Son Kırgızistan Olayları

Mayıs 2010 - Yıl 99 - Sayı 273

                    Kırgızistan bilindiği gibi Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra 1991 yılında bağımsız bir devlet hâline geldi. İlk cumhurbaşkanları Prof. Dr. Asgar Akayev idi. Aşağı yukarı on üç yıl Kırgızistan’ı cumhurbaşkanı olarak temsil etti. Bir halk hareketi ile devrilince devlet başkanlığına Kurmanbek Bakiyev geldi. Bakiyev’in iktidarı ilk devlet başkanı Akayev kadar sürmedi; birinci cumhurbaşkanının iktidarı on üç yıl, ikincisinin altı yedi yıl sürdü. Halkın beklentileri hâl edilmediği takdirde şu anda iktidara gelenlerin ömrü ise daha az sürecektir.

         

                    Halkın yeni hükümetten ilk beklediği icraat işsizliğe çare bulmasıdır. Binlerce insan işsizdir. Geçim sıkıntısı had safhadadır. Yokluktan binlerce aile faciası yaşanmaktadır. Komünizmden serbest ekonomiye geçiş birçok sıkıntıyı da beraberinde getirmiştir.

         

                    Ayrıca Kırgızistan, bulunduğu coğrafi bölgenin özellikleri ile de problemli bir bölgedir. Her halükârda dış etkenlerin Kırgızistan üzerinde tesirleri büyüktür. Yani, yeni hükümetin hem içeride hem dışarıda çözülmesi gereken büyük problemleri vardır.

         

                    Çin, Rusya ve Güney Asya arasında bir geçiş bölgesi olarak Kırgızistan Orta Asya’nın kalpgâhı mesabesindedir. Küçük bir ekonomiye ve az bir nüfusa sahip olmasına rağmen Kırgızistan içinde bulunduğu bu stratejik coğrafya dolayısı ile bütün emperyalist güçlerin hedef tahtasıdır; mücadele alanıdır.

         

                    Cereyan eden bütün karışıklıklarda emperyalist güçler yeni arayışlar içindedir. Mutlaka herkesin kendi hedeflerine göre bir hesabının bulunması tabiidir.

         

                    1991 yılında bağımsızlığını kazanmış olmasına rağmen bu kadar geçen süre içinde Kırgızistan’ın sıkıntıları giderek artmış, halk kötü yönetim yüzünden eski devri arar hâle gelmiştir.

         

                        Aralarında devamlı bir kuzey-güney sürtüşmesi bulunmaktadır. Kırgızların tabiriyle “Hanlık” Asgar Akayev’in devrilmesi ve Kurmanbek Bakiyev’in iktidara gelmesi ile kuzeyden güneye geçmiştir. İhtilalin ilk günlerinde Bakiyev’in güneye geçmesi tesadüf olmayıp bir hesaba dayanmaktadır.

         

                    Ancak ihtilalin önde gelen isimlerinden Ömürbek Tekebayev’in de güneyli olması Bakiyev’in hesaplarını boşa çıkarmıştır. Sadece ikisinin de güneyli olmasının ötesinde Celalabad’a bağlı yan yana birbirini görebilecek kadar yakın mesafede bulunan köylerden olması Bakiyev’in güneyde meydana getirmeye çalıştığı direncin sadece kendi köyü ile sınırlı kalmasına sebep olmuştur.  Ayrıca Bakiyev iktidara gelirken verdiği sözleri de gerçekleştiremediği için inandırıcılığını da kaybetmiş bulunmaktadır. Asgar Akayev’in devrilmesi esnasında Celalabad ve Oş bölgesinden Bişkek’e taşıdığı devrimci halk kitlelerine ev ve arsa sözü vermiş idi. Verilen bu söze güvenen kimseler buldukları her yeri işgal etmişler, boş buldukları evleri sahiplenmeye kalkmışlardı. Bu arada Kırgız Devleti tarafından tahsis edilen Manas Üniversitesi’nin kampüsünün de işgal edildiği hatırlardadır. Ama hemen hemen hiç kimse işgal ettiği araziye sahip olamadı. Bakiyev’in halk kitlelerine verdiği söz gerçekleşmedi. Zaten gerçekleşmesi de mümkün değildi.

         

                        Ülkede yolsuzluklar daha da arttı. İşsizlik her geçen gün daha da çoğaldı. Ekonomik kriz her gün artarak büyük boyutlara çıktı. Patlama noktasına geldi ve nihayet beklenen oldu.

         

         

                    Kırgızistan’da Bu Gün Yapılması Gerekenler Nelerdir?

         

                    Kırgızistan’ın içerden ve dışarıdan gelebilecek tehlikelere karşı güçlü bir bünyeye sahip olabilmesi için neler yapılmalıdır? Yeni hükümetin görevleri neler olmalıdır? Yapılması gerekenleri iki kategoride değerlendirmek mümkündür.

         

        -Acil yapılması gerekenler

        -Zaman içerisinde yapılması gerekenler

         

         

        Acil Yapılması Gerekenler

         

         a- Kuzey-güney ayrımı olmadığı ısrarla ve çeşitli yollarla yetkililerce tekrar tekrar söylenmelidir. Kırgız Kazak, Özbek, Uygur, Ahıskalı hatta Rus gibi Kırgızistan da kim yaşıyorsa hepsinin kardeş olduğu hepsinin bir gemi içinde seyahat eden yolcular gibi olduğu, gemi batarsa hepsinin zarar göreceği dönüp dönüp söylenmeli ve mutlaka birlik temin edilmeli. Önde gelen üç kişinin; Roza Hanımın Talas’tan, Ömürbek Tekebayev’in Celalaabat’tan, Almas Atanbayeva’nın Çuydan olması bu birlikteliğin sağlanmasında en büyük etkendir. İhtilalin öncüsü olan bu üç kişinin her biri bir başka bölgeyi temsil ettiği için el ele vererek birlikte halkın karşısına çıkıp birlik mesajı vermelidir. Katiyen bir birine düşmemeli, hep birlikte her şey Kırgızistan için diyebilmelidir. Kırgızistan önce kaynaşmış bir kitle hâline gelmelidir. Şu andaki görüntüsü ile her an gruplar arasında çatışma mukadderdir.

         

        b- Yolsuzlukların önlenmesinde ileri gelenler hem kendi yaşayışları hem de aile fertlerinin yaşayışları ile örnek olmalıdır.

         

        Tekebayev yıllar önce, Bakiyev’in ilk devlet başkanı olduğu yıllarda Bakiyev’e hitap ederek  “Biz Asgar Akayav’in bir oğlu ile başa çıkamadık senin dokuz oğlun var nasıl başa çıkacağız.” dediği durumlar yaşanmamalıdır.

         

         c-Yağmalama işleri derhal durdurulmalı, failleri cezalandırılmalıdır. Geçen sefer olduğu gibi yapanın yaptığı yanına kâr kalmamalıdır. Zarar görenlerin zararları ayrım yapılmadan devletçe en kısa zamanda tazmin edilmelidir.

         

         

        Zaman İçerisinde Yapılması Gerekenler

         

                        Gece, gündüz ve her mevsimde herkesin sokağa çıkabildiği bir ortam meydana getirilmelidir. Dünyanın hiçbir yerinde güven ortamı olmayan bir yere iş adamı gelmez dolayısıyla sermaye akışı da olmaz.

         

                    Gerek Asgar Akayev, gerekse Kurmanbek Bakiyev Türkiye’ye gelişlerinde iş adamlarımızı hep Kırgızistan’a davet ettiler. Fakat bu iş adamları Kırgızistan’a gelip iş kurdukları zaman mahalli sıkıntılardan kendilerini kurtaramadılar. Sıradan bir vergi memurunun bitmez tükenmez talepleri yüzünden Kırgızistan’ı terk etmek zorunda kaldılar. Bir yıl önce yüz altmış işçisi olan bir arkadaşımız atölyesini kapatmak zorunda kaldı. İşsizler ordusuna yüz altmış kişi daha katıldı. Bu firma sadece yüz altmış kişiye iş vermekle kalmıyor, Kırgız el sanatlarını gün yüzüne çıkarıyordu. UNESCO tarafından Paris’te organize edilen dünya el sanatları yarışmasında Kırgızistan’a dünya birinciliğini kazandırmıştı. Acaba farkına varan olmuş muydu?

         

                        Almasbek, Roza Hanım veya Tekebayev lütfen KITİAD (Kırgızistan-Türkiye İş Adamları Derneği) ile görüşüp sorsunlar. Acaba 1991 yılından bu güne kadar Türkiye’den kaç iş adamı geldi. Ne kadarı döndü. Halen ne kadarı şu anda aktif durumda?

         

                        Dışarıdan yeni müteşebbisler gelmeden Kırgızistan’ın kalkınması mümkün değildir. Davet etmekle iş bitmiyor, gelene sahip çıkmak lazım. Bu hükümetin ilk yapacağı işlerden birincisi gelen müteşebbislere nasıl sahip çıkılacağının aranmasıdır.

         

                    Bu güne kadar Kırgızistan’a gelenler dönmeselerdi, yalnız Türkiye’den gelenlerin binin üzerinde iş yeri olacaktı. Şu anda yetmiş seksen müteşebbis olduğu düşünülürse kaybedilen imkânların boyutu ortaya çıkar.

         

                    Toplam nüfusu beş milyon, başkent Bişkek’in nüfusunun bir milyon olduğu düşünülürse yalnız Türkiye’den gelen müteşebbislerin on beş yirmi bin kişiye iş imkânı sağlaması fevkalâde önemlidir. Hâliyle ekonomiye katkısı da o nispette büyük olacaktır. Gelecek yeni müteşebbislere sahip çıkabilmek için KITİAD ile iş birliği yapılmalıdır. KITİAD ihtiyaç duyduğu zaman üst makamlara ulaşabilmelidir. Hatta yetkili iki hükümet temsilcisi ( biri başbakanlık müsteşarı veya müsteşar yardımcısı diğeri emniyet müdürü veya yardımcısı olmak üzere) ve KITİAD’ın tespit edeceği üç kişi olmak üzere beş kişilik bir komisyon kurulmalı problemleri bu komisyon hâlletmelidir.

         

                        Kırgızistan’ı terk eden iş adamları ile irtibat kurulup tekrar davet edilmelidir. Böylece hiç olmazsa dönenlerin aleyhte konuşmaları önlenmiş olacaktır.

         

                    Kırgızistan ekonomisine katkı sağlayacak diğer bir konuda turizm sektörüdür. Kırgızistan dünyanın en güzel dağlarına, vadilerine, göllerine sahip bir ülkedir. Issık Göl Orta Asya’nın tek turizm merkezidir, ikinci bir Issık Göl yoktur, benzeri de yoktur. Su sporlarına da çok müsaittir, öyle küçük bir göl de değil. Büyüklüğü Van gölünün iki misline yakın, zaten Kırgızlar deniz diye tabir ediyorlar.

         

                    Dağcılık, kış sporları, avcılık, su sporları dünya zenginlerinin uğraştığı spor dallarıdır. Bu spor dalları vasıtasıyla Kırgızistan milyonlarca turisti ülkesine çekebilir, dolayısıyla bu imkânlar her ülkede olmayan fevkalâde değerli imkânlardır. Kırgızistan her sene turizmden çok ciddi boyutta gelir temin edebilir.

         

                    Sanayileşme birçok şarta ve zamana bağlıdır, öyle üç beş yılda netice alınacak bir sektör değildir fakat turizm her sene artarak devam edecek bir sektör. Bir taraftan yatırım yaparsınız, diğer taraftan aynı yıl içinde gelir temin edersiniz. Onun için bacasız sanayi deniyor. Yalnız Issık Göl birkaç yılda yapılacak yatırımlarla tedricen artarak yılda üç beş milyon turisti barındırabilir. Böylece binlerce insana iş imkânı temin etmiş olur.

         

                    Turizmin gelişmesi için yeni yapılanmaya ihtiyaç vardır, mevcut personellerle bu iş katiyen verimli olmaz. Bunun için özel eğitimle yeni kadrolar yetiştirmek gerekir. Bunun için şu yollara başvurulmalıdır.

         

        1-Dil bilen (İngilizce, Türkçe, Rusça) turizm polisleri yetiştirilmelidir.

         

        2-Turizm polislerinin elbiseleri, eğitimleri, hatta ücretleri farklı olmalıdır.

         

        3-Hava alanlarında vize işlemleri yapılabilmelidir.

         

        4- Hava alanlarında ve şehir merkezlerinde turizm danışma büroları açılmalıdır.

         

        5- Şehrin muhtelif yerlerine dünya standartlarında ve çok temiz tuvaletler yapılmalıdır.

         

        6-Turizm yatırımlarına öncelik verilerek devletçe teşvik edilmelidir. Tedricen yapılması gereken bu yatırımlar neticesinde ve dışarıdan gelecek müteşebbisler vasıtasıyla kırk elli bin kişiye iş bulmak mümkündür.

         

                    1991 yılından beri devam eden sıkıntılara çözüm yolları bulunmadığı taktirde periyotlar kısalmaktadır. Asgar Akayev on üç yıl, Bakiyev altı yıl dayanabildi. Acaba yeni gelenler kaç yıl devam edebilir, diye sorulmaya başlanacaktır. Temennimiz dost ve kardeş Kırgız halkına huzur ve refah dilemektir. Bakalım gelecek yıllar ne gösterecek.

         

                   

         

         


Türk Yurdu Mayıs 2010
Türk Yurdu Mayıs 2010
Mayıs 2010 - Yıl 99 - Sayı 273

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele