Fethin Gurur Tablosu “Panorama 1453”

Mayıs 2017 - Yıl 106 - Sayı 357




        Çağ açıp çağ kapayan İstanbul’un fethi, dünya tarihi ve İslam tarihi açısından önemli dönüm noktalarından birini oluşturmaktadır. 23 Mart 1453’te Edirne’den yola çıkan fetih ordusu 6 Nisan günü İstanbul’u muhasara etmeye başladı. Elli üç gün süren kuşatma sonucunda “Ya İstanbul beni alır, ya ben İstanbul’u” diyerek 19 yaşında İstanbul’u fethetmeye karar veren ve 21 yaşında bunu gerçekleştiren genç Osmanlı Padişahı II. Mehmet, 29 Mayıs 1453 Salı günü İstanbul’a girmeye muvaffak oldu. Doğu Roma olarak bilinen İmparatorluğa son veren II. Mehmet, “Fatih Sultan Mehmet” unvanını aldı.

        İslam Peygamberi Hz. Muhammed (s.a.v)’in “Konstantiniyye (İstanbul) elbet fethedilecektir. Onu fetheden kumandan ne güzel kumandan, fetheden asker, ne güzel askerdir.” müjdesine nail olmuştur. İşte bu kutlu tablonun genç nesillere tüm yönleriyle tanıtılması ve bu hatıranın yaşatılması için Fetih Müzesi fikri ortaya çıktı.

        Dünyada bunun gibi önemli fetihlerin, savaşların ve olayların resmedildiği birçok panorama mevcut olup müze yerleşkesi olarak savaşların ve hadiselerin bizzat yaşandığı yerlere yapılmışlardır. İstanbul’un fethinin anlatıldığı “Panorama 1453”te Topkapı’da, bizzat savaşın bütün şiddetiyle yaşandığı yerde inşa edildi. 

        Fethin Gurur Tablosu “Panorama 1453 Tarih Müzesi”

        Topkapı, fetih ordularının topyekûn yüklendiği savaşın tam orta yeri. O zamanki şartlarda dünyanın en iyi korunan, aşılmaz denilen lakin çağ açıp çağlar kapatan Fatih Sultan Mehmet Han’ın şahi topunun bir tonluk gülleleriyle yıkılan surların önünde İstanbul’un fethinin bütün merhalelerini aynelyakin bir bir yaşayıp yeniden fethe tanık olacağınız bir mekân: “Panorama 1453 Tarih Müzesi”.

        Burası eski Anadolu Otogarının Topkapı Kültür Parkı'na dönüştürüldüğü yerde kurulmuş, tıpkı 29 Mayıs 1453 günü olduğu gibi fethin tüm ihtişamını göstermektedir. Hemen karşınızda Doğu Roma’nın yıkılmaz denilen surları ve Ulubatlı Hasan’ın burçlarına Osmanlı sancağını diktiği Romanos Kapısı(Topkapı)’nı sol tarafınızda Edirnekapı Surları’nın şanlı tarihe tanıklık edercesine uzanıp Haliç’e doğru tırmanışını ve sağınızda ise Silivri Kapı Surları’nın Marmara Denizi’ne doğru uzayışını göreceksiniz. İşte İstanbul’un fethini yeniden tam da burada yaşayacaksınız.

        2009 yılı 31 Ocak günü T.C. Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın Başbakanlığı döneminde açılışını yaptığı, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Kadir Topbaş’ın kendi döneminde başlayıp bitirdiği prestij projelerinden biri olan müze, dünyada benzerleri içinde tek tam panoramik müze olma özelliğini taşımaktadır ve bu bakımdan henüz bir eşi daha mevcut değildir.

        Panorama 1453 Tarih Müzesi, ülkemizde bir ilk olmasının yanında dünyadaki örnekleriyle mukayese edildiğinde panorama müzeciliği anlayışına birçok yönden yenilikler getirmiştir. Resim tekniği bakımından diğer ülkelerde bulunan panoramik müzelerden farklı olarak bilgisayar teknolojisinden çokça istifade edilmiştir. Resmin montajı, ölçüleri, kullanılan malzeme, materyaller, aydınlatma ve ses efektleri bakımından birçok ilklere imza atmıştır.

        Müzenin yapımı proje koordinatörü Haşim Vatandaş’ın başkanlığında Ramazan Erkut, Yaşar Zenalov, Oksana Legka, Ahmet Kaya, Hasan H. Dinçer, Attila Tunca, Murat Efe olmak üzere sekiz sanatçının aralıksız üç yıl birlikte uyumlu çalışması sonucunda 2005-2008 yılları arasında tamamlanmıştır.

        Müze binası 3 kat olup müzenin kendisi iki bölümden oluşmaktadır. Müze girişinde sizi tüm heybetiyle Fatih Sultan Mehmet Han’ın bir heykeli karşılamaktadır. Eksi bir katından eksi ikiye inilen merdivenin üzerinde ise gemilerin karadan yürütülüşüne dair bir rölyef çalışması size eşlik ediyor.

        1.Bölüm: Kronolojik Fetih Sergisi

        Tarih danışmanlığını Prof. Dr. Feridun Emecen hocanın yaptığı müze eksi bir ve eksi iki katlarında içeriğini Prof. Dr. Erhan Afyoncu ve Yrd. Doç. Dr. Coşkun Yılmaz’ın hazırladığı, danışmanlığını Mimar Hilmi Şenalp’in yaptığı, tasarımını Özkul Eren’in üstlendiği, kronolojik olarak İstanbul’un kuruluşunu, fethini ve Fatih Sultan Mehmet Han’ın tüm yaşamından pasajların anlatıldığı bir sergi mevcuttur. 

        Sergi içeriğinde İstanbul’un kuruluşundan başlayıp, fetih hadisinin yer aldığı tablo ardından kuşatmanın aşamalarının anlatıldığı fethi, Fatih Sultan Mehmet’in çocukluk defterinden tutunda liderliği, komutanlığı, devlet adamlığına varıncaya kadar hukuk, kültür, sanat, medeniyet ve İstanbul’u yeniden inşa faaliyetlerini, savaşların orijinal minyatür, gravür ve resimler eşliğinde anlatıldığı ve günümüz bakış açısı ile de modern minyatür çalışmalarının da yer aldığı 54 adet pano mevcuttur. 

        Eksi iki katında ayrıca platformun 1/10 ölçekli ve 1/25 ölçekli iki maket çalışması müzenin yapımı konusunda ziyaretçiye farklı bir bakış açısı getirmektedir.

        2.Bölüm: Panorama Platformu 

        Kısa ve karanlık bir koridorun bitiminde kendinizi birden bire 29 Mayıs gününün sabah aydınlığına uyanmışçasına İstanbul’un fethine mehterin sesiyle topların gümlemesiyle at kişnemeleri ve tekbir sesleriyle şahitlik edeceğiniz zamanın sizi 29 Mayıs 1453 gününe götüreceği, nabızların tutulduğu nefeslerin kesildiği yer işte bu platformdur. 360 derece sınırsız görsellik sizi savaşın içine fethin görkemine dâhil edecek.

        Platform, 38 metre çaplı bir yarım küre üzerine yapılmıştır. 14 metre yükseklikte ve 14 metre genişlikte olan yarım kürenin iç yüzeyini kaplayan resim, 1304 parçadan oluşup toplamda 2350 metrekare ile dünyada gökyüzünün resme dâhil edildiği tek tam panoramik resim olma özelliğine sahiptir. Resimle ziyaretçi platformu arasındaki 650 metrekarelik gerçek alanda başta Macar Urban’ın döktüğü şahi topunun maketi olmak üzere 3 boyutlu objelerin, savaş aletlerinin, topların, güllelerin konulduğu platformla birlikte toplam 3000 metrekarelik dev bir büyüklüğe ulaşmakta ve ziyaretçinin bütün duyularına hitap eden bir gerçeklik duygusu yaşatmaktadır.

        Resim içerisinde en önemli ayrıntılardan birincisi proje yönetmeninin hazırladığı, 15. yüzyılın ünlü İtalyan ressamı Gentile Bellini’nin 1480 yılında resmettiği 48 yaşındaki Fatih tablosundan yola çıkılarak bilgisayar teknolojisiyle gençleştirme yapılarak hazırlanan 21 yaşındaki genç Fatih’in resmidir. Bununla birlikte Sultan’ın yakın korumaları olan solak askerlerin ve bazı komutanların yüzlerini ve resimlerini oluşturan sekiz sanatçının kendi yüzlerini resimlemesi ile bahsi geçen figürlerin çehrelerine biraz daha fazla gerçeklik kazandırmış ve ziyaretçiler için ayrıca ilgi konusu olmuştur. Diğer figürler için tekrara düşmemek adına hemen hemen hepsi gerçek çehrelerden seçilen duygu durumlarını yansıtacak şekilde on bin figür oluşturulmuştur.

        Dünyada 30 kadar panorama müzesi mevcut olup hiçbirinde gökyüzü resme dâhil edilmemiştir. Sadece ufuk hattından sonrası kumaşla kaplanmış kubbeler mevcuttur. Fakat 1453 Tarih Müzesi’ndeki resmin sınırları mevcut olmadığından gökyüzünün resme dâhil edilmiş olmasından dolayı resmin bir bitiş noktası mevcut değildir. Dolayısıyla resme bakan kişi optik alışkanlıklarıyla eserin gerçek boyutlarını kavrayamamaktadır. Ziyaretçi, platforma çıktığı andan itibaren 10 saniye kadar sürecek bir şok yaşamaktadır. Bu durum, sanki dışarıdaymış gibi yaşama duygusu, resmin gerçekliğini ve boyutlarını kavramayı sağlayacak referanslar, başlangıç ve bitiş gibi dayanak noktaları bulamamanın şaşkınlığıdır. Burası insana, kapalı bir mekâna girildiği hâlde, bir şekilde tekrar üç boyutlu dış bir mekâna çıkılmış duygusunu yaşatmaktadır.

        Platformda mehter eşliğinde gezerken, projesi bizzat Fatih Sultan Mehmet Han tarafından çizilen Macar topçu ustası Urban’ın döktüğü 8 metre uzunluğunda tonlarca ağırlıkta, her bir güllesi bir ton olan şahi topunun ateşlendiği andaki sıcaklığını ellerinizi uzatsanız sanki hissedecekmiş gibi olacağınız ve sonra dönüp Konstantin surlarındaki yıkıcı etkisine tanık olacağınız, surlardan dökülen kızgın yağlara, Grejuva ateşine rağmen surlara tırmanan yeniçerileri, gönüllü akıncıları, hele de serdengeçtilerin en önde yalın kılıç düşmanı yaran cenk seslerini hafızanız hiç unutmayacak. Yüz bin kişilik fetih ordusunun kösler, davullar, nakkareler eşliğinde tekbir sesleri sizi kuşatacak, farkına varmadan eşlik edeceksiniz.

        İstanbul’un orta yerinde Zeytinburnu ilçemizde Topkapı’da fetih alanında açıldığı günden bugüne her yıl yaklaşık bir milyon kişinin ziyaret ettiği bu “Fethin Gurur Tablosu Panorama 1453 Tarih Müzesi”ne, bu yıl yani fethin 563. yılında Fetih Haftası’nda herkesi burada Fatih Sultan Mehmet Han’ı anmaya, anlamaya ve yeniden İstanbul’un fethine tanık olmaya, o kutlu zaferi yeniden yaşamaya davet ediyoruz.