TÜRK OCAKLARI I. KURULTAYI’NA KADAR İSTANBUL TÜRK OCAĞI KONGRELERİ

Ağustos 2008 - Yıl 97 - Sayı 252

    Türk Ocağı kuruluş yasasının 1. maddesine göre : “12 Mart 1328 (25 Mart 1912) tarihinde İstanbul’da ‘Türk Ocağı’ adlı bir cemiyet kurulmuştur.”[1]

Türk Ocağı Kurucu Üyeleri

Mehmet Emin (Yurdakul)

Ahmet Ferit (Tek)

Ahmet Ağaoğlu

Fuat Sabit (Ağacık)

Geçici İdare Heyeti

 Reis: Mehmet Emin (Yurdakul)

 II. Reis: Yusuf Akçuraoğlu (Akçura)

 Kâtip: Mehmet Ali Tevfik (Yükselen)

 Veznedar: Fuat Sabit (Ağacık)[2]

Yusuf Akçura; Türk Ocağı hakkında geniş bilgiye sahip ve en güvenilir yazarlarımızın başında gelir. Kendisini Türk Yılı kitabında Türk Ocağı kurucusu olarak göstermemiştir. İlk Türk Ocağı Müteşebbis Heyetinde II. Reisi gösterdiği gibi kurucuları arasında da gösterebilirdi. Demek oluyor ki Yusuf Akçura Türk Ocağı kurucuları arasında yoktur. Tıpkı Hamdullah Suphi (Tanrıöver) gibi. Hamdullah Suphi Tanrıöver ne Türk Ocağı kurucusudur, ne de Türk Ocağının ilk Müteşebbis Heyeti içinde yer almıştır. Böyle olsaydı Hamdullah Suphi konuşmalarında, yazılarında bunu mutlaka açıklardı.                                                                                                                                           

                Hamdullah Suphi Tanrıöver, ancak Aralık 1912 ‘de 766 sıra numarası ile Türk Ocağına kayıt olmuştur.[3]

                Yusuf Akçura’nın hazırladığı Türkçülükle ilgili temel kitap Türk Yılı1928’de verdiği bilgilerin aksini 30 yıl boyunca kimse iddia etmemiştir. Ancak: Hüseyin Enver Sarp 1955 Yılında Türk Yurdu Mecmuasında yayınlanan bir makalesinde[4] Türk Ocağı kurucuları ile ilk Müteşebbis Heyetini Yusuf Akçura’nın Türk Yılı kitabında verdiği bilgilerden çok farklı olarak yazmıştır.  Bu konuyu doktora tezinde ele alan İbrahim Karaer ise Hüseyin Enver Sarp’ın ileri sürdüğü bilgilerin doğru olmadığını, yineleyerek 30 yıl sonra gelen bu itirazın düşündürücü olduğunu belirtmiştir. [5]

                    

                    İstanbul Türk Ocağı Kongreleri

         

                   1)18 Mayıs 1913 Tarihli I. Kongre

            Görevleri gereği İstanbul dışına çıkmak zorunda olan ve  “Türk Ocağı’ndan ayrılanlar yüzünden ve Geçici İdare Heyetinin süresinin dolması nedenleriyle yeni bir yönetim kurulu için zaruri olan Türk Ocağı kongresi 18 Mayıs 1913’te yapılır ve Hamdullah Suphi büyük bir çoğunlukla başkan seçilir.  Yusuf Akçura: II. Başkan, Halis Turgut: Umumi Kâtip, Hüseyin Ragıp (Baydur), Âkil Muhtar (Özden)  ve Hüseyin Ertuğrul  (Arslan)Yönetim kurulu üyeliklerine seçilmişlerdir.”[6]

         

   2) 15 Teşrinisani 1329 ( 28 Kasım 1913 ) Tarihli II. Kongre     

             15 ve 22 Teşrinisani 1329 (28 Kasım ve 5 Aralık 1913 ) Cuma günlerinde toplanan Türk Ocağı senelik II. Kongresi, Osmanlı Üniversitesi konferans salonunda ve Türk Ocağı İdare Heyeti Reisi Hamdullah Suphi (Tanrıöver ), başkanlığında yapılmıştır.

             Ocak İdare Heyetinin faaliyet raporları okunup müzakereler yapıldıktan sonra yeni yönetim aşağıdaki isimlerden teşekkül etmiştir.

            İdare Heyeti (Başarıcılar): Hamdullah Suphi ‘Tanrıöver’ (Üniversite de öğretim görevlisi)-Dr. Hüseyin Ertuğrul (Arslan)-Yusuf Akçura(Türk Yurdu Müdürü)- Ziya Gökalp (Üniversite öğretim Görevlisi)- Celal Sahir ‘Erozan’ (Halka Doğru Mecmuası Müdürü)- Dr. Âkil Muhtar (Özden) Dr. Hasan Ferit  (Cansever) seçilmişlerdir.

             İstişare Heyeti (Aksakallılar): Mehmet Emin ‘Yurdakul’ (Türklerin Millî Şairi) Mimar Ahmet Kemaleddin- Ahmet Ağaoğlu (Üniversitede öğretim Görevlisi)- Necip Asım  (Yazıksız) Süleyman Sami (Üniversite Müdürü)- Hüseyin Cahit ‘Yalçın’ (Tanin Gazetesi Sahibi) Hüseyinzade Ali (Turan),Selim Sırrı (Tarcan) Fuat Raif Bey, Mehmet Ali Tevfik (Yükselen),Doktor Kemal Cenap ve Reşit Saffet (Atabinen)’den teşekkül etmiştir.

             Murakabe (Kollayıcılar) Heyeti: Mimar Hasan Remzi Bey-Mustafa Reşit (Tarakçıoğlu) ve Kamil Bey’ler[7] seçilmişlerdir.

 

3) 22 Temmuz 1918 Tarihli III. Kongre[8]

    Beş yıllık bir aradan sonra 22 Temmuz 1918 tarihinde yapılan kongrede faaliyet raporları okunup müzakere edildikten sonra seçimler yapılmış ve aşağıdaki zevat hizalarında gösterilen oylarla yönetime seçilmişlerdir

      İdare Heyeti

   Hamdullah Suphi (Tanrıöver)                132 Aldığı Oy Sayısı (Reis)

Mehmet Emin (Yurdakul )                      122   “         “      “ 

Hasan Ferit (Cansever )                          112    “         “      “

Nüzhet Sabit                                              68    “         “      “

Servet Bey                                                  65    “         “       “

Halide Edip (Adıvar)                                 63    “          “      “

İlyas Ragıp                                                  61    “          “       “

            Murakabe Heyeti

Sadullah Bey                                              91     “        “      “

Emin Ali Bey                                              66     “        “       “

Müfit Necdet Bey                                      52     “        “       “

    Hars Heyeti

Ziya Gökalp                                               141    “         “       “

Hüseyinzade Ali (Turan )                        112    “         “       “

Hamdullah Suphi (Tanrıöver )                111    “        “        “

Ahmet Ağaoğlu                                        105    “         “       “

Halide Edip (Adıvar)                                 103    “        “        “

   Köprülüzade Fuat Bey (Fuat Köprülü)    102    “               “       “

          “İdare Heyetinin ilk toplantısında evvela Reis, Kâtip, Muhasebeci secimi mevzubahis olmuş ve Hamdullah Suphi Bey’in bütün ısrarlara rağmen reisliği kabul etmediği ve mazur olduğunu beyan etmesi üzerine Mehmet Emin Yurdakul Reisliğe seçilmiştir.”   [9]  

Haysiyet Divanı Azaları

   Kazım Nami ( Duru )                                 65 Aldığı Oy Sayısı       

   Ziya Gökalp                                                59     “         “        “

   Veliyuddin Bey                                          52     “        “         “

   Ahmet Ferit (Tek )                                     49     “        “         “

   Sadullah Bey                                              40     “         “        “

            22 Temmuz 1918 tarihli kongrede yapılan yasa değişiklikleri çerçevesinde yasaya eklenen 25.  madde ile Ocak organlarına ilk defa olarak  “Hars ve İlim Heyeti”  adıyla yeni bir organ ilâve edilmiş ve 26. madde ile de bu heyete kayd-ı hayat şartıyla (sağ oldukları müddetçe) seçilenlerin adları yasa maddesine eklenmiştir[10]

            22 Temmuz 1918 tarihli kongrede yapılan yasa değişikliği ile Türk Ocağı Yasasına eklenen 26.  Maddede isimleri yazılan Ocaklılar: 1-Halide Edip (Adıvar). 2- Mehmet Emin (Yurdakul). 3- Ziya Gökalp. 4- Hamdullah Suphi (Tanrıöver). 5- Ahmet Ağaoğlu. 6- Fuat Köprülü. 7- Hüseyinzade Ali (Turan)

            22 Temmuz 1918 tarihli Kongrede seçilen yönetim kurulu üyeleri             6 Teşrinisani 1334 (6 Kasım 1918) tarihli İdare Heyeti toplantısında, Hamdullah Suphi (Tanrıöver) hariç diğerlerinin tamamı istifa etmiştir.

             İstifa eden yöneticilerin yerine Esas Nizamnamenin 19. maddesi uyarınca en çok rey almış olanlardan aşağıda adları yazılı zevat İdare Heyeti’ne getirilmişlerdir.

             Emin Ali, Hüsnü Hamit (Sayman) Mehmet Servet, Yahya Saim (Ozanoğlu,) Sadullah, Cemil Şerif  (Baydur).

             Yapılan görev taksiminde Reisliğe Dr. Cemil Şerif (Baydur)  seçilmiştir.

             Yahya Saim (Ozanoğlu)  gördüğü lüzum üzerine İdare Heyeti azalığı sıfatıyla faaliyetine devam etmeye karar verdiğinden


Türk Yurdu Ağustos 2008
Türk Yurdu Ağustos 2008
Ağustos 2008 - Yıl 97 - Sayı 252

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele