Tarih Müzelerinin Ziyaretinde Uygulanabilecek Etkinlikler Üzerine Bir Çalışma

Şubat 2010 - Yıl 99 - Sayı 270

        Tarihi çevre, tarih öğretiminde kullanılabilecek önemli unsurlardan birisidir. Geçmişten gelen ve bizi saran her şey olarak tanımlanan tarihi çevre, binalar, açık alanda bulunan tarihi mekânlar ve taşınabilir tarihi materyallerden oluşmaktadır (Copeland, 1991 aktaran Anderson & Moore, 1994). Müzeler, tarihi çevreye ait taşınabilir pek çok materyali saklamak, korumak ve sergilemenin yanında, toplumların sosyal, kültürel, ekonomik ve bilimsel geçmişlerine de ışık tutmaktadırlar. Bu mekânlar, barındırdıkları objeler açısından, bilim ve teknoloji, sanat, tarih ve doğa müzeleri olmak üzere dört kısma ayrılmaktadırlar (Maccarıo, 2002). Farklı amaçlar için kullanılabilecek olan müzelerin, kullanım alanlarından birisi de eğitim ve öğretim etkinlikleridir. Müzeler, özellikle tarih öğretimi çerçevesinde, derslerin sıkıcılıktan kurtarılabileceği ve sınıf içinde kazandırılması zor olan, önemli davranış değişikliklerinin meydana getirilebileceği mekânlardır (Demircioğlu, 2007).

         

        Ülkemizdeki bazı eğitim kurumlarında organize edilen müze ziyaretlerinden istenilen verimin alınamadığı bilinmektedir. Geleneksel anlayışla yapılan müze ziyaretlerinde öğrenciler, fiziki olarak müzelerde bulunmakta ve izleyici olmaktan öteye gidememektedirler. Tarih öğretmenlerinin ziyaret esnasında kullanılabilecek yöntem ve teknikler hakkında yeterli bilgi sahibi olmaması, bu durumun ortaya çıkmasındaki en önemli sebeplerin başında gelmektedir. Bu çalışmayla, tarih müzelerine yapılacak ziyaretler çerçevesinde kullanılabilecek öğretim etkinlikleri ve bu ziyaretler esnasında öğrencilerde meydana getirilebilecek bazı davranış değişiklikleri, tarih öğretmenlerine faydalı olabileceği ümidiyle teorik olarak açıklanmaya çalışılacaktır.

         

         

                    Tarih Müzelerinin Ziyareti Esnasında Kullanılabilecek Öğretim Etkinlikleri

         

        Ziyaret öncesi karar verilmesi gereken önemli unsurlardan birisi, müzelerin imkânları doğrultusunda ne tür yöntem, teknik ve etkinliklerin kullanılabileceğidir. Tarih öğretmeni, dersin eğitimsel amaçlarının ışığı altında, hangi yöntem, teknik ve etkinlikleri kullanılabileceğine karar vermelidir. Müze ziyaretlerinde kullanılabilecek olan yöntem, teknik ve etkinliklerin bir kısmı aşağıdaki gibi sıralanabilir (Demircioğlu, 2007).

         

        Düz Anlatım: Düz anlatım yoluyla öğrenciler, müze ve müzede bulunan materyaller hakkında bilgilendirilebilirler. 

         

        Drama ve Rol Oynama: Drama ve rol aynama, öğrencilerin sınıf ortamında elde edemeyecekleri deneyim ve nitelikleri kazanabilmeleri için,gerek sınıf içinde, gerekse sınıf dışındayaptıkları canlandırma etkinlikleridirler. Müzelerde yapılacak olan drama ve rol oynama etkinlikleri, etkinliğe konu olan olayın geçtiği dönemin şartlarına uygun olarak yürütülmelidir (Michaelis & Garcia, 1996; Davies, 1991).

         

        Gözlem ve Gözlemsel Çizim: Müze ziyaretlerinde kullanılabilecek etkinlikler arasında, gözlem ve gözlemsel çizim önemli bir yere sahiptir. Bu çerçevede, öğrencilere, sağlıklı bir gözlemin nasıl yapılması gerektiğinin öğretilmesinin yanında, herhangi bir nesneyi gözlemlemeleri ve daha sonra bu nesneyi çizmeleri esasına dayanan gözlemsel çizim etkinlikleri de yaptırılabilinir. Öğrenciler, ziyaret öncesi, çizimi yapılacak nesnenin neden çizilmesi gerektiği konusunda bilgilendirilmelidirler (Andreetti, 1993).

         

         

        Problem Çözme: Öğrencilere bilimsel ve mantıksaldüşünebilme becerisi kazandırabilecek olan etkinliklerden birisi de problem çözme etkinliğidir (Demircioğlu, 2002). Problem çözme yaklaşımı konusunda bilgilendirilen öğrenciler, müzelerde pek çok problem çözme etkinlikleri yapabilirler (Brooks, Aris & Perry, 1993). Bu çerçevede, öğrencilere, hipotez geliştirme, bu hipotezleri test etme ve elde edilen verilerin ışığı altında sonuca nasıl gidilebileceği konusunda ziyaret öncesi gerekli beceri ve nitelikler kazandırılmalıdır. 

         

        Sözlü Etkinlikler ve Tartışmalar: Müze ziyaretlerinde yapılabilecek olan önemli etkinliklerden birisi de sözlü etkinlikler ve tartışmalardır. Ziyaret esnasında öğrencilerden, müzedeki objelerle ilgili düşüncelerinin neler olduğu sorulabilir. Örneğin, objelerin yapıldığı dönemdeki önemi ve kullanım şekli neydi ve bu objeler şimdi nasıl kullanılmaktadır gibi, sorular sorulabilir.

         

        Çalışma Yaprağı Etkinlikleri: Çalışma yaprakları müze ziyaretleri esnasında kullanılabilecek olan önemli unsurlardan birisidir (Andreetti, 1993). Müzeyle ilgili sorular ve problem çözmeye dayalı olarak hazırlanabilecek etkinliklerden oluşturulabilecek olan çalışma yaprakları, öğrencilerin bilgilenmeleri ve yaratıcı yönlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.

         

        Örnek Olay: Ziyaretler esnasında kullanılabilecek yaklaşımlardan birisi de örnek olaydır. Müzelerdeki nesneler dikkate alınarak, gerçek ya da kurgulanmış problemler içeren yaşam durumlarıyla öğrencilerin karşı karşıya getirilmesi esasına dayanan örnek olay çalışmaları, öğrencilerin değişik fikir ve alternatif görüşler ortaya koyabilme niteliklerini geliştirmek açısından önemlidir.

         

        Soru Sorma: Müze ziyaretlerinde istenilen davranış değişikliklerinin sağlanabilmesi için, kullanılabilecek etkinliklerden birisi de sorulardır. Ziyaret esnasında öğrencilerden gruplara ayrılmaları ve belirli nesneler üzerinden soru üretmeleri istenebilir. Örneğin, incelenen nesne neden yapılmıştır? ne vazifesi görmekteydi?, nereden gelmiştir? Ve bugün kullandığımız hangi nesnelere benzemektedir? Gibi sorular sorulabilir (Nichol & Dean, 1997).  

         

        Tarihi Nesnelerle Etkileşim: Müze ziyaretleri esnasında yapılabilecek olan etkinliklerden birisi de tarihsel nesnelerle etkileşimdir. Nesnenin niteliğine bağlı olarak, öğrencilerden tarihsel nesnelere dokunmaları ve neler hissettiklerini sözlü ya da yazılı olarak ifade etmeleri istenebilir.

         

        Tarihsel Empati: Geçmişte yaşayan insanların davranışlarınıve onları bu davranışa iten sebepleri anlamaya çalışma olarak tanımlanabilen empati, tarih derslerinde kullanılabilecek olan etkinliklerden birisidir (Dilek, 2002). Müzelerde bulunan materyaller ve dersin eğitimsel amaçları ışığında duygudaşlık etkinlikleri yürütülebilir.

         

        Grup Çalışmaları: Grup çalışmalarıyla öğrenciler, beraber çalışabilme, paylaşabilme, problemlere çözüm getirebilme, sorumluluk alma ve başkalarına saygı gösterebilme gibi beceri ve nitelikleri kazanabilirler.

         

        Çözümlemeli Öykü Yöntemi: Çözümlemeli öykü yöntemi, müzelerde kullanılabilecek olan önemli bir etkinliktir. Bu etkinlik, öykülerin öğrenciler tarafından, etik, düşünsel ve empatik yönleriyle öğrenilmesi, çözümlenmesi ve sorgulanması esasına dayanmaktadır (Kabapınar, 2002).

         

         

        Ziyaret Esnasında Öğrencilerde Oluşabilecek Davranış Değişiklikleri

         

            Eğitimsel amaçlı olarak yapılacak müze ziyaretleri sadece müzelerin gezilip görüldüğü yerler değildir. Bu ziyaretler aracılığıyla öğrencilere bir dizi önemli nitelik ve beceri kazandırmak mümkündür. Bu nitelik ve becerilerin bir kısmı aşağıdaki gibi sıralanabilir (Demircioğlu, 2007):

         

            Empatik Bir Bakış Açısı Geliştirebilme ve Hoşgörülü Olabilme: Duygudaşlık etkinlikleriyle öğrencilerin kendilerini başkalarının yerine koyabilme, onları anlamaya çalışma ve hoşgörülü olabilme becerileri geliştirilebilir.

         

        Grup Halinde Çalışabilme: Ziyaretler esnasında öğrenciler, gruplar halinde çalışabilme ve ortak hareket edebilme gibi nitelikleri kazanabilirler. Buna ilaveten, bu etkinlikle, öğrenciler arasında dayanışma ve kaynaşma sağlanabilir.

         

        Problem Çözebilme ve Analitik Düşünebilme: Ziyaretler esnasında öğrencilere yaptırılacak problem çözme etkinlikleri, öğrencilerin bilimsel ve analitik düşünebilme becerilerini geliştirilebilir.

         

        Sağlıklı Gözlem Yapabilme: Müzelerde yapılacak gözlem etkinlikleri, öğrencilere sağlıklı gözlemlerin nasıl yapılması gerektiği konusunda beceri ve nitelik kazandırabilir.

         

        Geçmişle Günümüz Arasında Bağ Kurabilme: Tarihsel materyallerle karşı karşıya kalan öğrenciler, geçmişle günümüz arasında nasıl bir bağın olduğunu görme şansına sahip olabilirler.

         

        Müzelerin Anlamını ve Önemini Kavrayabilme: Öğrenciler, müze ziyaretleriyle, bu mekanların anlamını, önemini ve neden korunmasının gerektiği bilincini kazanabilirler (Paykoç & Baykal, 2000).

         

        Tarihsel Çevreyi Koruma Alışkanlığı Kazanabilme: Müze ziyaretleri, tarihsel çevrenin ne olduğu, önemi ve neden korunması gerektiği konusunda öğrencilerin bilgilenmesine yardım edebilir.

         

        Değişimin Nasıl Meydana Geldiğini Görebilme: Müze ziyaretleri, nesne ve objelerin zaman içinde nasıl değiştiğini ve değişimin tarihsel süreç içinde nasıl meydana geldiğinin öğretilebileceği etkinliklerdir.

         

        Üst Düzey Düşünme Becerilerini Geliştirebilme: Öğrenciler, müzelerde yapılacak olan etkinliklerle, analiz, sentez ve değerlendirme gibi üst düzey düşünme beceri ve nitelikleri kazanabilirler.

         

Tarihle İlgili Temel Kavramları Öğrenebilme: Müzede bulunan materyallerin ışığı altında değişim, süreklilik gibi kavramlar daha rahat öğrenilebilir (Safran & Ata, 1998).

         

        Kanıtları Değerlendirebilme: Öğrencinin yazılı ve metinlere dayalı olmayan materyalleri değerlendirebilme becerisi gelişebilir(Safran & Ata, 1998).

         

                    Müze ziyaretleri aracılığıyla kazandırılabilecek olan bu nitelikler, çağımız insanının sahip olması gereken unsurlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Yukarıdaki nitelik ve becerilerin öğrencilere kazandırılabilmesi için, öğretmenlerin müzelerin eğitimsel amaçlı olarak nasıl kullanılması gerektiğini bilmeleri gerekmektedir.

         

         

        Sonuç

         

                    Müze ziyaretleri aracılığıyla öğrencilerde istenilen davranış değişikliklerinin kazandırılabilmesi için, ziyareti organize eden öğretmen ya da öğretmenlerin öğretimi yapılan dersin kazanımlarının ışığı altında, müzelerde ne tür öğretim yöntem, teknik ve etkinliklerinin kullanılabileceğini bilmeleri gerekmektedir. Ayrıca öğretmenlerin bilmeleri gereken bir diğer husus ise ziyaretler esnasında geliştirilebilecek olan nitelik ve becerilerdir. Buna ilaveten, öğrencilere ziyaret esnasında kullanılacak yöntem, teknik ve etkinliklerin nasıl uygulanacağı konusunda sınıflarda yapılacak ön hazırlıklar aracılığıyla deneyim kazandırılmalıdır.

         

         

        Kaynaklar

        Anderson, C. & More, A. (1994). ‘Making History Happen Outside The Classroom’. In Hilary Bourdillinon, (Ed.), Teaching History (PP. 196-208). London: Routledge.

         

        Andreetti, K. (1993). Teaching History From Primary Evidence. London: David Fulton.

         

        Brooks, R, Mary, A, & Irene, P. (1993). The Effective Teaching of History, Essex: Longman.

Davies, I. (2001). ‘Beyond the Classroom: Developing Student Teachers’ Work with Museums and Historic Sites’. Teaching History, 105, 42-47.

Demircioğlu, İ. H., (2007) ‘History Teachers’ Attitudes to Museum Visits’,  Teaching History Journal, 41 (3), 24-30.

         

        Dilek, D. (2002).  ‘Tarihsel Empati veya Düş Gücü (İmgelem)’, C. Öztürk & D. Dilek (Eds), Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi. (S. 185-193). Ankara: Pegem A.

         

        Demircioğlu, İ. H. (2002). ‘Öğretim Stratejileri’, (C. Öztürk ve D. Dilek, (Eds),  Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi, (S. 137-169). Ankara: Pegem A,.

         

        Demircioğlu, İ. H. (2007). Tarih Öğretiminde Öğrenci Merkezli Yaklaşımlar, Ankara, Anı Yayıncılık.

         

        Kabapınar, Y. (2002). ‘İlköğretim Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Derslerinde Kullanılabilecek Bir Öğretim Yöntemi Olarak Çözümlemeli Öykü’, (C. Öztürk ve D. Dilek, (Eds.),  Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi, (S. 194-210). Ankara: Pegem A.

         

        Maccarıo, N. K. (2002). ‘Müzelerin Eğitim Ortamı Olarak Kullanımı’. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. XV, 1, 275-285.

         

        Michaelis, J. U. & Garcia, J. (1996). Social Studies for Children: A Guide to Basic Instruction, Boston: Allyn and Bacon.

         

        Nichol, J. & Dean, J. (1997). History 7-11, Developing Primary Teaching Skills,London: Routledge.

         

        Paykoç, F. ve Baykal, S. (2000). ‘Müze Pedagojisi: Kültür, İletişim ve Aktif Öğrenme Ortamı Olarak Müzelerin Etkinliğine İlişkin Bir Çalışma’, Üçüncü Uluslar Arası Tarih Kongresi, Tarih Yazımı ve Müzecilikte Yeni Yaklaşımlar: Küreselleşme ve Yerelleşme, Yayıma Hazırlayan Zeynel Abidin Bayrak, (S. 102-113) İstanbul: Numune Matbaası.

         

        Safran, M. & Ata, B. (1998). ‘Okul Dışı Tarih Öğretimi’, G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, C:18, Sayı 1, s.87-94


Türk Yurdu Şubat 2010
Türk Yurdu Şubat 2010
Şubat 2010 - Yıl 99 - Sayı 270

E-Dergi: Ücretsiz

Sayının Makaleleri İncele