi bir yapı aracılığıyla takip etmeyi, bağlantıyı kurmayı hedefliyoruz. Öte yandan lisansüstü eğitim aşamasındaki gençlerimizin kendilerini etkin bir şekilde yetiştirmelerine yönelik de fon ve burs imkânlarını seferber etmeyi planlıyoruz. İndekslere giren yayınlara yönelik maddi ve moral ödüllerimiz artarak devam edecektir.

Bu konuda bir önemli husus da öğretim üyelerinin barış, huzur ve esenlik içinde çalışabilmeleri, çatışma ve gerginlikler yaşamamalarıdır. Hukuk esasında, kurumsal yapıları, kuralları ve nihayet teamülleri dikkate alan bir yönetimin barış ve istikrarı en üst düzeyde sağlayacağı muhakkaktır. Gazi’de bu istikrarı, esenliği kurumsal bir alt yapı ile birlikte temin edeceğiz.

Yönetimin kapısı bütün öğretim üyelerine açıktır. En önemli ölçümüz, bilime ve eğitime katkıdır. Bunu kim yaparsa başımızın üstünde yeri vardır.

         

 - Sayın Rektörüm, TÜBİTAK’ın 1994 yılında yayınladığı, Harvard Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi dekanlarından Henry Rosovsky’nin Bir Dekan Anlatıyor adlı kitabı Türkiye’de yayınladığı yıllarda büyük yankı uyandırmıştı. Size Rosovsky’nin kitabında belirlediği bazı ilkeleri okuyacağım ve izninizle bu ilkelerin altını doldurmanızı isteyeceğim:

         

“Her şey daha demokratik davranmakla düzelmez”.

        -Sözleri elbette, niçin söylendikleri, bağlamının ne olduğu hususlarını atlamadan düşünmek lazım. Ama bunlardan bağımsız olarak bir ilk çağşım şeklinde kanaatlerimi şu şekilde ifade edebilirim: İkinci dünya savaşının hemen öncesinde bir şair, “Demokrasi o kadar çok fazla anlam ifade ediyor ki artık onun gerçek anlamının ne olduğunu bilemiyoruz” şeklinde bir söz etmişti. Demokrasi bir yönetim biçimi olarak, halkın rızasını esas alması, keza rasyonel bir kamusal müzakereyi sağlayarak siyasal iradeyi şekillendirmesi bakımından çok önemli. Ancak her yerde ve her şeyde demokrasi gerekir, şeklinde bir yaklaşım söz konusu olamaz. Bir kurum olarak üniversitenin tabi olduğu bir hukuk, işlerin yürümesi için teşekkül etmiş kurullar ve karar süreçlerinin işlemesine yönelik, ilgili yasal çerçeve kadar teamüller vardır. Yöneticilerin kimi yetkileri, elbette idarenin genel ilkeleri esasında şahsi inisiyatiflere bağlıdır. Bu öngörülürken, işlerin yürümesi için nihai karar merciine ilişkin bir düzenleme yapılmıştır. Bunlardan sarfı nazar etmek, süreçleri bütünüyle oylama esası üzerine kurmak mümkün değildir. En demokratik yapılar İspanya iç savaşındaki anarşist birlikleriydi. Bu meziyet gibi görülen özellikleri onların yıkımlarının asıl nedeni oldu. Demokrasiyi çok önemsiyorum fakat onu kutsamıyorum, yöntemi amacın yerine koymuyorum.  

 

“Bir üniversitede bilgili olanların söz hakkı daha fazladır.”

-Bu aslında yasalarla düzenlenemeyecek, ancak her türlü sosyal ilişkide kendiliğinden ortaya çıkan bir ilkedir. Bilgi insana daha fazla cesaret ve kararlılık verir. Bilmeyen insan ise kendisine güvenemez, iddialarını delillendiremez. Üniversite ortamı müzakerelerde akli nitelikleri dikkate alan, dolayısıyla bilgiyi öne çıkartan bir ortamdır. Bunun elbette istisnaları vardır. Bazen bilgili insanlar sessizleşip kenara çekilmek isterler. Ama bilim namusu olan, vicdan sahibi insanların onları teşvik etmeleri, sözlerine kulak verilmesi için desteklerini esirgememeleri gerekir.  

         

“Üniversitede kararların kalitesi, çıkar çatışmasını bilinçli olarak önlemek yoluyla artırılabilir.”

-Çıkar çatışmasına dayalı olarak rasyonel bir toplum kurulacağı iddiası, temelde kapitalizmin amentüsüdür. Ancak acaba her tür sosyal kategori için bu doğru mudur? Ekonomik hayat için bu düşünülebilir bir ilkedir. Çünkü nihayet söz konusu olan kişisel ve kimi ortak çıkarlardır. Fakat bilimin ilgili olduğu dünyada çıkar gibi bir bakıma hayli muğlâk, fakat akla hemen kişisel maddi ve moral arayışları getiren bir kavramı esas kabul etmek demek, ilişkileri bilimsel düzlemden çıkar ve güç ilişkileri düzlemine çekmek demektir ki bundan üniversitenin ve bilimin zarar göreceği muhakkaktır. Yönetici kadroların üniversitenin varoluşuna ilişkin asıl unsurları hiçbir zaman gözden ırak etmeksizin inisiyatifleri çerçevesinde, bilimsel süreçleri tehdit etme potansiyelindeki çıkar çatışmalarına karşı bilinçli bir tavır almaları gerekir.  

“Üniversitedeki örgütlenme yapısı, öğretim üyelerinin idari görevlere ayıracakları zamanı en düşük düzeye indirmelidir.”

        ğretim üyesinin asli işi bilimsel faaliyettir, öğrenciyi donanımlı, yetkin bir şekilde yetiştirmektir. İdari görevler için, bilindiği gibi idari kadrolar mevcuttur. Fakat kimi idari görevler, üniversitenin bilim üretme ve öğrenci yetiştirme özelliğiyle kritik bir ilişki içindedir ve buralarda öğretim üyeleri ister istemez görev almak zorundadırlar. İdeal olanı, öğretim üyesinin idari görevlerini azaltmak, zamanlarını ve mesailerini asıl işlerine ayırmalarını temin etmektir.   

         

 -YÖK sistemini ve mevzuatını değiştirmek amacıyla son yıllarda, gerek YÖK gerekse MEB tarafından hazırlanan taslaklar kapsamlı bir çözüm üretemedi, taraflar arasında uzlaşma sağlanamadı. Geçen dönemki rektörlük tecrübenize dayanarak YÖK Sisteminin sorunlara çözüm arayabilmesi için nasıl bir yapılanmaya doğru gidilmesini tavsiye edersiniz?

-


Türk Yurdu Ekim 2008
Türk Yurdu Ekim 2008
Ekim 2008 - Yıl 97 - Sayı 254

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele